Bul rette anestezıolog-reanımatologtardyń da eren eńbegine toqtala ketýdiń sáti túsip tur. Jyl saıyn 16 qazanda Dúnıejúzilik anestezıolog-reanımatologtar kúni atap ótiledi. Kezdeısoq tańdalmaǵan dál osy kúni 1846 jyly efırlik narkoz arqyly alǵashqy operasııa jasalǵan eken. Muny tis dárigeri Tomas Morton júzege asyrǵanyn medısınadan habary bar adamdar biledi. T.Mortonnyń esimi qazir barlyq anestezıologtarǵa belgili. Sodan beri operasııa kezinde «esh aýyrmaıdy» degen túsinik paıda boldy. Kúrdeli operasııalar kezinde anestezıolog-reanımatologtyń jumysy óte mańyzdy. Osy saladaǵy mashyqty mamandardyń arqasynda kez kelgen hırýrgııalyq aralasý kezinde naýqastar qınalmaıdy. Alaıda anestezıolog-reanımatologtardy kóbi anestezııa jasaýǵa ǵana qajet dáriger dep qabyldaıdy. Bul túsinik durys emes. Anestezıolog-reanımatolog kún saıyn adam ómiri úshin kúresedi. Sondyqtan, anestezıolog – naýqasty operasııaǵa deıin, operasııa kezinde jáne odan keıin qaraıtyn, adamdardyń janyn aman alyp qalý úshin ajalmen tikeleı kúresetin dáriger.
Osy mamandyqtyń uńǵyl-shuńǵyly týraly Almaty Ortalyq qalalyq klınıkalyq aýrýhanasynyń anestezıolog-reanımatolog dárigeri Sábıt Madalıev ne deıdi? Aıtpaqshy, Almaty kósheleri men metropolıten beketterin bezendirgen medısına qyzmetkerleriniń portretteriniń arasynan Sábıttiń de sýretin kórýge bolady.
Koronavırýs órshigen kezde osynaý mamandyq ıeleri qaıda boldy, nendeı tirlik atqardy?
«Eń aldymen, áriptesterimdi kásibı merekelerimen quttyqtaǵym keledi. Áriptesterime zor densaýlyq, mol baqyt, qajymas qaırat, shydamdylyq, jumysta sáttilik jáne mol tabys tileımin! Pandemııa kezindegi jumysqa kelsek, men de aýrýhanamyzdyń kóptegen qyzmetkerleri sııaqty koronavırýs ınfeksııasyn juqtyryp, bir jarym aı aýyryp shyqtym. Aýrýdyń qalaı ótetinin óz basymnan ótkergennen keıin bizdiń naýqastardy da túsindim. Aýrýynan aıyqqannan keıin esh oılanbastan jumysqa kiristim, bizdiń aýrýhana ol kezde juqpaly aýrýlar aýrýhanasy retinde jumysyn bastap ketken-di. Menen buryn áriptesterim de aıtqan, jazylǵan nárselerdi qaıtalamaı-aq qoıaıyn. Iá, qıyn boldy, ıá, medısına qyzmetkerleri jetispedi. Qudaıǵa shúkir, ol kúnder ótip ketti. Jalpy, meniń eńbek ótilim – 9 jyl. Biraq menińshe, pandemııa kezindegi jumys tájirıbesin qalypty ýaqyttaǵy eńbek ótiliniń bir jylyna teńestirýge bolatyn sııaqty. Koronavırýs kezinde kóptegen kútpegen jaǵdaılarǵa tap boldyq. Biz senimmen qaraǵan naýqastyń jaǵdaıy kenetten nasharlap, al «aýyr» dep baǵalaǵan naýqas, kerisinshe, jaqsaryp ketken kezder boldy. Pandemııa bizge mol tájirıbe bergeni sózsiz. Qazir biz qaıtadan KVI-ge deıingi rejimde jumys istep jatyrmyz. Biraq reanımasııa bólimshesinde dárigerlerdiń jumysy qashan da kúrdeli, kóbine kúızeliske ákep soqtyratynyn atap ótkim keledi. Al stress ımmýndyq júıeni aıtarlyqtaı álsiretýi ábden múmkin jáne mundaı jaǵdaıda kez kelgen ınfeksııany juqtyrý óte jeńil. Bizdiń tájirıbemizde uıqysyz túnder qalypty jáne aýyr haldegi naýqastarmen jumys isteımiz. Eń qıyny – adamnyń ólimin kórý jáne oǵan kómektese almaıtynyńdy túsiný. Eger klınıkalyq ólim bolsa, adamnyń ómirin uzartý úshin barlyq múmkin ádisterdi qoldaný – bizdiń basty mindetimiz. Qandaı sharalar qoldanyldy, onyń qandaı nátıje bergenin taldaý da mańyzdy. Qoldan kelgenniń bárin jasadyq pa, joq pa – osyny túsiný qajet. Biz, mamandyǵymyzdyń ereksheligine baılanysty basqalarǵa qaraǵanda, ólimdi jıirek, ári jaqynyraq kóremiz. Jaqynda amerıkalyq ǵalymdardyń zertteýin oqydym, reanımatologtardyń, basqa dárigerlerge qaraǵanda, jumysta kúıip ketý qaýpi joǵary eken. Jalpy, reanımatologtardyń 80%-y sońynda óz jumystaryna degen qyzyǵýshylyǵyn joǵaltady deıdi. Men sol 80%-dyń ishinde bolǵym kelmeıdi. Pandemııa dárigerdiń, medısınalyq qyzmetkerdiń dárejesin kórsetken sııaqty. Bizge qoldaý kórsetken barlyq azamattarǵa, túrli fleshmob, beınerolık, jobalar úshin alǵys bildiremin. «Almaty yntymaqtastyǵy» jobasy aıasynda portretteri metro stansalaryndaǵy bılbordtarda jáne qaladaǵy jaryqdıodty ekrandarda ornalasqan 100 medısınalyq qyzmetkerdiń qatarynda bolý meni qýantady. Árıne, sýretterde qıyn-qystaý kezinde azamattardyń densaýlyǵy úshin kúreskenderdiń az ǵana bóligi ekenin bárimiz túsinemiz. Áńgimemdi qorytyndylaı kele, myna nárseni basa aıtqym keledi. Biz qazir epıdemııanyń báseńdeýin kórip otyrmyz, biraq «bosańsyp-demalýǵa» áli erte ekenin túsinýimiz kerek. Vırýs mýtasııaǵa ushyraıdy, ol odan da aýyr túrlerge aýysýy múmkin. Vaksına áli joq jáne aýyryp shyqqan adamdardyń ımmýnıteti qandaı bolatyny, aýrýdy qaıta juqtyrý múmkindigi jóninde naqty aıta almaımyz. Halyqtyń bári aýyryp shyqqan joq qoı, sondyqtan qazir aıtylyp jatqan epıdemııanyń ekinshi tolqynynyń yqtımaldyǵy joq emes. Qalaı bolǵanda da, biz epıdemııany áli jeńgen joqpyz. Sondyqtan saqtyq sharalaryn saqtaý qajet. О́zińizge jáne jaqyndaryńyzǵa qamqor bolyńyzdar!», deıdi Sábıt Nurhanuly.
ALMATY
