«Qazaq ádebıeti» páni qalaı oqytylyp júr?

Jaqynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov aldaǵy ýaqytta mektepte oqytylatyn qazaq ádebıeti pániniń mazmuny, qurylymy, tipti, baǵdarlama­sy da túbegeıli ózgeretindigi jaıynda aıt­qan bolatyn. «Ádebıet páni aıasynda oqytylatyn shyǵarmalar oqýshynyń jas ereksheligine qaraı, janr, kezeń, sıýjettik jelisiniń alýandyǵy turǵysynan iriktelip, otandyq klassıkterdiń eńbekteri erekshe nazarǵa alynatyndyǵyna» toqtalǵan mınıstr osy salanyń mamandarynan arnaıy komıssııa qurylyp, qazaq ádebıetiniń mektepte oqytý ádisnamasy, baǵdarlamasy men oqýlyǵy qaıta pysyqtalatynyn jetkizgen edi.

Ulttyq sıpattaǵy pánderdiń oqytylý jaı-kúıi alańdatady

Osy kóterilgen máselege oraı saýal joldaǵanymyzda M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırek­tory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Kenjehan Matyjanov Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan «Ulttyń jańa bolmysyn» qalyptastyrý isinde tárbıe men bilim berýdiń sapasyna aıyryqsha nazar aýdarǵanyna, osy oraıda mektepterdegi oqýlyq sapasy asa ózekti máselege aınalyp otyrǵanyna toqtalyp, ulttyq sıpattaǵy pánderdi oqytýdaǵy kemshilikterdi atap ótti.

«Búginde qazaq tili men ádebıeti, tarıh pen Qazaqstan geografııasy, qazaq óne­ri men mýzykasy sııaqty ulttyq sı­­pat­taǵy pánderdiń oqytylý jaı-kúıi jurtshylyqty erekshe alańdatyp otyr» degen K.Islámjanuly qoǵamdyq or­ta­da keńinen talqylanyp jatqan qa­zaq ádebıeti pániniń olqylyqtaryna Pre­zı­dent Ákimshiligi basshysynyń birin­shi oryn­basary D.Abaevtyń da toqta­lyp ótkenin nazarǵa alyp, «Qazaq áde­bıeti – «Ulttyń jańa bolmysyn» qalyp­tas­tyrýdaǵy eń ózekti pánniń biri. Son­dyq­tan ata-analar, muǵalimderdiń arasynda qazaq tili men ádebıetin oqytýǵa qatysty janashyr usynys-tilekter aǵyny buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde tolastaǵan emes. Ony jınaqtap, elep-ekshep, oqytý isine engizýdi mamandardyń enshisine qaldyra turyp, isti alǵa jyljytýǵa qajetti de­gen birer usynysty alǵa tartqym keledi», dedi. Ǵalymnyń aıtýynsha, eń aldymen, sapasyz oqýlyqtardyń paıda bolý sebepterin aıqyndap alý kerek. Al onyń eń basty sebebi, oqytý júıesine jańa bilim mazmunyn engizgen kezde ejelden qalyptasqan oqý baǵdarlamalaryn túzý, oqýlyq jazý dástúrimizdi túbirinen joqqa shyǵaryp, sheteldik úlgini kúshpen ákelip tańýmen baılanysty boldy. Sonymen qosa, oqytý úrdisinde qazaq ádebıeti pániniń ózindik erekshelikteri de eskerilmedi. Osydan baryp, jarymjan bilim standarttary men teorııalyq qatelerge toly baǵdarlamalar jazylyp, túsiniksiz oqýlyqtar dúnıege keldi. Nátıjesinde, ádebı-tarıhı kezeńder men iri tulǵalardyń, klassıkalyq shy­ǵar­malardyń qamtylý reti buzyldy. Oqý­lyqtaǵy materıaldardyń iriktelýi, jazýshylar men shyǵarmalardyń berilý reti, olardyń jas erekshelikterine sáıkestigi, oqýlyqtyń tili, ádistemelik negizi jete eskerilmedi, qazaq ádebıeti pánin sapaly oqytýǵa qajetti qosymsha oqý quraldary, synyptan tys oqý kitaphanasy, t.b. ol­qy­lyqtardy jalǵastyryp aıta berýge bo­lady. Al muny qalypty jolǵa salýǵa, árı­ne, biraz ýaqyt qajet ekendigin aıtqan K.Islám­januly olardy ret-retimen jú­ze­ge asyrýdyń júıesi retinde myna má­se­­­le­lerdi qaperge alý qajet ekendigin aıtady.

Aldymen, orta mektepterdegi qazaq ádebıeti pánine qatysty jalpyǵa mindetti bilim standarty men oqý baǵdarlamalary atalǵan pánniń ulttyq erekshelikteri men qalyptasqan dástúri eskerilip, maz­­mundyq, tildik turǵydan otandyq, ult­tyq ádebıettanýshy ǵalymdardan, ádisker ǵalymdardan jáne shyǵarmashyl muǵalimderden jumys tobyn jasaqtaı otyryp qaıta jasaý qajet. Al qaıta daıyndalǵan jalpyǵa mindetti bilim standarty men oqý baǵdarlamalary buqa­ralyq aqparat quraldarynda jarııa­lanyp, keń qoǵamdyq talqylaýdan ótki­zilýi tıis. Sonan keıin ǵana Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tarapynan beki­ti­lip, qoldanysqa engizilgeni abzal. Osy jetildirilgen standart pen oqý baǵ­dar­lamalaryna sáıkes qazaq ádebıeti oqý­lyǵynyń materıaldary oqýshylardyń jas erekshelikterine sáıkes iriktelgen, ǵalym-mamandardyń saraptamasynan ótken materıaldarmen tolyqtyrylyp qaıta jazylýy da mańyzdy. Oqýlyq avtorlyǵyna úmitker ádebıettanýshy ǵalymdar, ádisker ǵalymdar men tájirı­beli muǵalimder iriktelip alynyp, olarǵa qolaıly jaǵdaı (arnaıy ýaqyt berilip, jalaqymen qamtamasyz etý t.b.) bilim stan­dartyn, oqý baǵdarlamalaryn, oqý­lyqtardy paıdalanýshylar retinde jasalyp, qazaq ádebıeti kýrsynyń standar­tyn, oqý baǵdarlamalaryn jáne oqýlyqtardy daıyndaýǵa Y.Altynsarın atyndaǵy ult­tyq bilim akademııasy, Abaı atyndaǵy QazUPÝ, M.Áýezov atyndaǵy ádebıet já­­ne óner ınstıtýtynyń mamandary keńi­nen tartylýy qajet. Osy usynystardy jal­­­ǵastyra kele K.Matyjanov oqý baǵ­dar­­lamalary men oqýlyqtardy taldaý, saraptamalyq baǵalaý mamandaryn arnaıy daıarlyqtan ótkizip, jabyq sa­raptamalyq baǵalaý júıesin engizý, mek­tep oqýlyqtaryn basyp shyǵarýdy ár­qıly baspalarǵa tapsyrý toqtatýdyń min­detti ekenin nazarǵa aldy. Al onyń mazmuny men sapasyna Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tıisti qurylymy jaýapty bolý qajet. Oqýlyqty basyp shyǵarýdy mamandanǵan, redaktorlar men korrektorlar ınstıtýty qalyptasqan baspalar júzege asyryp, jalpy bilim beretin mektepterde oqý úderisine engizý maqsatynda bilim men ǵylym ıntegrasııasy aıasynda «Mektepte kórkem mádenıetke baýlý men ony oqytýdyń ózekti máseleleri» taqyrybynda ǵylymı-pedagogıkalyq ba­ǵyttaǵy granttyq jobalar jarııalaýdy júzege asyrýdyń qajettiligine toqtala otyryp K.Matyjanov «Jalpy bilim beretin mektepter men joǵary oqý oryndarynda oqytylatyn biryńǵaı ádebı mınımým baǵdarlamasyn ázirlep, qazaq ádebıeti kýrsy boıynsha «mektep kitaphanasy» aıdarymen hrestomatııalyq shyǵarmalardyń ǵylymı negizdi bazasyn jasaqtaýdy, BǴM jáne Y.Altynsarın atyndaǵy ulttyq bilim akademııasy janynan Bilim standartyn, oqý baǵdarlamalaryn, oqýlyqtardy paıdalanýshylar retinde qazaq tili men ádebıeti muǵalimderiniń respýblıkalyq assosıasııasyn qurýdy, basqa tilde oqy­tylatyn mektepterdegi qazaq tili men qazaq ádebıetin jeke pánder retinde qaı­ta qaraýdy usynyp otyr. Sonymen qa­tar Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Y.Al­tynsarın atyndaǵy ulttyq bilim aka­de­mııasy qurylymynda qazaq tili men ádebıeti pánderiniń oqytylý isin úılestirip, qadaǵalap júzege asyratyn ádistemelik kafedrany qalpyna keltirý de ýaqyt kúttirmeıtin másele.

Oqýlyqqa qatysty olqylyqtar kóp

«Qazaq ádebıeti» oqýlyqtaryn da­ıyndaý barysynda eskeriletin jekelegen faktorlardy basty nazarǵa alǵan jazýshy, fılologııa ǵylymdarynyń dok­tory, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyz­metkeri Nurdáýlet Aqysh oqýlyq ja­saý jumystarynda oqýlyqtardyń dızaıny men bezendirilýiniń nazardan tys qalǵanyn alǵa tartady. «Oqýlyqta­ǵy túrli sýretter, órnekter, jekelegen shtrıh-detaldar, grafıkalyq talaptarǵa jáne ómir shyndyǵyna, berilgen kórkem shyǵar­manyń mazmunyna qanshalyqty saı keletini tolyq eskerilgen be? Ishinara ýaqyt shyndyǵyna, tarıhı kezeńderge jáne materıaldardaǵy derekterge saı kelmeıtin sýretterdiń berilýi neni baı­qatady? Mysal úshin, Dospambet jy­raýdyń nemese soǵys kezin beıneleıtin sýretterdegi shtrıhtarda jańsaqtyqtar oryn alǵan» deı kele N.Aqysh jańar­tyl­ǵan mazmundaǵy baǵdarlama boıynsha orta mektepterge arnalǵan «Qazaq ádebıeti» oqýlyqtaryndaǵy negizgi ózgerister kóz­ge birden baıqalatynyn qaperge aldy. Ǵa­lymnyń aıtýynsha, burynǵydaı emes, endi qazaq ádebıetiniń bastaý kózi sonaý túrki kezeńinde, ıaǵnı ejelgi dáýirde jatqandyǵy jekelegen materıaldar ar­qyly naqtylanǵan. Ár synypta osyndaı retpen aınalyp kelip, búgingi kezeń ádebıetiniń týyndylary qamtylady. 5-8-synyptardaǵy oqý materıaldaryn kezeńdik turǵydan usynýda spıral tásili paıdalanylǵan. Oqýshy ár oqýlyqtyń basynda ejelgi ádebıet nusqalary men aýyz ádebıetiniń úlgilerin meńgere otyryp, kezeń-kezeńimen keledi de, sońyna qaraı búgingi zaman ádebıetiniń mate­rıaldarymen tanysady. Oqýlyqqa qa­tysty olqylyqtardy ortaǵa sala otyryp N.Aqysh «Qazaq ádebıeti» oqýlyǵyn jasaý barysyndaǵy basty suraq – «Kórkem mátin materıaldary qandaı qa­ǵıdamen irikteledi?» degen máseleniń tó­ńireginde týyndaıtynyn aıtady. Al odan keıin oqýlyqtardyń ádisnamalyq apparattary, ıaǵnı suraqtar men tapsyrmalar, oqýshymen birge jasalatyn basqadaı kreatıvti jumystardyń qalaı júzege asyrylatyny kóńildi alańdatady.

«О́zekti áńgimeniń úlkeni – oqýlyq­tar­dyń jazylý stıli. Bul jeke berilgen kórkem materıalǵa da, ádisnamalyq appa­rattarǵa da, teorııalyq tujyrymdarǵa da tike­leı qatysty. Iаǵnı mundaıda kó­keı­ge «Jatyq pa? Túsinikti me? Tili qa­ra­­pa­ıym ba? Shákirttiń jas shamasyna la­ıyqty ma?» degen suraqtardyń ora­­lýy zańdy. Eger avtorlar oılaryn jetkizý barysynda kúrdeli nemese ora­­sholaq sóılemderdi qoldanyp jatsa, onda oqýlyq talaptary úshin aýadaı qa­jet aıqyndylyq, naqtylyq maqsaty óz deńgeıinde oryndalmaıdy. Sonymen bir­ge oqýlyqtardyń ár tusynda kezdesetin orfografııalyq jáne pýnktýasııalyq qa­te­lerge kózjumbaılyqpen qaraýǵa bol­maıdy. Bul bir jaǵynan usaq-túıek kóringenimen, oqýshynyń saýattylyǵyn damytý úshin óte qajetti atrıbýttar bolyp tabylatyny sózsiz. Oqýlyq materıaldarynda, ádisnamalyq apparattarda kezdesetin derekterdiń naqty faktiler men tarıhı shyndyqqa qanshalyqty sáıkes keletindigine kóńil bóle qoımaıtynymyz ras. Jaryq kórgen oqýlyqtarda jekelegen qatelikterdiń oryn alýy da sondyqtan», dep atap ótti N.Aqysh.

Negizinde, qaı halyqtyń ádebıet oqý­lyǵy bolsyn shákirtterge sol ulttyń áde­bıetinde iz qaldyrǵan, tarıhynda belgili bir orynǵa ıe, iri kórkemsóz sheberleriniń shyǵarmalarymen, ádebıet tarıhyndaǵy ozyq úlgilermen tanystyrýdy maqsat etedi. Bul arada tek qazaq ádebıetiniń ǵana emes, orys ádebıetiniń jańartylǵan mazmunyndaǵy shyǵarmalaryna jáne kór­shiles elderdegi jekelegen ulttardyń áde­bıetine nazar salý artyq bolmas edi. Basqany bylaı qoıyp, Dostastyq mem­leketterindegi ádebıet oqýlyqtaryna nazar salý kerek. Sonymen jańartylǵan mazmundaǵy ádebıet oqýlyqtarynda jo­ǵa­ryda aıtylǵan oqýlyq jasaýdyń prın­sıpteri qanshalyqty deńgeıde saq­talǵan?

Ǵalym atap ótkendeı, bul tóńirektegi suraqtar oqýlyqqa baǵyt-baǵdar beretin tıisti qujattardy, ıaǵnı baǵdarlamalardy jasaýshylar halqymyzdyń asyl qazyna­sy­nyń, jazba ádebıetiniń aldyńǵy qa­tarly úlgilerin, klassıkterdiń týyndy­laryn engizýdi negizgi másele etip al­maýy­nan týyndaıdy. Oqýlyqtardaǵy kór­­kemdigi ortasha nemese tipti tómen dúm­­bilez shyǵarmalardyń ekshelmes­ten enip ketýi ókinishti. Bunyń ózi jas shá­kirttiń áli qalyptasyp úlgermegen este­tıkalyq talǵamyn, kórkem ádebıetke degen kózqarasyn buzatyny sózsiz. Baǵ­darlamany jasaýshylar jáne oqýlyq avtorlary kórkem ádebıetke qoıylatyn tıisti talaptardyń ishinen eń aldymen tárbıelik fýnksııasyna basymdyq bergen. Mysaly, 5-synyptyń qazaq ádebıeti oqýlyǵynyń taraýlarynyń ataýlary «Taza, minsiz asyl sóz», «Tárbıeniń qaınar bulaǵy», «Adamgershilik – asyl qasıet» jáne «Otbasy qundylyqtary», al 6-synypta «Týǵan jerim – aıaly altyn besigim», «Men – balań, jaryq kúnde sáýle bolǵan kórnekti», «Táýelsizdik – qasıet tunǵan uly uǵym» bolyp, tek biryńǵaı tárbıelik maqsatty kózdegen. Basqa synyptardaǵy qazaq ádebıeti oqýlyqtary osyndaı prınsıppen qurastyrylǵany baıqalady. Osy keltirilgen taqyryptardan shyǵatyn qorytyndy – oqýlyq jasaýshylar úshin aldyńǵy qatarda turǵan ádebıettiń negizgi qasıeti bolyp tabylatyn estetıkalyq kórkemdik bolmysy emes, onyń tárbıelik, keı jerlerde tanymdyq fýnksııalary.

– Klassıkalyq ádebıettiń ókil­deri jáne olardyń shyǵarmalary atalmaǵan­dyqtan, oqýlyqtarda qazaq ádebıeti, ıaǵnı tól ádebıetimiz tıisinshe kórinis taba almaıdy. Jas shákirt eń aldymen qazaq ádebıetiniń klassıkalyq týyndylaryn oqyp, úırenip, solardan estetıkalyq sezimin qalyptastyryp ósýi tıis, – degen N.Aqysh oqýlyqtarǵa eń birinshiden, meıilinshe kórkemdik talaptarǵa jaýap bere alatyn, ıdeıalyq túıini, aıtar oıy myǵym avtorlardyń kórkem týyndylarymen qamtylýy tıis. Al qazaq ádebıetindegi orny áli anyqtalmaǵan avtorlardyń kór­kemdigi álsiz shyǵarmalarynyń engi­zilýi sondaı talǵamsyzdyqtan oryn alyp otyr. Esesine oqyrmandaryna kóp­te­gen tamasha týyndylar usynyp, qazaq áde­bıetiniń aıtýly klassıkteriniń biri bolǵan Sábıt Muqanovtyń atynyń atalmaýy qalaı? Onyń ataqty «Botagózin» bylaı qoıǵanda, «О́mir mektebi» trılogııasy nemese «Adas­qandar» romany men «Sulýshash» poemasy ádebıetimizdiń altyn qoryndaǵy dú­nıeler emes pe. Al ortańqol, qalaı bol­sa solaı jazyla salǵan týyndylar kór­kemdik-estetıkalyq talǵamdy, obektıvti qabyldaý psıhologııasyn buzady, ádebıet týraly durys túsinikti qalyptastyra almaıdy. О́kinishke qaraı, ondaı materıaldar enip ketken.

Jańartylǵan mazmundaǵy ádebıet oqýlyqtaryna eski ádebıet nusqalaryn engizý durys ta shyǵar, dep sanaıdy avtor. Alaıda kóne dáýirge sapar shegý úshin oqıtyn shákirttiń belgili bir tarıhı-ta­nymdyq daıyndyǵy bolýy kerek. Áli orta mektepte júrgen oqýshynyń mundaı daıyndyǵy óte az. Ejelgi túrki dáýiri men odan bergi handyq dáýiri arasyndaǵy ádebıetti túsindirý úshin muǵalimderdiń ózderi qınalyp qalady.

Oqýlyqtyń baǵdarlamalaryn, basqa da tıisti qujattaryn jáne sol oqýlyqtyń ózin jasaý asa jaýapty jumys ekenin taǵy da eske sala kelip, memlekettik ma­ńyzy bar mundaı iske kez kelgen adamdy aralastyra berýge bolmaıtynyn qadap aıtqymyz keledi, – deıdi N.Aqysh. Oǵan tek daıyndyǵy bar, isine ábden berilgen laıyqty mamandardyń ǵana aralasqany oryndy. Sondyqtan da respýblıkada qazaq tiliniń barlyq salasyn jáne qazaq ádebıetiniń arǵy-bergi kezeńderin arnaıy zerttep otyrǵan eki irgeli mekeme Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ıns­tıtýty men M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtyn tikeleı aralastyrý qajet.

Bilim júıesinde kemshilikterge jol berildi

Jańartylǵan bilim berý baǵdar­la­ma­syn jetildirý joldaryn qaperge al­ǵan M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet já­ne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyz­met­keri, fılologııa ǵylymdarynyń dok­tory, professor Gúljahan Orda osy oraı­daǵy pikirimen bólise kele «Qa­zirgi tańda álemdegi ozyq tájirıbeler qazaq­standyq oqý júıesine engizilip, orta jáne joǵary mektepter Blým taksonomııa­sy boıynsha oqytylyp, TIMSS, PISA sııaqty oqýshylardyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyn tekserý men baǵalaýdyń halyqaralyq baǵdarlamasyna ótti. Bular oqýshylardyń qabiletin tekserý men baǵalaýdyń álemdegi ozyq baǵdarlamasy retinde tanymal. Osy baǵdarlamalar bo­ıynsha mektep muǵalimderi sońǵy jyldary jańartylǵan bilim mazmunyn ıgerý úshin birshama semınarlarǵa qatysyp bilimderin jetildirdi, biliktilikterin arttyrǵany úshin ústeme eńbekaqy alýda. Jańa baǵdarlamany oqý júıesine engizý kóp izdenýdi, yjdaǵattylyqty, bilimdi qajet etedi. Kásibı mamandar úshin oqýshylardyń qabiletin tekserý men baǵalaýdyń álemdegi ozyq baǵdarlamasyn jasaý da, sol baǵdarlama boıynsha «Qazaq ádebıeti» oqýlyǵyn jazý da ońaı sharýa bolǵan joq. Memleket tarapynan qanshama qamqorlyq jasalǵanmen, bilim júıesinde birshama kemshilikterge jol berildi» dep atap ótti.

Osyndaı kemshilikterdi túzeý maqsa­tynda Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aıma­ǵambetov bilim salasyndaǵy keı­bir olqylyqtarǵa nazar aýdaryp, qa­zaq ádebıetiniń mektepte oqytý ádis­namasyn, baǵdarlamasy men oqýlyǵyn qaıta pysyqtaý kerektigi týraly aıtqan bolatyn. Endigi kezekte sala mamanda­ry jańartylǵan baǵdarlamadaǵy kem­shilikterdi túzeý, tolyqtyrý, pysyqtaý jumystaryn júrgizý kerek.

Sannan sapaǵa kóshý maqsatyn kóz­degen jańartylǵan mazmundaǵy oqý baǵ­darlamasynda «Qazaq ádebıeti» pá­ni­niń aıasy tarylyp, qalamgerler men shy­ǵarmalar sany tym shektelip qal­dy. Osynyń saldarynan qazaq bala­lar ádebıetiniń negizgi ókilderine mek­tep oqýlyqtarynda oryn berilmedi. Bul olqylyq qarapaıymnan kúrdelige qaraı oqytýdy kózdeıtin baǵdarlamanyń durys júzege aspaýyna alyp keldi. Atap aıtatyn bolsaq, qazirgi tańda 7-synypta M.Jumabaevtyń «Batyr Baıan» poemasyn, 9-synypta I.Jansúgirovtiń «Qula­ger» poemasyn oqyǵan bala 10-synypta U.Esdáýletovtiń «Biz túrkilermiz», 11-synypta S.Seıfýllınniń «Syr san­dyq», Q.Amanjolovtyń «О́zim týraly», T.Moldaǵalıevtiń «Baýyrlar» óle­ńin oqý­men shekteledi. 8-synypta M.Dý­la­tovtyń «Baqytsyz Jamal» romany, 10-sy­nypta Sh.Murtazanyń «Táýekel toı» áńgi­me­si oqytylady. Mektep jasyndaǵy bala­lar­dyń jas ereksheligin eskermeýdiń saldarynan orta býyndaǵy balalarǵa keń qulashty epıkalyq shyǵarmalar, joǵary synypta shaǵyn janrlar oqytylýda.

«Osylaısha jańartylǵan baǵdarla­mada sannan sapaǵa kóshýdi úılestire al­madyq. Qalamgerlerdi irikteý bary­synda birsypyra kórnekti aqyn-jazý­shylar baǵdarlamaǵa enbeı qaldy. Keńes­tik dáýir ádebıetine topyraq shashatyn­dar S.Seıfýllın, I.Jansúgirov, B.Maı­lın, S.Muqanov, Ǵ.Músirepov, Ǵ.Mus­ta­fınderge úrke qaraıtyn boldy. Qalam­gerlerdiń jeke basynan pendeshilik izdeý­shiler aqyn-jazýshylardyń shyǵar­malaryn kórkem sóz ónerine qoıylatyn talaptar boıynsha baǵalaý, irikteý kerektigin umyt qaldyrýda» degen G.Orda «Ulttyq ádebıettiń negizgi ereksheligin tanytatyn, bir ózi bir teatrdyń júgin arqalaǵan sal-seriler men qazaq halqyna ǵana buıyrǵan sýyryp salma ónerdi kórsetetin halyq aqyndarynyń shyǵarmalary mektep baǵdarlamasynan túbegeıli alynyp tas­taldy (halyq aqyndarynan jalǵyz Jam­byl Jabaev qana oqýlyqqa engen). Ár dáýirdiń negizgi ereksheligin túsindiretin sholý taraýlar atymen joǵalyp ketti» degen alańdaýshylyǵyn bildiredi. Ǵalym atap ótkendeı, ádebıettiń tarıhy men teorııasy saqtalǵanymen, syny nazardan tys qaldy. Sonymen birge qoǵam ómirin syn tezine alatyn satırıkterdiń birde bireýiniń shyǵarmasy oqýlyqqa engen joq. Qoryta aıtqanda, joǵarydaǵy aıtylǵan ózekti máseleler jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasy men «Qazaq áde­bıeti» oqýlyǵyn jetildire túsý kerek­­tigin baıqatady. Jańartylǵan baǵ­dar­lamany tolyqtyrýda osydan bir ǵasyr buryn jas urpaqty jańasha tárbıe­leý, jańasha bilim berý maqsatynda ja­zylǵan A.Baıtursynov, J.Aımaýytov, M.Ju­mabaev, H.Dosmuhamedov, E.Omarov, N.Tórequlov, M.Dýlatov, S.Qojanov, Á.Ermekov, F.Ǵalymjanov, B.Sársenov, I.Turǵanbaev, Q.Kemeńgeruly, T.Shona­nov­tardyń oqý quraldaryn nazarda ustap, ótkennen ónege alsaq nur ústine nur bolar edi.

Al mektep oqýlyqtary arqyly ulttyq mentalıtetti balalardyń sanasyna sińi­rýdi Alash qaıratkerlerinen úırengen jón. Halyqaralyq standartqa súıene otyryp, jahandaný kezeńine san ǵasyrlar boıy qalyptasqan ulttyq qundylyqtardy aldyńǵy kezekke shyǵarýdy jadyda ustap otyrý kerek.