Oıdan shyqqan onlaın pikirtalas

Jaqynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Til saıasaty ko­mıteti kóptiń kókeıinde júrgen  tosyn bastamanyń uıytqysy boldy. Memleket qarjysymen soń­ǵy jyldar bederinde jaryq kór­gen kitap avtorlary men syn­shy­nyń onlaın pikirtalasyn uıym­dastyrdy. Búginde onlaın­ júzdesý bizdiń kúndelikti tir­li­gimizge de birtindep sińise bas­ta­dy ǵoı. Pikirtalastyń negizgi maqsaty – jańa kitaptardy kóp­shi­likke keńinen nasıhattaý, onyń jetistikteri men kemshilikterin ádebı synshy kózimen eldiń sanasyna sińirý, kitap oqýdy zaman talabyna saı qaıta jańǵyrtý, kenjelep qalǵan balalar áde­bıe­tindegi olqylyqty tyń dú­nıe­lermen tolyqtyrý, sóıtip ádebı shyǵarmalardy bizdiń ómirlik bolmysymyzǵa aınaldyrý úshin biz ne isteı alamyz degen tolǵaqty problamaǵa jurttyń taǵy bir nazaryn aýdarý edi.

Pikirtalasqa Qazaqstan Ja­zý­shylar odaǵy, Ulttyq memle­kettik kitap palatasy, L.N.Gýmı­lev­ atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń fılologııa, jýr­nalıstıka fakýltetiniń stý­dentteri, jer-jerdegi oqyrman­dar, barlyǵy eki júzdeı áde­bıet súıer qaýym qatysty. Al­ǵashqy sózdi Til saıasaty komı­te­tiniń tóraǵasy Ádilbek Qaba alyp, «Mádenıet jáne óner sa­lasyndaǵy básekelestikti jo­ǵa­rylatý, qazaqstandyq mádenı murany saqtaý, zerdeleý men nasıhattaý jáne muraǵat isiniń iske asyrylý tıimdiligin arttyrý» baǵdarlamasy «Ádebıettiń áleýmettik mańyzdy túrlerin satyp alý, basyp shyǵarý jáne ta­ratý» kishi baǵdarlamasy bo­ıyn­sha júzege asyp jatqan sha­ra­larǵa keńinen toqtalyp ótti. Sa­­raptamadan ótken, oqyrman qaýymǵa bereri mol, jastarymyzdy rýhanı jaǵynan jetildi­rip, otansúıgishtikke tárbıeleıtin ádebı shyǵarmalardy basyp shy­ǵaryp, taratý sharýasy odan ári jalǵasa beretindigin naqty dá­lel­dermen túsindirip berdi. Sóıtip pikirtalastyń kún tártibine qo­ıyl­ǵan taqyrybyna oıys­ty. О́tken jyly jaryq kórgen  belgili jazýshy, Halyqaralyq «Alash», Halyqaralyq Qazaq PEN-klýby syılyǵynyń laý­reaty Qýanysh Jıenbaıdyń «Kúzdiń jyly jańbyry» atty prozalyq jınaǵy men jazýshy Zarııa Jumanovanyń «Aqbota» atty balalarǵa arnalǵan kitaby talqylandy. Qazaqstannyń eń­bek sińirgen qaıratkeri, bel­gi­li ádebıet synshysy Álııa Bó­pe­ja­nova eki jınaqty bastan-aıaq oqyp shyǵyp, shyǵarmalar jaıly pikirimen bólisti: «Qýanysh Jıenbaı – meniń zamandasym, bir kezde «Qazaq ádebıeti» gaze­tinde biraz jyl birge qyzmet is­tegenbiz. Iаǵnı bul azamattyń shy­ǵarmashylyǵynan tolyqtaı habardarmyn. Meniń bul oıyma ózgeler de qosylatyn shyǵar, Qýa­nysh qazirgi qazaq prozasyn­da ózindik betalysy, jazý máneri qalyptasqan jáne ónimdi jazatyn qalamger. Onyń týyndylarynda qazirgi ýaqyt pen ótken ke­ńestik kezeńdegi adamnyń tynys-tirshiligi, qoǵam men adam, adam men tabıǵat arasyndaǵy baılanys, odan týyndaıtyn kúrdeli máseleler keıipker bolmysymen bite qaınasyp, oqyrmanǵa kórkemdik áleminiń esigin ashady. Jazýshy qıynnan qıystyryp, adamnyń qoly jetpeıtin jaǵ­daıat­­tardy sóz etpeıdi, ózimiz kúnde kórip, kúnde aralasyp,­ tir­shi­lik aýanynda kúnde kezdesip júrgen qarapaıym adamdardyń jan-dúnıelerine tereńirek úńile biledi, olardyń arman-maq­sattary, aldan kútken úmitteri shy­naıy sýretteledi. Osy jınaq­qa engen «Tosqaýyl» jáne «Qııa­lı» áńgimeleriniń jazylý stıli maǵan qatty unady. Onyń aldaǵy ýaqytta da osy shabysynan tan­baıtyndyǵyna senimdimin...

Al Zarııa naǵyz bala janyn túsinetin, názik ıirimderin tap basýǵa sheberlengen qalamger eken. Balalar ádebıetine jana­shyr ári jańashyl jazýshy kelgenine qýanyshtymyn. Zarııanyń keıip­kerleri óziniń nemereleri, so­lardyń tili, solardyń talǵam-túsinigi sol kúıi qaǵaz betine túsip otyratyn tárizdi. «Jalmaýyz kempir» áńgimesiniń qurylymy qandaı tartymdy. Bizdiń ańyz-ertegilerimiz, sondaǵy ǵajaıyp keıip­kerler áli bala sanasyna sińirilgen joq. Sirá, sol olqy­lyqtyń ornyn Zarııa toltyratyn bolar... Búgingi alǵash uıym­dastyrylǵan pikirtalastyń formasy maǵan unady. Jandy, tiri áńgime boldy. Bul bastama aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tapsa ıgi...».

Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵy basqarma tóraǵasynyń oryn­basary, aqyn Baýyrjan Ja­qyp Qýanysh Jıenbaıdy bu­rynnan oqyp júretindigin tilge tıek etti: «Osy jınaqqa aty berilgen «Kúzdiń jyly jań­byry» atty áńgimesin bir demmen oqyp shyqtym. Jastar ara­syndaǵy mahabbat taqyryby. Jazýshy «kúıdim, súıdimnen» múlde aýlaq, eki jastyń mahabbat sezimderin qarapaıym tilmen ádemi jetkize bilgen... Zarııanyń myna jınaǵymen áli tanys emes ekem. Endi oqyp shyǵamyn. Til saıa­saty komıteti bul pikirtalasty jalǵastyra bergeni abzal».

Kitaptary talqylanǵan jazýshylar oqyrman suraqtaryna jaýap berdi. Synshy Á.Bó­pe­janova qazaq ádebıetiniń te­ge­ýrindi, tipti jazý mánerleri múldem bólek jas qalamgerler men jas­ synshylardyń qaýlap ósip kele jatqandyǵyn sóz et­ti. Tek solar­ǵa memleket tara­py­nan mán­di qoldaý bolsa ká­ne­keı dedi. Jer­gilikti jerdegi qalamgerler sóz­ alyp, olarǵa qam­qorlyqtyń je­tispeıtindigin, kitaptaryn óz qara­jattary­na shyǵaratyndyǵyn, nasıhat ja­ǵynan da aqsap jata­tyn­dy­ǵy­na el nazaryn aýdardy.

Eki-úsh saǵatqa sozylǵan pi­kirtalasty Ádilbek Qaba qory­tyndylap, jınalǵan jurt­shy­lyq­qa alǵys sezimin bildirdi.

Gúlzııa ALShYN