Memleket basshysy óziniń Joldaýynda ekonomıkany turaqtandyrýǵa jáne jańa jaǵdaıda eldiń ornyqty damýyna baǵyttalǵan naqty is-sharalar josparyn belgilep berdi.
Prezıdent aıtqandaı, búgingi kúrdeli jaǵdaıda aldymyzda turǵan basty mindet – áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyqty, jumys oryndaryn jáne halyqtyń tabysyn saqtap qalý.
Osy mindetti sapaly oryndaý úshin Úkimettiń qarjy-ekonomıkalyq blogynyń jumysy kelesi negizgi baǵyttar boıynsha júrgiziletin bolady.
Kásipkerlikti damytý boıynsha
Á. Smaıylov atap ótkendeı, "Bıznestiń jol kartasy - 2025" memlekettik baǵdarlamasynyń jańa baǵyty sheńberinde Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes shaǵyn jáne orta bızneske qosymsha kómek kórsetý maqsatynda sońǵy qaryz alýshy úshin jyldyq 6%-ǵa deıin jetkize otyryp, ShOB-tyń qoldanystaǵy kredıtteri boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaý júrgiziletin bolady. Sýbsıdııalaý TJ rejımi jarııalanǵan sátten bastap 12 aı kezeńin qamtıdy.
Á.Smaıylov búginde shaǵyn jáne orta bızneske beriletin jańa nesıeler jeńildikti mólsherleme boıynsha sýbsıdııalanatynyn atap ótti. Sonymen qatar, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerinde buryn joǵary mólsherleme boıynsha alynǵan kóptegen qoldanystaǵy nesıeler bar.
"Bul bızneske, ásirese, olardyń qyzmetine qatysty shekteý sharalaryn engizý jaǵdaıynda úlken júkteme ákeledi. Bıznespen kezdesý barysynda bıznes bul nesıe boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdi tómendetý máselesin negizgilerdiń biri retinde qoıdy. Sondyqtan Memleket basshysy zardap shekken sektorlardaǵy barlyq ShOB sýbektilerine olardyń kredıtteri boıynsha tótenshe jaǵdaı rejımi jarııalanǵan sátten bastap, ıaǵnı 2020 jylǵy 16 naýryzdan 2021 jylǵy 16 naýryz aralyǵynda 12 aı ishinde jyldyǵy 6%-ǵa deıin sýbsıdııalaýmen qoldaýdyń qosymsha sharalaryn kórsetý týraly sheshim qabyldady", — dedi Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary.
Bıznes-ahýaldy odan ári jaqsartý jónindegi sharalar kesheni qabyldanatyn bolady. Bul táýekelderdi basqarý júıelerin avtomattandyrýdy, barlyq retteýshi talaptardy tekserýdi jáne olardy qysqartýdy qamtıdy.
Qazirgi ýaqytta retteýshilik apellıasııa ınstıtýtyn engizý, ony Kásipkerlik kodeksine bekitý boıynsha sharalar ázirlenýde.
ShOB sýbektileri aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin respýblıkalyq jáne kommýnaldyq menshik obektileri boıynsha jaldaý tólemderin tóleýden bosatylady. Osyndaı sharalar kvazımemlekettik sektor obektileri boıynsha qabyldanatyn bolady.
Zardap shekken salalardaǵy ShOB sýbektileri aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin zeınetaqy qoryna, áleýmettik saqtandyrý qoryna jáne medısınalyq saqtandyrý qoryna ETQ-dan aýdarymdarynan bosatylady.
Orta shıkizattyq emes kásiporyndarǵa baǵyttalǵan eksporttyq akselerasııa baǵdarlamasy iske qosylady.
Kásipkerlikti qoldaý úshin qosymsha 200 mlrd teńge bólinedi, ol aınalym kapıtalyn jeńildetilgen mólsherleme boıynsha nesıeleý kólemin 800 mlrd teńgege deıin jetkizedi jáne bul baǵdarlamany 2021 jyldyń sońyna deıin uzartady.
"Joǵaryda atalǵan barlyq sharalar JIО́-degi ShOB úlesin 35%-ǵa deıin jáne 2025 jylǵa qaraı ShOB-ta jumyspen qamtylǵandar sanyn 4 mln adamǵa deıin arttyrý boıynsha mindetterge qol jetkizýge yqpal etedi", - dedi Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary.
Investısııalardy yntalandyrý boıynsha
Zańnamalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý maqsatynda ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýdyń barlyq merzimine strategııalyq ınvestısııalyq kelisimder engiziletin bolady. Kásipkerlik jáne Salyq kodeksterine, sondaı-aq arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar týraly Zańǵa túzetýler engiziledi. Investorlarmen strategııalyq kelisimder jasasý múmkin bolatyn ınvestısııalyq jobalardyń pýly qalyptastyrylatyn bolady. Árbir iri ınvestorǵa jeke kózqaras qamtamasyz etiledi.
Investısııalyq jobalardy iske asyrý prosesinde qazirgi zamanǵy ınfraqurylymdy, aǵylshyn quqyǵyn jáne preferensııalyq salyq jáne kóshi-qon rejımderin usynatyn AHQK áleýeti belsendi paıdalanylatyn bolady. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi 2025 jylǵa qaraı JIО́-ge qatysty 30%-ǵa deıin jetkiziletin bolady.
Memlekettik basqarý júıesi boıynsha
Memlekettik qyzmetshiler men kvazımemlekettik sektor qyzmetkerleriniń sany aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin 10%-ǵa, kelesi jyly taǵy 15%-ǵa qysqaratyn bolady. Osylaısha, kelesi jyldyń sońyna deıin olar 25%-ǵa deıin qysqartylady. Ekonomıkadaǵy jeke sektordyń kólemin keńeıtý úshin jekeshelendirýdiń 2025 jylǵa deıingi jańa jospary qabyldanady.
Salyq-bıýdjet saıasatyn jetildirý boıynsha
Salyq mindettemelerin oryndaýdy ońaılatý jáne salyqtar men tólemderdiń sanyn azaıtý maqsatynda salyq zańnamasyna tolyq tekserý júrgiziletin bolady. Bul jumys bastalyp ta ketti. ShOB úshin neǵurlym zardap shekken sektorlarda aınalymnan bólshek salyq tóleý quqyǵy engiziletin bolady.
"Ekonomıkany ártaraptandyrý jáne bıýdjetti tolyqtyrý úshin salyq stavkalaryn saralaý múmkindikteri qarastyrylady. Úkimet jańa bıýdjet saıasatyn ázirleýge erekshe nazar aýdaratyn bolady", — dedi Á. Smaıylov.
Túıindi bıýdjettik koeffısıentter men qaǵıdalar jıyntyǵy, bıýdjet saıasatynyń tıimdiligi men ornyqtylyǵyn baǵalaý ázirlenetin bolady. "Keńeıtilgen bıýdjetti" engizýmen bıýdjetten tys qorlardy shoǵyrlandyrylǵan bıýdjetke engizý jolymen memlekettik qarjyny keshendi baǵalaýdy engizý josparlanýda.
Nátıjesinde, bıýdjettik josparlaýdyń jańa tásilderi memlekettik josparlaý júıesindegi ulttyq basymdyqtardy neǵurlym tolyq iske asyrýdy qamtamasyz etedi.
Kóleńkeli ekonomıka boıynsha
Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaý úshin kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy is-qımyl jospary ózektendiriletin bolady. Offshorlyq ıýrısdıksııalarǵa aqsha aýdarymdary bóliginde zańnama jetildiriletin bolady. Aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin EYDU elderiniń salyq organdary arasynda jeke jáne zańdy tulǵalardyń qarjylyq shottary týraly alǵashqy aqparat almasýdy júzege asyrý josparlanýda. Tıisinshe, elimizdiń rezıdentteri boıynsha alynǵan málimetterge taldaý júrgiziledi.
Sondaı-aq salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi sıfrlandyrý jónindegi jumys jandandyrylyp, jalǵastyrylatyn bolady. Qazirdiń ózinde taýarlardy qadaǵalaýdyń ulttyq júıesi qurylýda. Aǵymdaǵy jyldyń 1 qazanynan bastap temeki ónimderin tańbalaý engiziledi. Tańbalaýǵa jatatyn taýarlardyń tizbesi únemi keńeıtiletin bolady, bul ekonomıkadaǵy, ásirese, saýdadaǵy kóleńkeli aınalymdy aıtarlyqtaı tómendetýge múmkindik beredi.
Búgingi tańda "Kvazımemlekettik sektordyń jekelegen sýbektilerin satyp alý týraly" Zań jobasy ázirlendi. Ony qabyldaý jáne barlyq rásimderdi elektrondyq formatqa kóshirý satyp alýdyń ashyqtyǵy men aıqyndyǵyn arttyrady (elektrondyq sharttar, oryndaý týraly aktiler jáne shaǵymdaný jáne t.b.). Sondaı-aq, "Atameken" UKP janynan túrli qoldanystaǵy satyp alý alańdarynyń bazasynda "Biryńǵaı satyp alý terezesi" portaly quryldy. О́ńirlik damý boıynsha Árbir naqty óńirdiń básekelestik artyqshylyqtaryn ashý jónindegi sharalardy qamtıtyn eldiń teńgerimdi óńirlik damýyna jańa tásilder ázirlenetin bolady. Ol úshin 2030 jylǵa deıingi aýmaqtyq-keńistiktik damýdyń boljamdy shemasyna tıisti ózgerister engiziletin bolady. Aýyldardaǵy ózekti ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan "Aýyl - el besigi" jobasyn iske asyrý jalǵasady. Jergilikti ózin-ózi basqarýdy jetildirý jáne "halyqtyq qatysý bıýdjetterin" damytý sheńberinde aýyldyq okrýgter bıýdjetteriniń qarjylyq múmkindikteri keńeıtiletin bolady (salyqtar men tólemderdiń 4 túrin berý). Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýdyń jańa tujyrymdamasy ázirlenetin bolady.
Osy Tujyrymdama sheńberinde aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn engizý, jergilikti memlekettik basqarýdyń múliktik quqyqtaryn jáne máslıhattardyń ókilettikterin keńeıtý jóninde usynystar ázirlenetin bolady.
"Memleket basshysynyń Joldaýynda el damýynyń naqty basymdyqtary aıqyndalǵan. Qoıylǵan mindetter tolyq jáne ýaqtyly júzege asyrylady", — dedi Á.Smaıylov.
Prezıdent tapsyrmasyn iske asyrý úshin qansha qarajat qajet?
Á. Smaıylov sondaı-aq Memleket Basshysynyń tapsyrmalaryn qarjylandyrý máselelerine túsinikteme berdi.
"Prezıdenttiń Joldaýda aıtylǵan birqatar tapsyrmalary tıisti qarjylyq qamtamasyz etýdi talap etedi. Aǵymdaǵy jyldyń respýblıkalyq bıýdjetinde belgili bir qarajat qarastyrylǵan. Mysaly, 13 jańa juqpaly aýrýlar aýrýhanasyn qurýǵa 30 mlrd teńge qarastyrylǵan. Úkimet rezervinen áleýmettik osal otbasylardan shyqqan balalarǵa kompıýterlik tehnıka satyp alýǵa 70 mlrd teńge bólindi", — dedi Á. Smaıylov.
Qazirgi ýaqytta 2020 jylǵy bıýdjetti naqtylaý sheńberinde aǵymdaǵy jyly shyǵystardy qosymsha qamtamasyz etý boıynsha jumystar júrgizilýde.
Atap aıtqanda, medısına qyzmetkerlerine qosymsha ústemeaqy, dári-dármek satyp alý jáne basqa da shyǵyndar boıynsha qamtamasyz etý qarastyrylǵan.
"Aldyn ala baǵalaý boıynsha, aǵymdaǵy jyly qosymsha qajettilik shamamen 300 mlrd teńgeni quraıdy. Al 2021 jyldyń bıýdjetinde Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaýǵa Joldaýdan 1,6 trln teńge qarastyrylǵan. Birinshi kezekte bul medısınalyq qyzmetkerlerdiń, muǵalimderdiń jalaqysyn arttyrýǵa, ShOB nesıeleri boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaýǵa, respýblıkalyq mańyzy bar joldardy salý men qaıta jańartýǵa, "Aýyl — el besigi" baǵdarlamasyna jumsalatyn shyǵystar", — dedi Á.Smaıylov.
Jekelegen tapsyrmalar boıynsha qazirgi ýaqytta memlekettik organdarmen birlesip shyǵyndar naqtylanýda. Osy qosymsha shyǵyndar boıynsha shyǵystardyń kózi bizdiń bıýdjettiń shyǵys bóligin ońtaılandyrý, kóleńkeli ekonomıkany azaıtý jónindegi jumystan qosymsha túsimder, salyq salynatyn bazany keńeıtý, ekonomıka men kásipkerlikti damytý esebinen bıýdjetke túsetin túsimder, jeke ınvestısııalar bolyp tabylady.
Brıfıng barysynda Á. Smaıylov jýrnalısterdiń kóleńkeli ekonomıkamen kúres boıynsha atqarylyp jatqan jumys týraly suraǵyna jaýap berdi.
"Biz kóleńkeli ekonomıkany azaıtý boıynsha josparly jumysty júzege asyrýdamyz. Onyń kólemi birtindep tómendeıdi. Buryn saraptamalyq baǵalaý onyń JIО́-niń 40% deńgeıinde bolatynyn boljaǵan bolsa, búginde kóleńkeli ekonomıka deńgeıi JIО́-niń 23,7%-yn quraıdy", - dedi ol.
Úkimet qabyldanǵan josparǵa sáıkes kóleńkeli ekonomıka deńgeıin tómendetý jónindegi keshendi sharalardy iske asyrýda, ol: salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi avtomattandyrýǵa jáne sıfrlandyrýǵa; qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýlardy damytýǵa; qylmystyq kiristerdi zańdastyrýǵa qarsy is-qımyl jasaýǵa; zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan is-sharalardy kózdeıdi. Máselen, salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi sıfrlandyrý sheńberinde aqparattyq júıeler kesheni bolyp tabylatyn taýarlardy qadaǵalaýdyń ulttyq júıesi quryldy. Árbir aqparattyq júıe qadaǵalaý kezeńderinde óz rólin atqarady, bireýi taýardy aınalymǵa qujattyq engizýge jaýap beredi (Astana-1), basqalary keıingi qozǵalysty baqylaıdy ("EShF" AJ, taýardy tańbalaý), úshinshisi (onlaın-BKM) taýardy sońǵy tutynýshyǵa satý kezinde aınalymnan shyǵarýǵa jaýap beredi.
"Munyń bári bıýdjet kiristerin ulǵaıtýǵa jáne ekonomıkadaǵy kóleńkeli aınalymdy azaıtýǵa múmkindik beredi. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha bıýdjetke ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 trln teńgege artyq kiris esepteldi. Onyń 920 mlrd teńgesi — tek osy saladaǵy salyqtyq-kedendik ákimshilendirýdi jaqsartý jáne sıfrlandyrý esebinen", — dedi Á. Smaıylov.
Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Á. Smaıylov Strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi jańa agenttiktiń nemen aınalysatynyn aıtty.
Onyń aıtýynsha, jańa vedomstvoǵa Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń fýnksııalarynyń bir bóligi beriledi.
Jańa agenttik týraly
"Prezıdent janynan qurylyp jatqan Strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi agenttik fýnksııalardy qaıta bólý, ıaǵnı jekelegen fýnksııalardy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginen berý esebinen qurylady. Atap aıtqanda, bul strategııalyq josparlaý máseleleri boıynsha fýnksııalar, memlekettik basqarý boıynsha jekelegen máseleler jáne memlekettik statıstıkany damytý máseleleri", — dep habarlady Á.Smaıylov.
Osy agenttiktiń qyzmeti krsetilgen fýnksııalardy oryndaýǵa arnalǵan qazirgi bar shyǵystardy qaıta bólý esebinen qarjylandyrylatyn bolady. Bólý balansy jasalady, ol aǵymdaǵy jyldyń bıýdjetin naqtylaý jáne qazir Májiliste jatqan zań jobalary sheńberinde kelesi úsh jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti qalyptastyrý kezinde eskeriletin bolady.
