Shyǵystan kelgen qut kerýen

Almaty qalasy men ShQO kásipkerleri 15 mıllıard teńgeniń kelisimshartyna qol qoıdy

Dál Qurban aıt merekesiniń aldynda Shyńǵystaýdan Alataýǵa alyp kerýen búkil Altaı óńiriniń ıgiligin alyp jetken edi. Tarbaǵataıdyń til úıirgen sary qymyzy, Zaısan baly, Katonqaraǵaı búldirgeni, shekildeýik ıisi ańqyǵan kúnbaǵys maıy, maraldyń eti, aıýdyń óti de tabylatyn úlken bazar Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Almaty qalasyndaǵy kúnderiniń qurmetine jaıylǵan-dy. Aıta qalarlyqtaı berekeli kúnder aıasynda halyqtyń turmysyna shapaǵaty shashylǵan talaı jaqsy oqıǵa oryn aldy. Mádenı sharalardy bylaı qoıǵanda, eki aımaq arasynda 15 mıllıard teńgeniń kelisimsharty jasaldy.

 Almaty qalasy men ShQO kásipkerleri 15 mıllıard teńgeniń kelisimshartyna qol qoıdy

Dál Qurban aıt merekesiniń aldynda Shyńǵystaýdan Alataýǵa alyp kerýen búkil Altaı óńiriniń ıgiligin alyp jetken edi. Tarbaǵataıdyń til úıirgen sary qymyzy, Zaısan baly, Katonqaraǵaı búldirgeni, shekildeýik ıisi ańqyǵan kúnbaǵys maıy, maraldyń eti, aıýdyń óti de tabylatyn úlken bazar Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Almaty qalasyndaǵy kúnderiniń qurmetine jaıylǵan-dy. Aıta qalarlyqtaı berekeli kúnder aıasynda halyqtyń turmysyna shapaǵaty shashylǵan talaı jaqsy oqıǵa oryn aldy. Mádenı sharalardy bylaı qoıǵanda, eki aımaq arasynda 15 mıllıard teńgeniń kelisimsharty jasaldy.

Almaty men О́skemen

Respýblıkanyń iri óndiristik, energetıkalyq, agrarlyq, kólik jáne mádenıet aımaǵynyń qa­zirgi tirligi týraly túrli oń kór­setkishterdi keltire berýge bolar edi. Degenmen, ShQO ákiminiń bas­tamasymen jetim balalardy bas­panamen qamtamasyz etýdi qolǵa al­ǵan erekshe óńir ekiniń biri bile bermes «Meıirim» baǵdarlamasy aıa­synda jetim balalarǵa keshendi kómek kórsetilýde. 1688 balany 1599 uıym óz qamqorlyǵyna alǵan.

Sonymen Shyǵys Qazaqstannyń Almatydaǵy kúnderi Dostyq úıinde ótken eki aımaq kásipkerleriniń «Bıznes dıalogy – aımaqtardy damytý serpilisi» atty bıznes-forýmynan bastaldy. Forým aıasynda ShQO óndiristik oryndary ónimderiniń aýqymdy kórmesi uıymdastyryldy.

Kásipkerlerdi tıimdi kelisimder aıasynda qol alystyrǵan kezdesýdi Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov ashyp, bul forýmnyń burynnan josparlanǵan shara ekenin, el óńirleriniń ekonomıkasy birin-biri tolyqtyryp otyrýy qajettigin erekshe atap ótti.

– Shyǵys Qazaqstan – qarqyndy damyp kele jatqan áleýeti zor, ál-aýqaty myqty óńir. Shyǵysta eko­nomıkanyń barlyq salalary órkendep, jańa ınnovasııalyq óndiris oryndary ashylýda. Sol sebepti, Shyǵys Qazaqstan Almaty qalasynyń isker toptaryn mańyzdy jáne tıimdi seriktes retinde erekshe qyzyqtyra bermek, – dedi shahar ákimi.

– Almatynyń orny barshamyz úshin árdaıym bólek, ol Qazaqstannyń mádenı jáne qarjylyq ortalyǵy bolyp qala beredi. Elbasy tapsyrmasy boıynsha óńirler arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastardy damytýymyz qajet. Bıznes-forým­dy ótkizýdegi basty maqsat – obly­symyzdyń múmkindikterin taǵy bir márte pash etip, áriptestigimizdi odan ármen jalǵastyrý. Aımaqtar neǵurlym bir-birimen jumyla jumys istese, halyqtyń ál-aýqa­ty da arta túspek, – degen oblys ákimi Berdibek Saparbaev Shyǵys Qazaqstanda kásipkerlikti damytýǵa kedergi keltiretin túrli basy ar­tyq qujattardy azaıtý boıynsha qanatqaqty jobanyń júzege asyrylyp jatqanyn da atap kórsetti. Budan soń aımaq basshysy qala ákimdigine shaqyrtýlary úshin alǵysyn aıtyp, jınalǵandarǵa oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteri, áleýeti týraly, aımaqtaǵy aýyl sharýashylyǵy, týrızm salalary boıynsha qolǵa alynǵan tyń jobalar jaıynda keńi­nen baıandady.

Al óńir jetistikteriniń kórmesine Shyǵystan 50 jeke kásipker men 25 iri óndiris ornynyń ókilderi qatysty.

Osy kúni-aq eki aımaq kásip­oryndary arasynda 15 mıllıard teńgeniń onshaqty kelisimsharty jasaldy. Onyń ishinde 10 mıllıard teńgeniń eki kelisimine oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń jáne Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimovtiń qatysýymen qol qoıyldy. Olar – almatylyq «Temirbeton-1» JShS men Semeı sement zaýyty arasynda jáne almatylyq «Aqsaı-nan» men Shyǵys Qazaqstan un tartý kombınaty arasynda jasalǵan memorandýmdar. «Aqsaı-nan» Almatynyń jartysyn nan ónimderimen qamtıdy, olar endi Shyǵystyń unyn tutynatyn bolady.

– Biz Semeıdiń sement zaýytymen bes jyldan beri jumys istep kelemiz, kásiporyn óniminiń sapasy jáne olardyń tez jetkizilýi kóńilimizden shyǵady, osy tıimdi yntymaqtastyqty odan ári ór­ken­­detýge múddelimiz, – deıdi «Temir­beton-1» seriktestiginiń bas dırektory Murat Bıksýltanov.

«Favorıt» seriktestigi – juqa taqtaı shyǵaratyn elimizdegi jal­ǵyz kásiporyn. Olar endi aǵash qaldyqtarynan tis shuqyǵyshtar shyǵarýdy qolǵa almaq, mundaı qajetti buıymdy elimizde eshkim óndirmeıdi eken, joba quny – 22,8 mıllıon teńge. О́ndiris ornynyń menedjeri Natalıa Agafonovanyń aıtýynsha, kásiporyn munda óz ónimderin ótkizetin jańa naryq tabý úshin kelip otyr. Nátıjeleri de joq emes. Olar bıyl Alma­tyda ornalasqan «Qazaqstan te­mir joly» kompanııasynyń bólim­shesine 66 mıllıon teńgeniń, al Almaty vagon jóndeý zaýytyna 47 mıllıon teńgeniń daıyn ónimin, negizinen taqtaılar men faneranyń birneshe túrlerin satypty. Forým barysynda olar atalmysh kásiporynmen uzaq merzimdi kelisimder jasasyp, óz­de­rine jańa seriktester tapty.

Osy arada kórmege qatysyp otyr­ǵan kásiporyndar – óńirdegi barlyq ónerkásip oryndarynyń shaǵyn ǵana bóligi ekendigin aıtý kerek. Shyǵys Qazaqstannyń jalpy aımaqtyq ónimi qazir 1 trıllıon 300 mıllıard teńgege jaqyndap keledi. Endigi maqsat – sol ónimderdi ótkizý, ózge óńirlermen birlesken kásiporyndar quryp, ortaq jobalardy qolǵa alý, ınvestısııa tartý. Bul kúnde atalmysh óńir Almaty, Pavlodar jáne Qaraǵandy oblystarymen óńiraralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa den qoıyp otyrǵany baıqalady.

О́z ónimderimiz ózimizge tańsyq

Kelesi kúni, ıaǵnı 12 qazanda ShQO-nyń Almatydaǵy kúnderi Astana alańynda aýylsharýashylyq ónimderiniń jármeńkesine ulasty. Barǵanda armanda, barmaǵanda armanda degendeı, bul bazar óte­tindiginen almatylyqtar túgel qulaǵdar bolmaǵandyqtan, ótip ketken jármeńkeden keıin ókinip júrdi.

Onyń da óz jóni bar, 106 shatyrda О́skemen, Zyrıan, Glýbokoe, Katonqaraǵaı, Ulan, Úrjar, Aıagóz, Shemonaıha, Kókpekti, Jarma aýdandary aýyl sharýashylyǵy ónimderi óndirýshileri eń maqtaýly ónimderin alyp kelipti. Naryqtaǵy baǵasynan 20-30 paıyzǵa arzan baǵamen satylǵan taýarlardyń kóp­shiligi qalalyqtar úshin tańsyq. Jármeńkege qustyń sútin ǵana ákel­mepti.

Satyp alýshylarǵa 38 tonnadan artyq bal, 7,5 tonna et, 6 tonna jarma, 6 tonna qymyz, 4 tonna qus eti, 3 tonna shujyq ónimderi, 3 tonna sút ónimderi, 2 tonna balyq, 1,5 tonnadan artyq ósimdik maıy, 1,5 mıllıon teńgeniń panta ónimderi usynyldy.

Bul jármeńke ulan-ǵaıyr el­diń ońtústigi men shyǵysyn ja­qyn­dastyryp qana qoımaı, taý bókterlerinde tirnektep bal jınap, mal baǵyp, qurt qaınatyp, maı shaıqap otyrǵan ólkeniń ónimderin óz elimizde jarnamalady. О́skemenniń bal-qaımaǵy Qazaqstanǵa syrttan tasylyp jatqan taýarlardan bir mysqal kem emestigin, adal jasal­ǵanyn pash etti. Munyń bári – otandyq taýarlar edi.

Altaıdan shyqqan aqyndar, Shyńǵystaý týdyrǵan talanttar

Jáne osy kúni Almaty qala­syndaǵy Ulttyq kitaphanada Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimi Berdibek Saparbaev ońtústik astananyń zııaly qaýym ókilderimen kezdesip, talaı kókeıkesti máse­lelerdiń sheti tarqatyldy.

Shyǵys ólkesi – árisi álemdik deńgeıde, berisi respýblıka kóle­minde tanymal talant ıeleriniń, týǵan ólkeniń ǵana emes, tutas el-jurtynyń mereı mártebesine aınalǵan tuǵyrly tulǵalardyń qutty ordasy. Bul ólke talaıdy tamsandyrǵan ǵajaıyp tabıǵatymen, san alýan qazba baılyqtarymen ǵana emes, talantty ul-qyzdarymen de maqtana alady. Shyǵystyń shyńyn asqaqtatqan halyq ártisi Bıbigúl Tólegenova, aqyn jazýshylar Qabdesh Jumadilov, Marfýǵa Aıtqojına, Ulyqbek Esdáýlet, Dıdahmet Áshim­han sııaqty taǵy basqa eren júırikter bastaǵan shyǵarmashylyq jáne qoǵam qaıratkerleri kezdesý qonaǵy boldy.

Saıası-ekonomıkalyq turǵydan óz áleýetin pash etken Shyǵys ólkesi ult rýhanııatyn baıytý, ádebı-muralarǵa qamqorlyq jasaýda da ıgilikti ister atqaryp jatqan jaıy bar eken. Sonyń bir aıǵaǵy – «Altaı-Ertis kitaphanasy» atty mańyzdy ádebı joba. Onyń ıdeıasy – Shyǵys óńirinen túlep ushyp, qazaq ádebıeti atty uly darııaǵa bir-bir arna bolyp qosylǵan qalamgerlerdiń tańdaýly shyǵarmalaryn jaryqqa shyǵarý.

Qazaqstan aqyn-jazýshylarynyń sóz marjany – jibekteı tógilgen «Altaı-Ertis kitaphanasy» basy­lymdary tolǵan oıýly qazaq san­dyǵy kezdesý tórinen oryn aldy. Sandyq kemerinen asqan kórkem-sóz qazynasy jınalǵan kópshilikti rýhanııat kókjıegine jeteledi. Bul qundylyqtyń alǵashqy 20 tomy el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda oqyrman qolyna jetken bolatyn. 20 tom, 20 jazýshy esimi – ol tek jerlesterdiń ǵana emes, búkil qazaq halqynyń maqtanyshy.

Al bıyl «Altaı-Ertis kitap­hanasy» kezekti tańdaýly týyndylarymen tolyǵýda. Bul jolǵy toptama qazaqtyń kóne jyraýlyq mektebiniń beldi ókili Aqtamberdi jyraý men Dýlat Babataıuly shyǵarmalarynan bastaý alyp, Shákárim Qudaıberdiuly, Muhtar Áýezov, Qasym Qaısenov, Oralhan Bókeı, Tóleýjan Ysmaıylov, Medeý Sárseke, Serik Ǵabdýllauly, Merǵalı Ibraev, Marat Qabanbaı, Baýyrjan Jaqyp, Tynyshtyqbek Ábdikákimov, Anatolıı Ivanov, Georgıı Grebenshıkov, Pavel Vasılev, Aleksandr Volkov sııaq­ty Shyǵys ólkesinen shyqqan bel­gili avtorlardyń shyǵarmalaryn qamtıdy.

– Eger ekonomıkamyz óspese ónerge, ádebıetke, mádenıetke kóńil bóle almas edik, – degen oblys ákimi Berdibek Saparbaevqa zııalylar tarapynan qoıylǵan saýaldar, ótinish usynystar kóp boldy. Onyń kópshiligi bir kezde el tarıhynda bolǵan tulǵalarǵa eskertkish qoıý, atyn jańǵyrtý, keıin ketkenderge kóshe ataýyn berip, Abyraly aýdany aýdan bolyp qaıta qurylsa degen tilekter edi.

Qysqasy, aýyzbirshiliginen aıyrylmaǵan Shyǵys Qazaqstannyń Almatydaǵy kúnderi erekshe ótti dep aıtýǵa bolady. Uıymdastyrylýyna bul ólkeden shyqqan talantty ul-qyzdarymyz ben tirligin dóńgeletken kásipkerler, ulttyń sózin sóılegen zııaly qaýymǵa deıin atsalysqan ShQO-nyń Almaty qalasyndaǵy kúnderi Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda úlken konsertpen márege jetti. О́ner sherýi Bıbigúl Tólegenova, Ǵıbrat Azýbaev, Maıra Ilııasova, Vıacheslav Tkach, Tolqyn Zabırova, Maprýza О́teýlınova, Nurlan Týtýnov, Gúldana Noǵaı­baeva, Ásel Nurlanova, Qýat Ahmet­janov, Nurgúl Qabdollaeva jáne «Gaýhartas», «Ladýshkı», «Eýraz shoý», «Zyrıanochka» syndy shyǵarmashylyq toptardyń tamasha konsertimen támamdaldy.

Aınash ESALI,

«Egemen Qazaqstan».

ALMATY.