Osydan 28 jyl buryn dál osy kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen Almatyda ótken Birinshi Búkilálemdik Rýhanı kelisim kongresinde qatysýshylar 18 qazandy Rýhanı kelisim kúni dep jarııalaýǵa shaqyrǵan manıfest qabyldaǵan edi. Ataýly kún qarsańynda ótetin bul jıyn dástúrge aınalyp úlgergen. Bul jolǵy «Rýhanı kelisim – beıbitshilik negizi» taqyrybymen ótken konferensııa Dúnıejúzilik rýhanı mádenıet forýmynyń 10 jyldyǵyn atap ótti.
Sharany Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi, Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi, Konfessııaaralyq jáne órkenıetaralyq dıalogti damytý jónindegi N.Nazarbaev ortalyǵy men «Beıbitshilikke mádenıet arqyly» halyqaralyq qaýymdastyǵy uıymdastyrdy. Qatysýshylar qatarynda Reseı, AQSh, Úndistan, Aýstrııa, Shveısarııa, Germanııa, Lıvan, sondaı-aq ózge de elderden belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, dinı birlestikter, azamattyq qoǵam ınstıtýttary men ǵylymı qoǵamdastyq ókilderi jáne halyqaralyq sarapshylar bar. Sheteldik qonaqtar álemdegi jaǵdaıdy eskere otyryp, qaýipsizdik talaptaryna saı keleli jıynǵa onlaın qosyldy.
Konferensııada alǵashqy bolyp Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Marat Ázilhanov sóz aldy. Ol qatysýshylardy erekshe yqylaspen qarsy alyp, dástúrli sharanyń ultaralyq jáne dinaralyq kelisimniń ózekti máselelerin talqylaýǵa múmkindik beretin biregeı alań ekenin basa aıtty.
«Qazaqstan – qoǵamdaǵy barlyq úderistiń negizine bıik rýhanı mádenıetti qalyptastyrýǵa tyrysatyn elderdiń jarqyn úlgisi. Al bul óz kezeginde ultyna, dinine, násiline qaramastan adamdar arasyndaǵy ózara kelisimge bastaıtyny anyq. Bul sharalardy elimizdiń beıbitshilik pen rýhanı kelisimge alǵan baǵytynyń aıqyn kórinisi deýge negiz bar. Kezdesýdiń búgingi qıyndyqtarǵa qaramastan aýqymdy túrde ótip jatqanyn atap ótý kerek. Jalpy, jahandyq pandemııa qoǵamdaǵy eń ózekti máselelerdi kórsetip berdi. Adamdar, otbasylar arasynda ózara qarym-qatynas shıelenise tústi. Munyń barlyǵy taǵy da rýhanı qundylyqtarǵa kelip tireledi», dedi M.Ázilhanov.
Vıse-mınıstr bul basqosýdyń salany ilgeriletýdegi mańyzyn alǵa tarta otyryp, halyqaralyq konferensııa jumysyna sáttilik tiledi. Sóz kezegin qonaqtarǵa shara moderatory Nur-Sultan qalasy ákimdigi Din isteri jónindegi basqarmasynyń basshysy Nurdáýlet Álmuhanov berip otyrdy.
Eldegi Rýhanı kelisim kúniniń bastaýynda bolyp, osy qundylyqtardyń qazaq qoǵamynda mańyzdy oryn alýyna eńbek sińirgen Tólegen Muhamedjanov ataýly kúnniń tarıhyna toqtalyp, rýhanı mádenıet ıdeıasynyń búgingi kúnniń belgisine aınalǵanyn alǵa tartty. «Beıbitshilikke mádenıet arqyly» halyqaralyq qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, kompozıtor, qoǵam qaıratkeri óz sózinde rýhanı kelisimniń eldegi ahýalǵa áserin de atap ótti.
«Búgin álemde bolyp jatqan shıelenister men oqıǵalar órkenıetter daǵdarysyna, alyptar arasyndaǵy daýǵa ulasyp jatyr. Osy rette bizdiń qoǵamdaǵy bıik rýhanı qundylyq elimizdiń odan ári turaqty órkendeýine, Qazaqstan turǵyndarynyń beıbit ómir súrip, jan-jaqty damýyna, halyq ıgiligine eńbek etýine múmkindik berip otyr. Bul dástúrdi saqtap qalý – bizdiń basty paryzymyz. О́ıtkeni bizge qarap boı túzeıtin memleketter kóp», dedi T.Muhamedjanov.
Qazaqstanda ulttar arasyndaǵy kelisimdi saqtaý maqsatynda atqarylyp jatqan jumys pen osy mıssııany oryndaýda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń róli týraly uıym Tóraǵasynyń orynbasary Sherzod Pýlatov baıandady. Onyń aıtýynsha, elimizdiń búgingi qol jetkizgen mańyzdy jetistikteriniń biri – qazirgi qazaq qoǵamyndaǵy ultaralyq jáne dinaralyq kelisimge negizdelgen áleýmettik turaqtylyq. Assambleıa ókili sonymen qatar rýhanı kelisimniń búgin álemniń kóptegen eli úshin basty mindetke aınalǵanyna toqtalyp, Qazaqstannyń ulttyq birlikke negizdelgen turaqtylyqty kórsetip otyrǵanyn basa aıtty. Elimizde ómir súretin etnostardyń aýyzbirligi men tózimdiligi qazaqstandyqtar úshin egemendik qurý jolynda kúrdeli kezeńnen ótýge járdemdesip, áli de el damýynda úlken ról atqaryp otyr.
Al sharaǵa qatysqan sheteldik qonaqtardyń biri Reseı halyqtary Assambleıasy keńesiniń tóraǵasy Svetlana Smırnova Eýrazııalyq ıntegrasııa, beıbitshilikti qorǵaý, halyqtar arasyndaǵy dostyq, kelisim, seriktestik qaǵıdalaryn kópke nasıhattap júrgen múddeles taraptardyń kezdesýin joǵary baǵalap, qazaqtyń dana aqyny Abaıdyń rýhanı qundylyqtar jaıly ıdeıalaryn ortaǵa saldy. Konferensııaǵa Eýrazııa halyqtary Assambleıasynyń ókilderi de qatysty.
Konfessııaaralyq jáne órkenıetaralyq dıalogti damytý jónindegi N.Nazarbaev ortalyǵynyń basqarma tóraǵasy Altaı Ábıbýllaev qurmetti qonaqtardy ataýly merekemen quttyqtaı otyryp, qoǵamdaǵy rýhanı kelisimniń baǵasy qymbat ekenin atap ótti.
«Táýelsizdik – baǵasy qymbat baq degen pikir barshamyzǵa belgili. Al men óz kezegimde rýhanı kelisimniń de baǵa jetpes qundylyq ekenin aıtar edim. Bul – qoǵamdaǵy árbir adamnyń kúndelikti tynymsyz eńbeginiń jemisi. Azamattyq qoǵam men ultaralyq kelisimdi tý etken táýelsiz Qazaqstannyń úlgisi halyqaralyq qaýymdastyq tarapynan da talaı ret óz baǵasyn aldy. Búgin erekshe jaǵdaıda ótip jatqan jıyn qatysýshylarynyń geografııalyq, ýaqyt aıyrmashylyǵyna qaramastan, bizdiń birligimiz berik, yntymaǵymyz nyq», dep qorytyndylady A.Ábıbýllaev.
Konferensııa jumysyna AQSh-tan qosylǵan Ǵalamdyq qaýipsizdik ınstıtýtynyń prezıdenti, Ulttyq qaýipsizdik jáne qarý-jaraqty baqylaý boıynsha Amerıkalyq zańgerler assosıasııasy komıtetiniń teń tóraǵasy, BUU janyndaǵy qarýsyzdandyrý, beıbitshilik jáne qaýipsizdik komıtetiniń vıse-prezıdenti Djonatan Granof rýhanı mádenıet máselesine qatysty oıyn ortaǵa saldy. Sarapshy beıbitshilik pen turaqtylyqqa ózgelerge qurmet kórsetý, adamdarǵa súıispenshilikpen qaraý jáne jaǵymsyz áreketterden ada bolý sekildi qadamdardy ustaný arqyly jetýge bolatynyna senimdi.
Odan bólek, jıynda sóz alǵan basqa da qatysýshylar memlekettik-konfessııalyq jáne konfessııaaralyq qatynastar salasyndaǵy ózekti máselelerdi, jalpyulttyq ıdeıa negizinde qazaqstandyq biregeılikti nyǵaıtý mindetterin, sondaı-aq elimizde jáne álemde dinaralyq dıalog pen ózara túsinistikti ilgeriletýdegi azamattyq qoǵam rólin talqylady.
Azamattardy ortaq rýhanı-adamgershilik qundylyqtarǵa toptastyryp, qoǵamda beıbitshilik pen turaqtylyq, toleranttyq, rýhanı kelisim ıdeıalaryn nasıhattaýǵa baǵyttalǵan konferensııa alańynda tushymdy pikirler aıtylyp, mańyzdy máseleler kóterildi. Sarapshylar dástúrli jıynda kelesi jyly da basqosýǵa ýaǵdalasyp tarqasty.
