Kongress aıasynda tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isinýdi (TQAI) ýaqtyly dıagnostıkalaý jáne emdeý máselesine arnalǵan baıandamamen Qazaq ımmýntapshylyǵy qoǵamy ımmýnologtar qaýymdastyǵynyń tóraıymy, medısına ǵylymdarynyń doktory, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń "Medical University Center Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyǵy" KQ klınıkalyq ımmýnologııa, allergologııa jáne pýlmonologııa bóliminiń meńgerýshisi Elena Kovzel sóz sóıledi.
Tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isiný – bastapqy ımmýntapshylyǵy sanatyna jatatyn sırek kezdesetin genetıkalyq aýrý. Bul S-1 ıngıbıtory fýnksııasynyń tómendeýimen nemese jetispeýshiligimen baılanysty jáne birneshe saǵattan birneshe kúnge deıin sozylatyn ártúrli lokalızasııanyń tereń qaıtalamaly isinýlerimen sıpattalady. Bul aýrý kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq kóbinese aýrý alǵash ret 6-10 jasta baıqalady, al alǵashqy belgilerdiń paıda bolýynan dıagnozdy qoıýǵa deıin 8-den 20 jasqa deıin sozylýy múmkin jáne pasıentterdiń 80%-na deıin anyqtalmaı qala beredi. Bul rette aýrý dıagnozy qoıylmaǵan pasıentter arasynda ólim-jitim deńgeıi 29%-dy quraıdy, al der kezinde dıagnoz qoıyp, emdeýdi bastaǵan adamdarda bar bolǵany 3%-ǵa teń.
Qazirgi ýaqytta álemniń 56 elinde TQAI-ǵa shaldyqqan 2568 otbasy bar, Qazaqstanda dıagnozy rastalǵan 13 pasıent anyqtaldy, degenmen Elena Kovzel epıdemııalyq statıstıkaǵa sáıkes, shamamen 350-380 jaǵdaı bolýy tıis ekenin meńzeıdi.
– TQAI-tiń qaýiptiligi ol órshelengen kezde (prıstýp) ómirge qaýip tóndirý múmkin. Mysaly, jutqynshaqtyń isinýi tunshyǵýǵa ákelýi múmkin. Sonymen qatar, bul aýrý jaǵdaıynda antıgıstamınderdi nemese glıýkokortıkosteroıdtardy qoldaný allergııalyq isinýdi emdeýmen salystyrǵanda óz áserin bermeıdi. Muny bilmeı, dárigerler qundy ýaqytty joǵaltýy yqtımal. Sondyqtan tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isinýdi dıagnostıkalaýdyń erekshelikteri týraly ártúrli profıldegi mamandar – allergologtar, terapevter, otbasylyq dárigerler, pedıatrlar, LOR dárigerleri, dermatologtar, hırýrgtar bilýi kerek. Bul mamandardyń habardarlyǵyn arttyratyn is-sharalardy únemi ótkizý qajet, – deıdi Elena Kovzel.
Sońǵy jyldary medısınalyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigeri QR-da aýyr syrqatpen kúreste belgili bir progreske qol jetkizdi. Atap aıtqanda, TQAI-ti dıagnostıkalaý men emdeýdiń qazaqstandyq klınıkalyq hattamasy quryldy (2019 jyly), bastapqy ımmýntapshylyǵy bar pasıentterdiń regıstri paıda boldy, oǵan TQAI-men aýyratyn pasıentter de engizildi;
TQAI dıagnostıkalanǵan pasıentter uıymy quryldy;
qazaqstandyq dárigerler TMD elderiniń áriptesterimen jáne Dúnıejúzilik TQAI uıymymen belsendi yntymaqtasady. Alaıda sheshimin tappaǵan máseleler áli de kóp.
Ýaqtyly dıagnostıkany qıyndatatyn dárigerlerdiń habardarlyǵynyń tómendigimen qatar, TQAI-tiń tıimdi dárilik terapııasynda da qıyndyqtar ushyrasady. Alty jyl boıy qazaqstandyq mamandar jyl saıyn Densaýlyq saqtaý mınıstrligine TQAI-ti bazalyq jáne shuǵyl emdeýge arnalǵan preparattardy TMKKK jáne MÁMS sheńberinde usynylatyn dári-dármekter tizimine qosý týraly ótinishpen júgindi, biraq bul másele áli óz sheshimin tappady. Taǵy bir kúrdeli másele – Qazaqstanda qoldanylatyn emdeýdiń eskirgen ádisteri.
Tarıhı turǵydan, TQAI-ti emdeý úshin sıntetıkalyq androgender qoldanyldy, tıimdiligine qaramastan olardyń birqatar qaýipti janama áserleri bar. Onyń ústine androgenderdiń áreket etý mehanızmi kezindegi TQAI preparattardyń ózge toby fıbrınolızdiń ıngıbıtorlaryna jatqyzylatyn mysaly, traneksam qyshqyly syndy áli kúnge deıin jetkilikti zerttelmegen. Bul preparattar jaǵymsyz janama áserlerdi de týdyrady.
Álemde órshelenýlerdi basý úshin de, olardyń aldyn alý úshin de neǵurlym tıimdi amaldardy qoldaný tájirıbesi bar, biraq Qazaqstanda bul preparattar áli qol jetimdi emes. Osyǵan baılanysty, mamandardyń pikirinshe, TQAI qosa alǵanda, bastapqy ımmýndyq tapshylyqty emdeýdiń qoldanystaǵy shemalaryn jetildirý, álemdik tájirıbede qabyldanǵan genetıkalyq dıagnostıka jáne erte skrınıngtik dıagnostıka ádisterin belsendi paıdalaný qajet.
