Aty ańyzǵa aınalǵan adam

«Egemen Qazaqstanda» eńbek etip júrgen alǵashqy jylda­rym­nyń birinde astanaǵa qyzylorda­lyq tilshimiz Serik Pirnazar kele qaldy. Sekeń jan-jaqty jýr­nalıst, sport taqyrybyn da qatty qaýzap júretin jan. Ol meniń soltústikqazaqstandyq eke­nimdi bilgen boıynda «Jambyl Tasemenov aǵamyz aman ba? Ke­zinde bizdiń maqtanyshymyz bolyp, grek-rım kúresinen KSRO qurama komandasynyń qataryna engen jalǵyz qazaq edi» dedi.

Jákeńdi jaqsy biletinmin, biraq onyń 50-jyldardyń jas­óspirimderi arasynda tany­mal, namystardy qaıraǵan, jigerler­di janyǵan súıikti sportshy bol­ǵanyn bile bermeıdi ekenmin, shynymdy aıtsam, qýanyp qaldym... Sodan beri ol týraly jazý kerek­tigin jadyma saqtap júretin edim, mine, sonyń sáti túsip otyr.

Jákeń qazir Qyzyljardaǵy qonysynda, úlken otbasynyń ota­ǵasy bolyp otyr. Onymen áńgime barysynda ómiri men sporttyq jolynan biraz qyzyqty dúnıelerdi bildik. Oblystyń Jambyl aýda­nyndaǵy aqyn B.Iztólın atyndaǵy shaǵyn qazaq aýylynda týyp, KSRO men halyqaralyq talaı dúbirli dodaǵa qatysyp júrgende onyń birneshe ret tán azabyn da bastan keshkenin estidik.

Ákesi 1944 jyly qyrǵyn so­ǵysta jaralanyp, sol qoly jan­syz­danyp, II toptaǵy múgedek bo­­­lyp oralady. Biraq syńar qol­dy ekenmin dep ol jumystan qal­maıdy, kolhozdyń qara ju­my­syna jegilip júre beredi. Shóp maıalaǵanda aıyrdy sol qo­ly­nyń bilegine salyp alyp, bir shómeleniń jartysyn bıikke bir-aq laqtyratyn qaıratty adam bolypty. Jambylǵa deıin týǵan úsh uly da qyzylshadan shetinegen, al soǵys aıaqtalǵan jyly týǵan kishi uly Jambyl eki jasqa qaraǵanda qudaı qosqan qosaǵy da aýrýdan ana dúnıege attanyp ketken. Jas balasymen ekeýi ǵana qalǵan Serǵazy aýyldaǵy kúıeýi soǵysta qaza bol­ǵan áıelge úılenedi. Júregi jumsaq adam bala Jambylǵa týǵan anasynan kem qaramaı, alaqanyna salyp ósiredi.

Ata-anasynyń jalǵyzy bolyp ósken Jambyl erke, onyń ústine bula kúshi boıyna syımaı, alysyp-julysyp jáne alysqan balalaryn boıynyń alasalyǵy­na qaramaı, jeńbeı qoımaıtyn qaısar ári shymyr bolyp ósip kele jatady. Alǵashqy muǵalimi, soǵys múgedegi Qapen Ábdirahmanov bi­lim berip qana qoımaı, ba­la­­lardy sportqa da baýlyǵan. Sport­tyq snarıadtardy qoldan jasap, balalardyń olardy bilýine jaǵ­daı týǵyzǵan. Onymen qoımaı, qo­lynyń ismerligin de yntasy bar ba­lalarǵa úıretýden jalyqpaıdy eken. Bala Jambyl onyń barlyq ónerin úırenip, bııalaı toqýdy, pıma tabandaýdy, tipti is mashınamen tigýdi de úırenip alady. Sonyń bári Jákeńniń keıingi ómirinde qajet bolyp, paıdasyn talaı ret kórsetedi. Keńes Odaǵynda ne qat bolmady deseńizshi? Sonyń ishinde balýandardyń kilemge shyǵarda aıaqqa kıetin bylǵary «borsovkasy» da keremet qat bol­ǵan eken. Onyń bireýine qol jet­kizseń mázsiń, biraq kúsh kóp túsetindikten bylǵarysy só­gilip, jıi jyrtylady. Sondaıda Já­keń Qapen aǵasynan úırengen ismer­ligin paıdalanyp, jympıtyp jamap ala qoıady eken...

Bala Jambyldyń alǵashqy tán jarasy balquraqtaı quldy­rańdap júrgen shaǵynda bolady. Hrýshevtiń tusynda jylqy degen asyl janýardyń sanyn qurtty emes pe? Sondyqtan jurt júkti par ógizben tasıtyn. Al ógiz bir qısaısa ońaılyqpen toqtamaıtyn, bas bilmeıtin janýar. Jylqy sııaqty «tyr-r» deseń tura qal­maıdy...

Birde, úlken júk arbaǵa je­gilgen par ógizben shóp ákele jat­qan ákesiniń aldynan 5-6 jas­taǵy Jambyl júgirip shyǵady. Aldynda qurbylarymen «at oınap», arqasynda tizgini salbyraǵan júgen júrgen eken. Ákesi ógizdi toqtatyp balany qolynan tartyp alǵaly jatqanda ógiz júrip ketip, júgenniń salbyraǵan tizgini aldyńǵy dóńgelekke oralyp, balany astyna bir-aq tartyp alady. Janushyrǵan áke eki ógizdiń ortasyndaǵy jetekke qarǵyp min­gen boıynda ógizdiń basynan shyǵyp, arbany toqtatyp úlgeredi. Áıtpese, artqy dóńgelek balany tipti ezip tastaǵandaı eken...

Sodan... es-tússiz jatqan balany aýyldyń dárigeri taqtaıǵa tańyp tastaıdy. Tek úsh kúnnen keıin ǵana bala esin jınaıdy. Qaı jeri synǵany da belgisiz, tek áıteýir áli súıek bolyp qat­paǵan shemirshek ózdiginen bitip ketedi. Bala yńqyldap, aýyrsy­nyp kóp júredi de artynan aly­syp-julysyp, arbanyń astynda qalǵanyn da umytady. Dáriger de sportpen aınalys, kóp júgir, sekir degen soń synyqqa syltaý tabylyp, ózi de qoldy-aıaqqa turmaıtyn bala jaz bolsa kúresip, dop oınap, qysta shańǵy men konkıden túspeı, dene bitimi shymyr bolyp qalyptasady.

Jákeń óziniń omyrtqasynyń qos qanaty qısyq bitkenin kóp jyldardan soń ınstıtýtta oqyp júrip, aınaǵa túskende ǵana bir-aq biledi. Qısyq bitken qanatty kórgen dáriger shoshyp ketip, qalaı júresiń, qalaı dem alasyń dep tań qalǵan eken...

Bastaýyshty aýyldan bitir­gen soń Jambyl Tasemenov óz­ge qurbylarymen birge sol tóńi­rek­tegi ataqty Baıan mektebine oqý­ǵa barady. Bul ózi qazaq, tatar, nemis, orys turǵyndar aralas qonystanǵan, biraq bári de qazaqsha saırap turatyn erekshe aýyl edi. Mektebi de ataqty boldy, onyń talaı túlekteri altyn, kúmis medaldar alyp, Almaty, Máskeýdiń joǵary oqý oryndaryna túsip jatatyn. Jákeń de osy mektepti kúmis medalǵa bitirgen. Alysqa ketýge qartań áke-sheshesin qımaı, 1962 jyly Petropavl pedınstıtýtynyń hımııa-bıologııa fakýltetine túsedi.

Jákeń osy oqý ornyna túsken sátten bastap qana naǵyz sportpen aınalysýǵa múmkindik alady. Aýmaǵy atshaptyrym, qalyń mat tóselgen kúres zalyn kórgennen-aq delebesi qozyp, kúreskisi ke­lip ketedi. Birge oqıtyn kýrstas­tary Igembekov Qýanysh pen Mol­dabaev Rashıdti úgittep, úsheýi Vıktor Vık degen erkin kúres­tiń jattyqtyrýshysyna baryp, kúreske jazylady. Osy jerde tuńǵysh ret kúrestiń talaı tá­silderin úırenedi. Jambyldyń qara kúshi ǵana emes denesiniń de ebi balýandyqqa ıkemdi ekenin birden baıqaǵan jattyqtyrýshy onyń ádis-tásilderdi meńgerýin qatty qadaǵalap otyrady. Sol jyldary, oblysta qazaqtyń úlesi az bolǵanymen sportta qadaý-qadaý jigitter kózge túsip júretin. Sonyń biri qazirgi Jálel Qızatov atyndaǵy aýylsharýashylyǵy tehnıkýmynda jattyqtyrýshy bolǵan Amangeldi Hamıtov degen jigit eken. Birde ol óziniń shá­kirtterin pedınstıtýttyń balýan­darymen kúrestirýge ákeledi. Sol joldastyq jarysta Jákeńniń jat­tyqtyrýshysy V.Vıkke ol grek-rım kúresiniń erkin kúres­ke qa­raǵanda artyqshylyǵyn dá­lel­dep, dámeli shákirtterin kú­res­­tiń osy túrine aýystyrýǵa ke­ńes beredi. Sóıtip, Jambyl ­Tas­­e­menovtiń grek-rım kúresindegi úl­­ken joly ashylady.

Jákeńniń osy kúrestegi al­ǵashqy úlken tabysy – Tyń ól­ke­siniń chempıony bolýy. Oǵan res­pýblıkanyń ǵana emes, Reseıdiń kórshiles oblystarynan da ba­lýandar qatysqan, Tasemenov so­lardyń bárin qaqyratyp jeńe­di. Osydan ári ol oblystyń, ıns­tı­týttyń atynan barlyq ja­rystar­ǵa qatysa bas­taıdy. Al­dymen respýblıkalyq «Aýyl jas­ta­rynyń oıyndaryna» qatysady. Bul jarysta eki adamdy jeńgen soń úshinshi, jartylaı fınalda Vladımır Bakýlınmen kezdesedi. Al Bakýlın ol kezde Eýropa chempıony bolǵan, keıin Olımpıadaǵa KSRO qurama komandasynyń sapynda qatysyp, kúmis júldege ıe bolǵan balýan. Jákeń odan upaımen utylady, biraq «keleside muny báribir jeńemin» dep jat­tyqtyrýshysyna ýáde beredi.

1964 jyly Jambyl Tas­­e­me­novti áskerge áketedi. Ol kez­de­gi tártip boıynsha ınstıtýttan ás­kerge ala beretin. Jákeńniń sport­shy ekeni belgili bolǵan soń ony Túrkistan áskerı okrýgynyń sport rotasyna jiberedi. Osynda júrip Jákeń áskerı okrýgtyń úsh jyl boıǵy, О́zbekstan men Qyrǵyzstan respýblıkalarynyń 1966 jáne 1967 jyldardaǵy chem­pıony bolyp, «KSRO sport she­beri» normatıvin oryndaıdy.

1967 jyly Máskeýde KSRO Halyqtarynyń 4-shi spartakıadasy bolyp, J.Tasemenov oǵan Qyrǵyz respýblıkasy qurama komandasynyń sapynda qatysyp, júldeger bolady. Osy jarys­ta qazaqstandyq Bakýlınmen de kezdesip, ony jeńedi. Spar­ta­kıadanyń qorytyndysy bo­ıyn­sha «Sovetskıı sport» gazetine suhbat bergen KSRO-ǵa eńbek si­ńirgen jattyqtyrýshy Alekseı Katýlın Jambyl týraly bylaı degen eken: «Otlıchılsıa molodoı bores ız Kırgızıı. On kandıdat v mastera sporta SSSR, vyıgral poedınkı ý dvýh zaslýjennyh mas­terov sporta ı masterov sporta mejdýnarodnogo klassa, posle chego byl vklıýchen kandıdatom v Olımpııskýıý sbornýıý SSSR».

Sodan Jákeń qurama koman­da­nyń sapyna qabyldanyp, endi KSRO-nyń kýrortty aı­maq­ta­rynda bolatyn daıyn­dyqtarǵa shaqyrylyp júredi. Biraq áskerı mindetiniń merzimi bitpegendikten negizgi turaǵy áli Qyrǵyz res­pýb­lıkasynyń astanasyndaǵy sport rotada edi. 1967 jyly ol áskerden demalys alyp elge kelgende Qyzyljardaǵy Y.Ybyraev atyndaǵy búkilodaqtyq týrnırge qatysyp, birinshi oryn alady.

Áskerı mindetin tolyq ótemek bolyp qaıtadan Frýnzege (qazirgi Bishkek) oralsa, mundaǵylar Já­keńdi ózderine alyp qalmaqtyń qamyna kirisip, úsh bólmeli páter usynady. Biraq bul ata-anasynyń munda kelmeıtinin aıtyp, olardyń úgitinen zorǵa qutylyp, áskerı mindetin ótegen soń elge keledi.

Osynsha jarystarǵa qatysyp júrip Jákeń qabyrǵasyn da syn­­dyrǵan, aıaǵynyń sińirin de soz­dyrǵan, tizesi de oınamaly bolyp qalǵan. Biraq jany siri Já­keń kóp bolsa 1-2 aı ǵana em­delip, qatarǵa qosylyp kete beredi.

Petropavldyń pedınstıtýty Tasemenovti jyly qabaqpen qarsy almaıdy, ol kezdegi V.Satýrıan de­gen rektorǵa oblystyń, oqý or­nynyń namysyn qorǵaıtyn sportshylar bes tıynǵa keregi joq eken. Oqý ornyna amalsyz qabyldaǵanymen Jambylǵa stıpendııa da almaısyń, jataqhana da bermeımin dep kirpideı jıy­rylady. Basqa jerdiń bárinde alaqanǵa salynǵan KSRO qu­ra­ma komandasynyń beldi mú­shesi sóıtip týǵan jerinde kelim­sekterdiń kesirinen eshkimge ke­regi bolmaı shyǵady. Biraq Já­keń de ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes, jattyqtyrýshysynyń kó­megimen oblsport arqyly «Pet­ro­pavlselstroı» tresiniń ja­taqha­nasynan bir bólmeni jeke ózine alady.

Bul kezde Jambyl Tasemenov sporttyq zar shaǵynda bolatyn, jattyǵýlaryn da jiti jalǵastyryp ketedi. 1968 jyly Omby jáne Qaraǵandy qalasyndaǵy, 1969 jyly Polshanyń astanasy Varshavadaǵy halyqaralyq týrnırlerge qatysyp, jeńimpaz bolady. Tashkentte bolǵan komandalar arasyndaǵy KSRO birinshiliginde Qazaqstan quramasynyń sapynda kúresip, óz salmaq kategorııasynda barlyq qarsylastaryn jeńip, komandaǵa eń kóp upaı ápergen balýan bolady. Osydan keıin Jákeń KSRO Kásipodaqtarynyń spartakıadasy men «Aýyl sportshylary» oıyndarynyń qola júl­­degeri bolady. Sonymen qa­tar Qazaqstannyń 1968, 1969 jáne 1970-jyldardaǵy chempıonat­ta­rynda «Qaırat» erikti sport qo­ǵamynyń atynan kúresip, je­ńimpaz bolady.

Bul kezde Jákeńniń jasy 25-ke jetip qalǵan, anasynyń úıle­ný kerektigi týraly qulaqqaǵy­syn eskergen ol pedınstıtýtty bi­tir­geli jatqan aqylyna kórki saı Sara degen qyzǵa sóz salady. «Jigitti jurt maqtaǵan qyz jaq­taǵan» emes pe, aqyldy qyz da qarsy bolmaı, eki jastyń arasynda mahabbat oty tutanyp, úılenýge bet alady. Biraq turatyn úı joq. Ol kezde «Qaırat» ESQ-ny Ahmetjan Qazymbetov degen azamat basqaratyn. Jákeń sol kisige qaırylyp, kómek berýin su­raıdy. Eki sózge kelmegen Ahań ony respýblıkalyq sporttyń sol kezdegi bastyǵy, ataqty Kárken Ahmetovke alyp barady. Bul kisi de birden janashyrlyq kórsetip, KSRO qurama komandasynyń klas­­sıkalyq kúres boıynsha bas bap­keri A.Kolesovqa habarlasyp, sizdiń komandańyzdyń múshesine úı kerek bolyp jatyr, obkomnyń birinshi hatshysy V.Demıdenkoǵa hat jiberýińizdi ótinemin deıdi. Ekeýi birin-biri jaqsy tanıtyn bolsa kerek, ol kisi de sóz aıtpaı hat jiberedi. Máskeýden kelgen hattyń salmaǵy ol kezde jer qaıystyrady, Jákeńe úsh aı tolmaı jatyp, úsh bólmeli úıdiń kilti tıedi.

1971 jyly Jambyl Tasemenov úlken sportpen qoshtasyp, osy saladaǵy ekinshi ómirin bastaıdy. Aldymen obkom komsomoldyń sport bólimin basqaryp, oblys­taǵy sporttyń jandanýyna úle­sin qosady. Sol jyldardaǵy Pet­ropavldyń «Zolotaıa shaıba» koman­dasynyń respýblıkada birinshi oryn alýynda Jákeńniń de úlesi bar. Osy jerde tórt jyl istegen soń oblystyń kásiptik bilim berý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary qyzmetine jiberiledi. Bul jerde J.Tasemenov 18 jyl taban aýdarmastan otyryp, basqar­manyń qysqaryp, oblystyq bilim bólimimen birikkeninshe qyzmet istegen.

Oblystyq bilim basqarmasyn­da J.Tasemenov bilim berý júıe­sindegi dene tárbıesi men sportty damytý basqarmasynyń bastyǵy bolyp taǵaıyndalady. Osy saladan Kamıl Safın, Fedor Baýmbah sııaqty KSRO chempıondarynyń shyǵýynda Jákeńniń de úlken úlesi bar.

Elimiz óziniń táýelsizdigin al­ǵan jyldary Elbasy N.Nazar­baev ómirdiń bir salasyna ıkemi joǵary, daryndy balalarǵa ar­nalǵan arnaýly mektepter ashý jónindegi bastama kótergen. Osy bastama Jákeńniń kóńiline qona ketedi. Apyrym-aı, bizde de arnaýly sport mektebin ashsa ǵoı, sol mektepti ózim qolǵa alsam ba eken degen oı basyna keledi. Ol kezde oblystyq oqý bóliminiń bastyǵy V.Kraınov degen jaqsy azamat bolatyn, óziniń oıyn soǵan aıtsa, joǵary qyzmette otyryp, aza­by kóp dırektorlyq qyzmetke ba­ryp qaıtesiń dep bul ıdeıadan bas tartýǵa shaqyrady. Biraq al­ǵan betinen qaıtpaǵan Jákeń orys­sha bilim beretin №1 mektep-ın­ternatqa aqyry dırektor bolyp aýysady. Bul kez elimizde eko­nomıkalyq daǵdarys bastalǵan 1994 jyl edi. Sondyqtan barǵan betten alǵa qoıǵan maqsatty iske asyrý qarjylyq qıyndyqtarǵa ushyrap, ınternatty sport mek­tebine aınaldyrý ońaı bolmaıdy. Biraq Qazaqstan ǵana emes Reseıdiń kórshi oblystaryndaǵy sporttyq ınternattyń tájirıbelerin zerttep, 1997 jyly jalpy bilim beretin ınternatty aqyry sporttyq mek­tep-ınternatqa aınaldyrady. Mınıstrlikke baryp, ekinshi kúni ǵana qabyldaýǵa kire alyp, áıteýir aparǵan usynysyna qol qoıǵyzyp ákeledi. Ony sol kezdegi oblys ákimi Vladımır Gartmanǵa engizip, onyń da ruqsatyn alady. Biraq... arnaıy qarjy bólinbeıdi, tek kelisim ǵana bar. Jákeń óziniń jeke tanystyǵyn, bedelin salyp júrip, sporttyq zaldar, snarıadtar daıyndaıdy. Aldymen bıologııa jáne eńbek kabınetterin qosyp, bir sportzal jasaıdy. Kúres zalyn daıyndaǵandary tip­­ti qyzyq. Uzyndyǵy 21, kól­deneńi 7 metrlik, bıiktigi 4 metr­deı qoldanylmaıtyn úlken shatyr bar eken, oǵan ınternattyń ishindegi 3-shi qabattan ǵana kire alasyń. Mine, osy shatyrǵa aldymen esik tesip, baspaldaq ornatyp, odan kásiporyn basshylary bolyp isteıtin tamyr-tanystan qaldyq materıaldardy jınap, jylý engizip, tóbesin shynyly maqtamen tyǵyndap, áıteýir tamasha zal turǵyzady. Osyndaı ádispen boks, gımnastıka zaldaryn da óz kúshterimen turǵyzyp alady.

1997 jyly oblys ákimi V.Gart­man óńirge jumys sapary­men kelgen Elbasy Nursultan Nazar­baevty osynda ákeledi. Ádette, ákimder Prezıdent kelgende óziniń maqtanysh ete alatyn nysanyn ǵana kórsetetini belgili. Demek, sol jyldardaǵy oblystyń bir maq­tanyshy osy ınternat bolǵan. «Bizdiń túlekterimiz Nursultan Ábish­ulyna kúres tásilderin kór­setti. Men komanda berip tur­dym, jas balýandar «jambas», «dıir­men», «aınalma», «keýdeden asyra laqtyrý» sııaqty tásilderdi birinen soń biri ádemi jasap jatty. Bir kezde qarasam, Prezıdenttiń óziniń de delebesi qozyp, kástómin Gartmanǵa ustatyp qoıyp, qyzyǵa qarap qalypty. Ustasa ketýge bala­lardyń usaqtyǵynan ǵana irkilip qalǵan sııaqty. Men onyń ózi de balýan ekenin bilmeı qaldym, eger bilgen bolsam bir sporttyq kıimdi artyǵymen ustap, onymen «kúresetin» sparrıng-qarsylasty da daıyndap qoıǵan bolar edim. Soǵan ókinip qaldym», deıdi Já­keń. Prezıdent 20 mınýtqa ǵana kiretin baǵdarlamanyń ornyna ınternatta bir saǵattaı bolyp, dırektordan kóp nárseni su­rap, birshama áńgimelesipti. Osy­­nyń ózi úlken abyroı bolyp, oblys basshylyǵy artynan bul ınternatqa bólinetin qarajatty ulǵaıta túsken...

Sóıtip, mektep-ınternatty ti­keleı óziniń bastamasymen ashý sátinen bastap Jambyl Ta­se­­me­novtiń ómirindegi sportqa sińir­gen ekinshi eren eńbegi bastalady. Ol osy jerde 2009 jyl­ǵa deıin 12 jyl dırektor bol­ǵanda grek-rım kúresinen, boks­tan, armrestlıngten, konkımen júgirýden, jeńil atletıkadan jáne t.b. jas­óspirimder men jas­tar arasyn­da Qazaqstannyń chempıony bolǵan uldar men qyzdardy sanap shyǵýdyń ózi uzaq ýaqyt alar edi. Biraq onyń Qazaqstan qurama komandasynyń sapynda kúresten óner kórsetip, jastar arasyndaǵy álem birinshiliginiń kúmis júldegeri bolǵan A.Qudaıbergenov, Azııa chempıonatynyń kúmis júldegeri bolǵan A.Baımaǵambetov, T.Eleýov sııaqty túlekteri baryn aıtpaı kete almadyq. Munyń ústine kon­kımen júgirýden Azııanyń chem­pıony bolǵan D.Babenko, N.Ry­bakova, R.Krech, velosporttan álem chempıony bolǵan A.Lýsenko degen shákirtin qosyńyz. Osy sportshylardyń báriniń baǵyn ashyp, Qazaqstannyń týyn kó­tertken Jambyl Tasemenovtiń sha­ǵyn sport ınternaty. Já­keń túlekteriniń báriniń de je­tis­­tik­terimen maqtana alady, so­nyń ishinde kıkboksıngten úl­ken­der arasynda álemniń eki dúr­kin chempıony bolǵan Ámir Tin­álındi, Samat Qydybekovti, osy sporttan álemniń kúmis júl­degeri Mıras Birimjanovty, qa­zaqsha kúresten Eýropa chempıony Maqsat Núsipovti, armrestlıngten Azııa chempıony Ilıa Ilındi, álemdik ýnıversıadanyń chempıony Margarıta Maskony (qazir Muqysheva), konkımen júgirýden Azııa chempıony Dmıt­rıı Babenkony aıryqsha atap, aýzynan tastamaı júredi. Eger Jambyl Tasemenov úlken kúsh salyp, kúndiz kúlkini, túnde uıqyny jıyp qoıyp, sporttyq mektep ashpasa, onyń azabyn arqalamasa bulardyń álemdik arenaǵa shyǵýy, onda Qazaq eliniń atyn shyǵarýy ekitalaı edi.

Mektep-ınternattyń dırek­tor­­lyǵynan keıin J.Tasemenov óziniń baı tájirıbesi men sport­tyq sheberligin jas balalarǵa úı­retip, ulttyq sport túrlerinen jat­tyqtyrýshy bolyp júrdi. Tek bertin, garajynyń tóbesin jóndep jatqanda abaısyzda qulap, aıaǵyn syndyryp, kóp azap shekti. Aldymen Qyzyljarda emdelip, odan Reseıdegi Qorǵannyń Ilı­zarov ınstıtýtyna da barǵan. Aqyry Nur-Sultanda Ilızarov ap­paratyn úshinshi ret saldyrǵanda ǵana jarasy emdelýge bet alǵan. Osy apparatty salýǵa aıaǵyn Pet­ropavlda, Qorǵanda jáne Nur-Sultanda otyz jerden tesken... Synǵan jeri jazylǵanymen bir aıaǵy ekinshisinen 3 sm qysqa bolyp bitedi. Sonshama azap shekken basqa adam bolsa barlyq áńgimesin osynyń ýaıymyn aıtýdan bastar edi, al Jákeń bolsa: «Brazılııanyń ataqty fýtbolısi Garrınchanyń bir aıaǵy ekinshisinen bes sm qysqa bolǵan eken, ol sonymen álem chempıony bolǵan ǵoı, bizdiki oǵan qaraǵanda oıynshyq» dep kúledi...

Jákeńniń Baýyrjan, Janbota degen eki ulynan tórt nemeresi bar. Sara apaıymyz da qazaq qyz­dary arasynan Petropavlda iri qyzmetter atqarǵan bilikti jan. Jákeń 9 tamyzda 75-ke kelse Sara jeńgeımen úılengenderine de osy aıda 50 jyl tolady. Qa­zir olar nemereleriniń ortasyn­da kúlip-oınap otyrady. Biz olar­ǵa qarttyqtyń qyzyǵyn kóre beri­ńizder deımiz.

PETROPAVL