Sárýar shaqtyń sálemi

Bul án – jastyq shaqtyń sálemi. Sizdi baıaǵy albyrt kún­­­niń aspanyna qaıta ertip apa­rady. О́tken ǵasyrdyń este­ligin mańǵaz sholyp otyryp, sarǵaıǵan grammofonǵa jaı­ǵasqan eski plastınkadan ózi­ńizdiń baıaǵy daýysyńyzdy estısiz. Kúıtabaqta oınaǵan tanys hám beıtanys mýzykadan armanǵa toly kóktemniń jupar lebi esedi. Sulýdy súıem deýge bata almaı, eń sheshýshi sátte tilińdi tistep turyp qalǵan ań­ǵal keıpiń, aqjúrek kóńiliń bári-bári bir-birimen baılany­syp, júregińdi tolqytady. Boı­­jetkendi bı keshine shaqy­ryp alyp, bıleı almaı ketken jigit­tiń kúıine túsesiz. Jan qal­tańyzdan túspeıtin ǵa­­shyqtyq hatty ıesine berýge oq­talǵan mezette, tartpańyzda tars umytyp ketkenińiz de oıyńyzǵa oralady. Sol kúni kózine tik qaraýǵa bata almaı, urlana qaraǵanyńyz. Osylaı áýezdi áýenniń yrǵaǵyna bal­qyp otyryp, umyt qalǵan sá­rýár sátterdi kınolentadaı qaı­­ta bir sholyp ótesiz.

Álemdi ózine elitken ánniń qudirettiligi. «Bésame mucho» – «Besame mýcho». Tórtkil dú­nıeni baýrap alatyndaı bul týyn­dynyń nendeı qasıeti bar deısiz ǵoı. Shartarapty shyr aı­nalǵan kompozısııanyń shyǵý tarıhy tipti qyzyq. Senseńiz, «súı meni» dep jyrlaǵan meksı­kalyq qyz Konselo Velaskes sol kezde áli súıisip te kórme­gen eken. Mahabbatqa osynsha­ma mán bergeni sodan da bolar. Arý qyz katolıktik monas­tyr mektebin bitirgen bette, bar­lyq bos ýaqytyn tek shy­ǵar­ma­shylyǵyna arnaıdy. Av­tor ıspan kompozıtory Enrı­ke Granadostyń fortepıanoda oı­naǵan pesasyn tyńdap, qatty áserlenedi. Sol sumdyq áser­den aryla almaı 1940 jy­ly óziniń 20 jasqa tolǵan týǵan kúninde jańa án ómirge keledi. Eń ǵajaby, atalǵan týyndy ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde óte tanymal bolyp, erin maıdanǵa attandyrǵan qyz-kelinshekterge kúsh-qýat syı­laǵan eken. Olar osy ándi qaıyra qosyp, súıgenderin uzaq sapardan saryla kútken kórinedi.

Ánniń ataýy negizgi maz­mu­nyn saqtaı otyryp, ár tilde ár­túrli aýdarylǵan. Biz «Sheksiz súı meni» dep atadyq. Mýzyka synshylary XX ǵasyr­da eń kóp oryndalǵan eki án bol­sa, sonyń biri «Bésame mucho»­ ekenin jazyp ta, aıtyp ta júr. Olaı demesi bar ma? Álem­niń 20 tilinde oryndalǵan ánniń áli ómir sahnasynan tús­pegeni onyń asqaqtyǵynan habar beretindeı.

Án jaryqqa shyqqan soń­ Kon­selo Velaskes áýeni men mátinin biriktirip, ózi týyp-ósken Gvadalahara qala­syn­daǵy radıoǵa jiberedi. Tyń­darmandar týyndyny birden jyly qabyldap, avtordy ra­dıostansaǵa marapat­taý úshin shaqyrady. Áıtse de týmysynan óte uıań qyz syı­lyqty alý­ǵa qurbysyn jibe­redi. Onyń bul áreketine kato­lıktik tár­bıesi sebepshi bolsa kerek. Basynda eldiń bári án­niń ıesi qurbysy eken dep júr­genimen, artynan shyndyq ashylady.

Iá, Meksıka ulttyq konser­vatorııasy túleginiń ıspan tilinde jazylǵan lırıkasy Latyn Amerıkasyn attap ótip, dú­nıeni tamsandyraryna o bas­ta eshkim senbepti. Biraq, ýaqyt uly shyǵarmany óz bıi­gine kó­terip, dáýir almassa da qoǵam jadyna máńgi quıdy.

Ánniń tuńǵysh oryndaýshysy Emılıo Týero edi. «Besame mýchonyń» alǵashqy jazbasynan onyń daýysy estiledi. Alaıda kýbalyq bolero janryn­da jazylǵan kompozısııa chılılik ánshi Lýcho Gatıkanyń repertýaryna engen kezde shynymen tanymal bola bastady. 1944 jyly amerıkalyq ánshi Djımmı Dorsı oryndap, AQSh-ta hıtke aınaldyrdy. Árbir ánshi óziniń daýys dıapazonyna sáıkes ártúrli stılde oryndady. Máselen osy tusta Plasıdo Domıngo, Andrea Bo­chellı, Hose Karreras syndy óner tarlandaryn tústep ketpesek bolmaıtyndaı. Ol ol ma áıgili «The Beatles» toby konsertterinde jandy daýys­ta oryndap, tipti túr­len­dirip áketti. Sol zamanda romantıktiń obrazyn som­daǵan Elvıs Preslı men ánge sıqyrly sezim reńkin bergen Frenk Sınatranyń oryndaýynda el esinde máńgige saqtaldy.

Kóp uzamaı atalǵan kom­pozı­sııa «Úsh atty» dısneı anı­masııalyq fılminiń saýnd­tregine aınaldy. Odan keıin 1980 jyly «Máskeý kóz jasyna senbeıdi» kınokartınasynda tyńdarmandarmen qaı­­­ta qaýyshyp, keńes ıdeolo­gııasynyń kádesine jarady. Meksıkalyq Los Panchos toby­nyń nusqasynda jol tartqan týyndy, qazaq dalasynda da óz qoltańbasyn qaldyryp ketken edi.

О́miriniń sońynan deıin kom­pozıtor Konselo Velaskes ánniń nelikten qoǵam sanasyn­da dúmpý týǵyzǵanyn túsin­dere almaı ketti. Tek áldebir suhbatynda, ánniń qubylysy týraly «Orynsyz tilektiń áýendegi kórinisi» dep, júrek­jardy sózin aıtqan eken. So­dan keıin jasampaz án jalyn­dy mahabbattyń sımvoly re­tinde bı keshterinde jıi shyr­qaldy. «Bésame mucho» bıi – burymdynyń bozbalaǵa aıta almaı ketken ǵashyqtyq sezimi­niń qoıylymy ispetti. Qısyn­syz qyz tileginiń qımylǵa ula­sýy qandaı ǵajap dersiz. Taǵy bir tyńdańyzshy!