Quny 2 mlrd teńgege jýyqtaıtyn joba ıesi «BIS Grýpp» JShS basshylyǵy zaýyt elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna engizilgenin, shyǵarylatyn ónim tolyq eksportqa baǵyttalatynyn aıtyp jurtty jáne bir qýantyp edi. Tipti, óndiris ornynyń qyzyl mııa tamyrynyń ertindisinen bólek, túrli medısınalyq preparattarǵa qajetti shıkizat daıyndaýǵa múmkindigi bar ekendigi de aıtylmaı qalǵan joq.
Obaly ne kerek, zaýyt qurylysynda kidiris bolǵan joq. Kelesi jyly-aq ashylyp, soǵan oraı saltanatty shara uıymdastyryldy. Jobanyń aldaǵy ýaqytta 156 adamdy turaqty jáne 500 adamdy maýsymdyq jumyspen qamtıtynyn estigen jurt jıynnan jylyna 6 myń tonna mııa tamyry óńdelip, mııa ósimdiginiń ekstrakty, kremi, glısırızın qyshqylynyń untaǵy, polısaharıd, flavonoıd sekildi 5 túrli komponent alynatyn óndiris ornynyń erteńine shúbásiz senip qaıtqan.
Munaıǵa táýeldi aımaqtyń ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa múmkindik beretin joba ıeleri alǵashqy jyly mııa tamyryn egip, birqatar sharýashylyqtarmen kelisim de jasady. Jalpy 80 myń gektar alqaptyq qyzyl mııa qory bar óńirde jańa kásip birden órkendep sala bererdeı kórinip edi. Biraq, jurt kútkendeı jańalyq bola qoıǵan joq.
Arada eki jyl ótkende oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy brıfıng ótkizip, onda Jalaǵashtaǵy zaýyt tóńireginde oryn alyp jatqan jaısyz jaǵdaılar jóninde de aıtyldy. Basqarma basshysy Rınat Sultangereev qazaqstandyq «Bıs Grýpp» JShS men qytaılyq «Borıhýnda» kompanııasy birlesip iske qosqan zaýyttyń jumysy toqtap turǵanyn, oǵan eki kompanııa arasyndaǵy paıyzdyq mólsherlemege qatysty kelispeýshilik sebep bolyp otyrǵanyn atap ótken. Áli de zaýyttyń jumys isteýine tolyq múmkindik bar ekenin aıtqan basqarma basshysy jobany ári qaraı jalǵastyra otyryp, zaýyt jumysyn júrgizý úshin naqty sharalar qolǵa alynyp jatqandyǵyn jetkizgen.
Aıtqandaı, 2017 jyly «Bıs Grýpp» JShS men qytaılyq «Borıhýnda» kompanııasy arasyndaǵy kelisim negizinde zaýyt jumysy qaıta qolǵa alyndy. Alǵashqy 20 tonna ónim Qytaı eline jóneltildi. Biraq, kóp uzamaı zaýyt jumysy taǵy da tóbege urǵandaı toqtap qaldy. Qazir quryltaıshy óz qarajatyna zaýytqa gaz tartý jumystaryn júrgizip jatqan kórinedi.
Qańtarylǵan zaýyt jaıly saýalymyzǵa oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynan jaýap aldyq. Onda memlekettik qoldaý sharasy retinde zaýyt qurylysy úshin 8,7 jáne mııa egý úshin 6 myń gektar jer telimi berilgeni aıtylady. Alaıda mııa egý úshin berilgen jer telimi paıdalanbaǵany úshin memleket menshigine 2018 jyly qaıtarylypty. Zaýyt ornalasqan 8,7 gektarlyq jer telimi qazirgi kezde «Bıs Grýpp» seriktestigi ıeliginde eken. Basqarma mamandary zaýyt 2017 jyldan beri álemdik naryqta ónim baǵasynyń quldyrap ketýine baılanysty toqtap turǵanyn aıtady.
Taǵy bir sebep bar. Basqarma ókilderiniń aıtýynsha, bizdiń elimizde orman qorlarynan tys jerlerde qyzyl mııa tamyryn jınaý tártibi, onyń tólemaqy mólsherlemesi jáne jınaýǵa qoıylatyn jaýapkershilik talaptary bekitilmegeni de istiń alǵa basýyna kedergi keltirip otyrǵan kórinedi. Kórshiles О́zbekstan Respýblıkasynda bul másele jolǵa qoıylyp, ǵasyrlyq tarıhy bar kásip túrine aınalǵan.
Osy kúni elimizden jylyna 30 myń tonnaǵa jýyq shıki mııa tamyry Qytaıǵa eksporttalady. Osyny óńdep, eksportqa shyǵaratyn bolsaq, otandyq óndiris oryndary shamamen 210 myń AQSh dollaryna jýyq tabys tabar edi. Zaýytty qamtamasyz etý maqsatynda mııa tamyryn shıkizat kúıinde shetelge shyǵarmaý nemese qosymsha baj salyǵyn belgileý týraly oblys ákimdiginiń usynysy Úkimet deńgeıinde kóterilip, qazir tıisti mınıstrlikterde qaralyp jatqan kórinedi.
Jergilikti bılik ókilderi óndiris ornynyń jaqyn arada qaıta jandanatynyna senedi. Qańyraǵan zaýytqa qaraılap júrgen jalaǵashtyqtar da sondaı kún jaqyn bolsa eken degen úmitte.
Qyzylorda oblysy
