Túrkistan qalasynyń shetinde turatyn 3-synyptyń oqýshysymen WhatsApp áleýmettik jelisi arqyly sóılestik. Qaraqat Quttybaı mektepke barǵysy kelse de amalsyz úıde qashyqtan oqyp júr. Biz ınternettiń jaǵdaıyn bilý úshin ádeıi vıdeo qońyraý shalǵanymyzda: «Muǵalimimiz bulaı siz sekildi vıdeo qońyraýmen shyǵyp sabaq túsindirmeıdi. Tek anamnyń WhatsAppyna tapsyrma jiberedi, sony oryndap qaıtadan joldaımyz. Mektepke baryp oqyǵan jaqsy edi», degen úsh sóılemniń ózin úzik-úzik jetken daýsynan ázer estidik. Muǵalimi onlaın rejimde sabaq túsindirgisi kelse de bolmaıtyn sekildi. Sebebi baılanys óte nashar. Al osyndaı jaǵdaıda platforma bilim bere ala ma? Osy maqalany jazý barysynda sóılesken birneshe pedagog qashyqtan bilim berýdiń sapasyn arttyrýǵa platformanyń joqtyǵy emes, baılanystyń álsizdigi qolbaılaý bolyp otyrǵanyn jetkizdi. Dese de ótken «tótenshe» toqsandaǵy tájirıbeden kórgenimizdeı, keıbir bilim berý platformalaryn ınternet tarıfsiz paıdalanýǵa bolady. Al nelikten biryńǵaı bilim berý platformasyn osylaı ázirlemeske?
Sóıtsek, onyń ózi ońaı emes eken. О́ıtkeni platformany saıt retinde domen alyp asha salý ońaı bolǵanymen, onda sapaly kontent jasaý qıyn. Oǵan salynatyn materıaldy áýeli elekten ótkizý kerek. Mınıstr A.Aımaǵambetov Joldaýdaǵy josparlardy iske asyrý boıynsha ótken Úkimettiń jıynynda:
«Bilim berý platformalary oqýlyqtar sekildi pedagogıkalyq saraptamadan ótýi tıis. Qazir ýaqyttyń óte tyǵyz ekeni túsinikti, oǵan qosa sabaqtyń sany da kóp. Soǵan qaramastan biz pedagogıkalyq saraptama júrgizemiz», dedi.
Mınıstrdiń málimdeýinshe, Qazaqstanda qashyqtan oqytý aıasynda 8 onlaın-platforma jumys isteıdi. Alaıda olardyń barlyǵy fýnksıonaly men múmkindikteri boıynsha erekshelenedi. Oqý prosesin tolyqqandy iske asyrý úshin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bilim berýdiń onlaın-platformalaryna biryńǵaı talaptar ázirleıdi.
Iá, platformadaǵy materıaldardyń jáne jalpy kırberqaýipsizdik jaǵdaıy jaqsy bolýy kerek. Muny nege aıtyp otyrmyz? Oqý jylynyń birinshi aptasynda elordadaǵy ata-analar onlaın sabaq kezinde oqýshylarǵa pornografııalyq vıdeo kórsetilgenin aıtyp dabyl qaqty. 5-synyp oqýshylaryna matematıka sabaǵy ótkizilip jatqanda ádepsiz vıdeo shyǵyp ketken. Qyrkúıektiń 3-i kúni bolǵan oqıǵaǵa qatysty mınıstrlik:
«Bilim jáne ǵylym mınıstrligi onlaın sabaqta kórsetilgen pornografııalyq vıdeonyń kesirinen sabaq týraly derekti Ishki ister mınıstrligine jiberdi. Elimizde keshe 2 mıllıonǵa jýyq sabaq ótti, onyń ishinde 80 myńǵa jýyǵy strımıng konferensııasyn qoldaný arqyly pedagogter oqýshylarmen vıdeo baılanyspen sabaq ótkizdi. О́kinishke qaraı, sabaqtardyń birinde ádepsiz materıaldar kórsetildi. Oqıǵa proseske qatysýshylardyń kinásinen boldy: áldebireý bóten adamdarǵa efırdiń siltemesin jiberip ázildegisi kelgen. Úıde balalarǵa strımıng júıelerdi qoldaný mádenıetin túsindirip aıtý kerek», dep jaýap berdi.
Mine, osyndaı jaǵymsyz jaıt taǵy qaıtalanbas úshin de jiti saraptama, sapaly jumys kerek. Al jaqsy, qaýipsiz, qoljetimdi, bir sózben aıtqanda, sapaly bilim beretin biryńǵaı onlaın platformany ázirleý úshin ne isteý kerek?
«Kundelik.kz» JShS bas dırektory Muhtar Ilııasov biryńǵaı platforma bárimiz kútkendeı, laıyqty nátıjede ázirlenýi úshin ony Úkimet jalǵyz jasamaýy keregin aıtady.
«Bizdiń Úkimette Prezıdent aıtqan biryńǵaı platformany 2011 jyly ázirleýge múmkindik boldy. Biraq sol kúıi iske aspady. Onyń ústine jekemenshik seriktestikpen birlese qolǵa alsa, báseke bolady. Oǵan qosa az ýaqyttyń ishinde oıdaǵydaı platformany jasaqtap shyǵý múmkin emes. Biz, mysaly, qazirgideı mıllıondaǵan qoldanýshysy bar platformaǵa 4-5 aıda emes, 4-5 jylda qol jetkizdik. Ári osy úshin eshbir úkimettik uıymdardan keıbir platformalar sekildi aqsha alyp otyrǵan joqpyz. Muǵalimder men ata-analar, oqýshylar platformany kompıýterde tegin qoldanady. Biraq arasynda jarnama berilip otyrady. Jarnamany mindetti túrde elekten ótkizemiz. Eger jarnamasyz qoldanýdy qalasa, bir jylǵa 2700 teńgege qosymshany júktep ala alady. Bizdiki – jalpy mektepterdegi qujat aınalymy. Ekinshi bir platformada vıdeo sabaqtar, kelesisi onlaın sabaqtar uıymdastyratyn shyǵar. Árqaısysynyń baǵyty, osy joldaǵy jemisti jumysy bar. Sol sebepti mınıstrlik qazir qolda bar, laıyqty jumys júrgizip, bilim berý keńistiginde óziniń jemisin berip úlgergen platformalardyń basyn biriktirýine bolady», degen M.Ilııasovtyń oıynsha, osyndaı sheshim shyǵarǵanda jáne platformalardyń shyǵarmashylyq baǵyty saqtalǵanda is ónimdi bolmaq.
Bir ǵana platformanyń negizinde ázirleýge nemese qazir naryqta bar ónimdi qaıta shyǵarýǵa memleket qarjysyn jumsaýdyń qajeti joq. Bul jemqorlyqqa jol ashady. Búginde jumysyn kórsetip otyrǵan platformalarǵa memleketpen seriktestikte jumys isteýge múmkindik berip, birdeı talap qarastyrsa, birigip alynbaıtyn qamal qalmaıdy. Biryńǵaı platforma ázirleýge qarastyrylatyn qarjyny odan da pedagog jalaqysyn ósirýge, mektepterge jaqsy tehnıkalar alýǵa, mektepterdi salýǵa jumsaǵan jón.
Rasynda da memlekettik bilim berý platformasyn jasaqtaý tájirıbesi sátsiz bolǵan. Ári sol ýaqytta sátsiz jumysqa bólingen qomaqty qarjynyń esebin eshkim naqty bermedi. Áıteýir suraǵan adamdar boldy. Úsh kún buryn ǵana 35 mlrd teńgeniń esebi berilgen boldy. Biraq byltyr májilismen Muhtar Erman:
«Esep komıtetiniń habarlaýynsha, «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń birqatar is-sharalary tolyǵymen oryndalmaǵan. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jasaǵan, quny 35 mlrd teńge turatyn e-learning elektrondyq oqytý júıesi paıdalanýǵa qabyldanbady. Memlekettik organdar baǵdarlamaǵa 217 mlrd teńge bóletindigin jarııalady, al is júzinde shyǵyndar kólemi respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdi, sondaı-aq uıymdardyń jeke qarajatyn qosqanda 371 mlrd teńgeni qurady», dep málimdeme jasady. Biraq 2011 jyldan 2014 jylǵa deıin ázirlenip, aıaǵynda saraptamadan ótpeı, kóleńkesin de kórsetpeı ketken e-learning júıesin qazir qalaı izdeseńiz de tappaısyz. Esterińizge sala keteıik, júıesiz júıege mıllıardtaǵan aqsha bólingen kezde (2011 jyly) Baqytjan Jumaǵulov, joba aıaqsyz qalyp, sońynda depýtattardyń shý kóterýimen jabylyp tynǵan ýaqytta (2014 jyly) Aslan Sárinjipov (2013-2016jj) Bilim jáne ǵylym mınıstri boldy.
Al «Daryn.online» portalynyń negizin qalaýshy Aıbek Qýatbaı elimizdegi bilim berý platformalaryna qoıylatyn talaptardyń astarynda ulttyq qaýipsizdik jáne urpaq máselesi turǵanyn jetkizdi. «Negizi, Joldaýda aıtylǵan tapsyrmany tek memlekettik platforma dep qabyldaǵan joqpyn. Menińshe, Prezıdent bul jerde biryńǵaı talaptarǵa negizdelgen, bilim alý prosesine qatysýshy barlyq tarapty qanaǵattandyra alatyn platformanyń joqtyǵyn jáne osy máseleni sheshýdi aıtty. Bilim berýmen, eń basty jumyspen aınalysyp otyrǵan kez kelgen, meıli ol memlekettik nemese jeke platforma bolsyn, barlyǵy birdeı jaýapkershilik júgin arqalaýy tıis. Biryńǵaı talaptardy oryndaǵanda ǵana biryńǵaı platforma naryqta qalyptasady. IT naryǵyndaǵy tájirıbeme súıenip, máselen, eń negizgi úsh talapty aıtaıyn. Birinshiden, serverlerimiz Qazaqstan aýmaǵynda bolýy kerek. Sebebi bul – qansha bıznes bolǵanymen, áleýmettik joba. Qazaqstandyq balalardyń qaı pándi qalaı meńgergenin, áleýetiniń qaı deńgeıde ekenin, qaısy mamandyqqa jaqyndyǵyn shetelderdiń baqylaýyna bolmaıdy. Áıtpese ózge elder eń úzdik oqýshylarymyzdy ózderine tartyp áketýi múmkin. Túptep kelgende munda ulttyq qaýipsizdik máselesi tur», deıdi.
О́zi de IT mamandyǵyn támamdaǵan A.Qýatbaıdyń pikirinshe, bilim berý platformalaryna qatysty ekinshi talap – ınternet problemasyn sheshý. Bizdiń tańǵalǵanymyz – sarapshymyz jaýyr bolǵan sózdi aıtyp, taǵy da «tasbaqa» ınternettiń túıtkilin Úkimettiń syldyr sóz, qur eseppen sheshýin emes, platforma ıelerine talap retinde qoıyp otyrǵandyǵynda boldy. Sebebi ınternet problemasyn ınterneti nashar, tipti joq jerde de sheshýge bolady eken.
«Kóp adam qazir qalanyń kartasymen jol kórsetip turatyn 2GIS qosymshasyn qoldanady. Sebebi atalǵan qosymsha ınternet bolmaǵan kezde de qoljetimdi. Mine, biz de ózimizdiń platformamyzdy osyndaı jaǵdaıǵa jetkizý jolynda jumys istep jatyrmyz. Kez kelgen qoldanýshy platformamyzdaǵy ózine kerekti dúnıeni, aıtalyq 1 toqsannyń barlyq materıaldaryn aýdan ortalyǵyna nemese ınterneti jaqsy jerde óziniń smartfonyna júktep alady. Sodan soń ınternet bolmaǵan kezde de materıaldardy, jalpy platformany erkin qoldana alady. Men aıtqan biryńǵaı platformanyń ekinshi talaby – bilim beretin platformalar oqytý prosesine qatysýshy kez kelgen qoldanýshyǵa onyń túrli jaǵdaıyna qaramastan kontentin qoljetimdi etý», deıdi A.Qýatbaı. Ol usynǵan úshinshi talap – bilim berý platformalarynyń qolaılylyǵyna baılanysty bolyp otyr. Bul talap álbette qoldanýshylarmen kúndelikti keri baılanysta oryndalady.
P.S. Memlekettik jobalar memlekettiń qarajatyna jasalatyny belgili. Al memlekettik qarajat degenimiz – siz ben bizdiń, ıaǵnı halyqtyń salǵan salyǵynan jınalǵan aqsha. Demek, memlekettik jobalardyń jemisin halyq kórýi kerek. Úkimet bilim berý platformasyn memlekettiń qarajatyna ázirleı me, álde jekemenshik sektorǵa ıek arta ma, áli belgisiz. Degenmen seriktestiktiń artynda da memlekettiń qorjynynan shyǵyn shyǵarylýy ábden múmkin. Sondyqtan qandaı jaǵdaıda da halyqtyń salyǵy jumsalǵan jumystyń ıgiligin kórý úshin halyq ta baqylaýda belsendi bolǵany abzal. Bizdińshe, oqý prosesine ata-ananyń da aralasýyna májbúr etken, qashyqtan oqýdyń problemalaryn qoǵam bolyp talqylaýǵa jetkizgen pandemııa bárimiz belsendi bolmaıynsha, qundylyqtarǵa degen kózqarastarymyzdy túzetpeıinshe tynshymaıtyn sekildi...
