MAQSATYMYZ NAQTY ÁRI AIQYN

EQYU-ǵa qazaqstandyq tóraǵalyqtyń alǵashqy júz kúniniń nátıjeleri týraly birer sóz Jańa 2010 jyl esikten attap kirgende Qazaqstan álemdegi eń bedeldi uıymdardyń biri – EQYU tóraǵasy retinde óz qyzmetine ki­ris­ken-di. Bar­ly­ǵymyz bul kúndi asy­ǵa kútke­nimiz ras. Sebebi, bul Qa­zaqstandy álem moıyndaǵany­nyń shynaıy belgisi ári hal­qy­myz­dyń basqa elder aldyndaǵy aby­roıy dese de bolady. Shyn máninde Qazaqstan syrt­qy saıası baǵdarlamasymen qomaq­ty jetistikterge jetýde. Nebary táýelsizdigimizdiń 19 jylynda osyn­shama bedeldi, Eýropanyń tó­rindegi úlken Uıymǵa tóraǵalyq etýiniń mańyzdylyǵyn túsindirip jatýdyń ózi de artyq sekildi. Alaıda, ashyǵyn aıtý kerek, tór­­aǵalyq qyzmeti úlken bedeli­men, mártebesimen qosa, belgili bir min­detter júkteıdi. Sondaı-aq, búkil álem elderiniń, onyń ishinde atal­ǵan Uıymǵa múshe memleket­ter­diń júktep otyrǵan zor senimi taǵy bar. Bul jaýapty jumystan bede­limizdi túsirmeı, abyroıy­myzdy asqaqtatyp shyǵý úshin tek Elbasy bedeli men otandyq dıplomatııa­nyń tabandy jumysy ǵana emes, sonymen birge biz sana­ly qoǵam re­tin­de, búkil halyq bo­lyp jumyla ju­mys jasap, baryn­sha qoldaý kór­setýge múddelimiz. Sebebi, joǵa­ry­da aıtqandaı, bul bizdiń eli­miz­diń basqa dúnıe júzi elderimen te­re­zesi teńesken kún. Ortaq elimiz­diń asqaqtaǵan aby­roıy. Osyǵan oraı, Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵa­lyq etýine kiriser aldynda ózine qandaı maqsattar qoıǵanyn jáne sol bastamalar ótken úsh aı ishinde qan­shalyqty júzege asty degen su­raq­tarǵa jaýap izdep, óz túıin­derimizdi alǵa tar­taıyn dep edik. EQYU sheńberinde qazaq tór­aǵalyǵy tarapynan shyqqan bas­ta­ma­lardyń bir ereksheligi – tek Uıym­nyń aıasynda shektelmeı, bú­kil álem­dik, jahandyq mánge ıe bo­lýynda. Máselen, 2010 jyly Qa­zaq­stan qaýipsizdik, ustamdylyq, kemsitpeý­shilik, dinaralyq tatýlyq se­kildi máselelerdi keńinen qaras­tyrmaq. Eýropa qaýipsizdiginiń bo­lashaq qurylymyn talqylaıtyn “Korfý prosesin” jalǵastyratyn bolamyz. Tek qaýipsizdik máselesin ǵana alyp kórsek, qarý-jaraqqa, jap­paı qyryp-joıý qarýy jáne qaýip­ti materıaldardyń taralýyn qatań baqylaýǵa alý, terrorızm jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý jalǵyz EQYU memleketterine emes, bar­lyq álem elderine de ti­ke­leı qa­ty­sy bar ekenin baı­qaı­myz. Onymen qosa, Qazaqstan Aýǵan­standy qaıta qurý máselesin, Ázirbaıjan men Ar­menııa arasyn­daǵy Taýly Qara­baq jaıyn, Reseı men Grýzııa ara­syndaǵy jáne basqa da sheshimi ta­bylmaǵan qaq­tyǵystardy jekelep qarastyrmaq. Bul máseleler boı­yn­sha da elimiz aıtarlyqtaı tabys­tarǵa jetýi ábden múmkin. Sebebi, Qazaqstan óziniń kópvektorly saıa­satynyń arqasynda atalǵan qaq­tyǵys­tar­dyń barlyq taraptarymen birdeı jaqsy qarym-qatynas or­nata bilgen. Bul bizdiń artyqshy­lyǵymyz ekeni ras. Sondaı-aq Qazaqstannyń al­dyn­da Uıymdy barlyq baǵyttar boı­ynsha nyǵaıtý, quqyqtyq uqyp­­tylyqty, azamattyq ınstı­týt­tar­dy, demokratııa men saılaý úderisin damytý mindetteri tur­ǵanyn da umyt­paýymyz qajet. Baıqa­sa­ńyz­dar, alǵa qoıylǵan máseleler óte kóp. Sondyqtan keıbir jekelegen sarapshylardyń Qazaqstannyń aldyna qoıǵan osynsha úlken maq­sattaryn júzege asyryp úlgerýine kúmándanýyn bir jaǵynan túsinýge bolady. Biraq bizdiń negizgi maq­sa­tymyz kóp jyldar boıy sheshimin tappaı kele jatqan máselelerdi túp-túgel joıyp tastaý emes, olar­dy az degende turyp qalǵan núk­te­sinen jyljytyp, únqatysýdy jan­dandyrý. Eger biz joǵaryda atalǵan máselelerdi durys jolǵa qoıa bil­sek, bul – biz úshin úlken jetistik. Qazaqstan usynystary EQYU sheńberinen asyp túsip otyrǵany da túsinikti. Eń aldymen, biz – Azııa men Eýropa qıylysynda or­nalas­qan elmiz. Iаǵnı, bizdi órke­nıetter kópirleriniń biri dese de bolady. Elbasy Nursultan Nazar­baev ár­daıym eýropalyq qana emes, keńi­rek alǵanda eýrazııalyq másele­ler­ge úlken kóńil bólip otyrady. 2011 jyly Islam Kon­ferensııasy Uıy­myna da tóraǵa­ly­ǵymyz bas­tal­maq. Demek, Qa­zaqstan arqyly halyqaralyq uıymdar top-topqa bó­linýshilikten arylyp, másele­ler­di ǵalamdyq turǵyda qarastyrýǵa jol tappaq. О́ıtkeni,  Qazaqstan basqa elderdiń tájirıbesin ala oty­ryp, óziniń derbes syrtqy saıa­sa­tyn qurǵan edi. Sondyqtan bizdiń syrtqy saıası ustanymdarymyz basqa halyqaralyq áriptesterimizge jaǵymdy ári Qazaqstan halqynyń ulttyq múddesine de saı keledi. Qazaqstan – árqashan beıbit­shi­lik pen tatýlyqty ýaǵyzdap kelgen memleket. Álem bizdi tatýlyq ny­sha­ny retinde qabyldaıdy. Son­dyq­tan Qazaqstan óziniń qaty­sýy­men jáne tóraǵalyǵymen EQYU-nyń álem aldyndaǵy kelbetin ózgertti. Qazaqstan aǵylshynsha aıt­qanda EQYU-ǵa jáne búkil álemge tórt “T” uranymen aı­shyq­­talǵan qundylyqtardy usy­nyp otyr: Senim (Trust), Dástúr (Tradition), Ashyqtyq (Transpa­ren­cy), Tózim­dilik (Tolerance). Muny bylaı túsin­dirýge bolady: bir-birine se­nim­dilik, EQYU negizgi qaǵıdat­ta­ry men qundylyq­ta­ry­na beriktik, halyqaralyq qaty­nasta barynsha ashyqtyq, ıaǵnı aı­qyndylyq, “eki­jaqty stan­dart­tan” jáne “bólý syzyqtary­nan” erkin bolý, aı­maq­tyq qaýip­sizdikke tónetin qaýip­ter­men kú­re­sýde jaǵymdy yntymaq­tas­tyq­ta negizdelý, mádenıetara­lyq jáne órkenıetaralyq únqaty­sý­dy jahandyq negizde nyǵaıtý. Otandyq dıplomatııanyń kún­delikti áreketterine nazar aýdar­saq, Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Memlekettik hatshysy –  Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev­tyń jyl basynan bergi merzimde AQSh, Aýǵanstan, Ázirbaıjan, Armenııa, Grýzııa, Shveısarııa, Reseı, Qytaı, Avs­trııa, Japonııa jáne Shyǵys Eýropa men basqa da elderge ja­sa­ǵan saparlary jemisti de ta­bys­ty boldy. Sondaı-aq, Birik­ken Ulttar Uıymy, Eýro­palyq Odaq, Eýropa Keńesi, Táýelsiz Mem­leketter Dostastyǵy, taǵy da basqa bedeldi halyqaralyq uıym­dardyń basshylyǵymen jan-jaqty konsýltasııalar ótkizdi. Atalmysh kezdesýlerdiń bar­ly­ǵy “qurǵaq” kezdesýler emes, jalpy máselelerdi sheshýde us­tanymdardy jan-jaqty anyqtaý jáne olardyń arqasynda belgili saıası qorytyndylar jasaý úshin ótkizilgen. Bir sózben aıtqanda kásiptik dıplomatııanyń nyshany retinde qabyldaýǵa bolatyndaı. Bul degenimiz Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń jáne syrtqy saıasat vedomstvosy basshylyǵy­nyń Qazaqstannyń EQYU-daǵy róline asa zor jaýapkershilikpen qarap, álemdegi ózekti másele­ler­ge durys sheshim tabýǵa bel baı­la­ǵandyǵyn kórsetedi. Álemdegi qaýipsizdikke qol jetip, salys­tyr­maly tynyshtyq pen beı­bitshilik ornasa, Qazaqstan­nyń da órkendeýi turaqty damýǵa jol ta­bary anyq. Iаǵnı, Qazaq­stannyń ulttyq múddesi osynda jatyr. Son­dyqtan da memleketi­mizdiń basshylary atalǵan qyzmetke bar kúsh-jigerin aıamaı jumsaýda. Bul jerde otandyq dıploma­tııa qosqan erekshe úlesti aıtpaı ketýge bolmaıdy. Elbasymyz kór­setken syrtqy saıası baǵyt-baǵdardy júzege asyrý Syrtqy ister mınıstrliginiń enshisinde ekeni anyq. Jáne sol syrtqy saıası maqsattarymyzǵa EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy aqy­ryn-aqyryn qadammen birtindep, naǵyz dıplomatııalyq ádistermen jaqyndaýda. Joǵaryda atalǵan saparlar barysynda Syrtqy saıasat vedom­stvosynyń basshysy Qanat Saý­da­baev barlyq elderdiń basshy­larymen qosa resmı ókilderimen kezdesip, EQYU sheńberindegi jáne odan tys oryn alyp otyr­ǵan ózekti máselelerdi talqyǵa saldy. Mundaı joǵary dárejede kóterilgen máseleler aıaqsyz qalmaıtyny belgili. Demek, bastapqy 100 kúnniń ózinde-aq qazaq dıplomattary kóptegen máselelerdiń basyn ashyp, álemmen ózara tıimdi únqatysýdy jandandyryp otyr. Demek, bizdiń kótergen máselelerimiz tek EQYU-nyń ǵana emes, sondaı-aq búkil álemniń kún tártibine birte-birte aınalyp keledi. Baıqa­sańyzdar, elimizdiń EQYU tór­aǵasy retinde alǵa qoıǵan maqsattary naqty ári aıqyn, jáne tóraǵalyǵymyzdyń birinshi júz kúndiginde-aq osy maqsat­tarǵa jetý nıetimiz qarqyndy damyp, bir júıege túsip kele jatqany anyq kórinedi. Árıne, Qazaqstannyń EQYU tóraǵasy retinde jasaǵan jumys­taryn túp-túgel saraptamalaýǵa áli erterek, degenmen, bizdiń búgingi maqsatymyz saraptamadan góri bastapqy sholý deýge bolady. Aldaǵy ýaqytta da elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyn ár toqsan saıyn bir túıindep, saraptamadan ótkizip, ózimizshe qorytyndylap turýdy dástúrge aınaldyrmaq nıetimiz de bar. Bul jumystar Qazaq eline ǵana emes, ózge de álemdik sarapshylar men jýrnalısterge asa qajet bolady ǵoı dep oılaımyz. Nurbek JOLTAIULY.