Atyraýdan Astrahan arqyly Reseıge qatynaıtyn joldy qaıta jańǵyrtý jobasy qoldaý tappaı tur. Nege?
Atyraýdan úsh baǵytqa shyǵatyn respýblıkalyq mańyzǵa ıe úsh kúre jol bar. Onyń birimen kólik júrgizýshileri Batys Qazaqstan oblysyna qatynaıdy. Ekinshi baǵyt Aqtóbe men Mańǵystaý oblystaryna bet túzeıdi. Al úshinshi jol óńirdiń Isataı, Qurmanǵazy aýdandarynyń eldi mekenderin qýalaı ótip, Reseıdiń Astrahan oblysyna baǵyt alady. Munaıly óńirdi kórshi elmen baılanystyratyn jol bóliginiń uzyndyǵy 277 shaqyrymdy quraıdy. Dál osy jolmen júretin júrgizýshiler de, jolaýshylar da záre-quty qalmaı, dittegen jerine jetkenshe ımanyn úıirip otyrady. О́ıtkeni, «Qazavtojol» UK» AQ Atyraý oblystyq fılıalynyń bólim basshysy Muratbek Qamzaevtyń aıtýynsha, bul jol 30 jyl buryn paıdalanýǵa berilgen. Sodan beri birde-bir ret kúrdeli jóndeý jasalmapty. Ábden eskirip, tozyǵy jetken jol boıymen «bılep» kele jatatyn kólikter bir-birimen jıi soqtyǵysady. Sonyń saldarynan jolaýshylardyń kóz jumýy jıilegen apattar kóbeıip tur.
Atyraýdan Astrahan arqyly Reseıge qatynaıtyn joldy qaıta jańǵyrtý jobasy qoldaý tappaı tur. Nege?
Atyraýdan úsh baǵytqa shyǵatyn respýblıkalyq mańyzǵa ıe úsh kúre jol bar. Onyń birimen kólik júrgizýshileri Batys Qazaqstan oblysyna qatynaıdy. Ekinshi baǵyt Aqtóbe men Mańǵystaý oblystaryna bet túzeıdi. Al úshinshi jol óńirdiń Isataı, Qurmanǵazy aýdandarynyń eldi mekenderin qýalaı ótip, Reseıdiń Astrahan oblysyna baǵyt alady. Munaıly óńirdi kórshi elmen baılanystyratyn jol bóliginiń uzyndyǵy 277 shaqyrymdy quraıdy. Dál osy jolmen júretin júrgizýshiler de, jolaýshylar da záre-quty qalmaı, dittegen jerine jetkenshe ımanyn úıirip otyrady. О́ıtkeni, «Qazavtojol» UK» AQ Atyraý oblystyq fılıalynyń bólim basshysy Muratbek Qamzaevtyń aıtýynsha, bul jol 30 jyl buryn paıdalanýǵa berilgen. Sodan beri birde-bir ret kúrdeli jóndeý jasalmapty. Ábden eskirip, tozyǵy jetken jol boıymen «bılep» kele jatatyn kólikter bir-birimen jıi soqtyǵysady. Sonyń saldarynan jolaýshylardyń kóz jumýy jıilegen apattar kóbeıip tur.
– Bıylǵy jyl basynan beri «Atyraý – Astrahan» jolynyń boıynda 25 jol-kólik oqıǵasy tirkeldi, – dep málim etti gazet tilshisine oblystyq ákimshilik polısııasy basqarmasynyń rota komandıri, polısııa maıory Serik Ǵaınedenov. – Sol jol-kólik oqıǵasynan 17 adam ajal qushty. Al 50 adam ártúrli jaraqat aldy.
Baıqaısyz ba, on aıdyń ishinde qara joldyń kesirinen qansha otbasy qaıǵy jutty? Másele jol apatynan qaıtys bolǵandar týraly derektiń kóptiginde, ne azdyǵynan emes, turǵyndardyń jaqyn týysy men baýyrynan, endi bireýdiń balasynan, anasy men ákesinen aıyrylyp, orny tolmas qaıǵyǵa dýshar bolýynan týyndaıdy. Áli qanshama adamnyń kórer jaryǵy kenetten jol boıynda sónerin kim bilsin?! Bir alańdatarlyǵy, kóńil qulazytar mundaı derekter ótken jylǵydan áldeqaıda artyp otyr. Máselen, byltyr dál osy jol boıyndaǵy 19 jol-kólik oqıǵasynan 8 beıkúná jolaýshy jantásilim etipti. Sonymen birge, 33 adam túrli jaraqattarmen zardap shekken. Joǵaryda keltirgen bıylǵy derekterdiń ózi atalǵan jolmen júrýdiń asa qaýipti ekenin qoıýlata túsedi. Polısııa maıory Serik Ǵaınedenovtiń pikirine súıensek, jol-kólik oqıǵasynyń oryn alýyna basty sebep retinde «Atyraý – Astrahan» baǵytyndaǵy joldyń tozýyn aıtýǵa bolady. Joldaǵy shoqalaqtardan qashatyn júrgizýshiler qarsy baǵytqa shyǵyp ketkenin baıqamaı qalady. Sóıtip, qarsy baǵytta kele jatqan kólikpen «tumsyq» túıistiredi.
«Atyraý – Astrahan» jolyna baılanysty máseleniń ekinshi qyryna úńiler bolsaq, atalǵan jolmen kólik aǵyny arta túsýde. «Qazavtojol» AQ oblystyq fılıalynyń bólim basshysy Muratbek Qamzaevtyń málim etýinshe, keńestik dáýirde bul jolmen táýligine úsh myńǵa jýyq kólik júrgen degen boljam jasalǵan. Al qazirgi kezde «Atyraý – Astrahan» aralyǵyndaǵy jolmen táýligine tórt myńnan astam kólik ótedi. Bul joldyń halyqaralyq mańyzy da bar. О́ıtkeni, Ortalyq Azııa elderiniń kólikteri Atyraý arqyly Reseıdiń Astrahan oblysyna, odan ári Krasnodar, Stavropol aımaqtary men Volgograd oblysyna shyǵady. Sonymen birge, aýyr júk kólikteri de jıi qatynaıdy bul jolmen. Sonyń ishinde Atyraý oblysyndaǵy «Teńiz», «Qashaǵan» sekildi kenishterge álemniń ár túkpirinen aýyr júkter osy jolmen tasymaldanǵany bar. Taǵy bir derekti alǵa tosar bolsaq, NATO elderinen Aýǵanstanǵa gýmanıtarlyq júkter tasıtyn kólikter aǵyny da atalǵan jolǵa aýyr salmaq túsirip tur.
– Bul joldyń qurylysy keńes dáýirinde júrgizilgen. Sol kezdegi standarttarǵa sáıkes júk kóliginiń bir osine 6-8 tonna salmaq túsýi tıis. Al qazir bizdiń elimizde 13 tonnaǵa arnalǵan biryńǵaı standart qoldanylady, – deıdi «Qazavtojol» AQ oblystyq fılıalynyń bólim basshysy Muratbek Qamzaev.
Demek, eski jol búgingi aýyr júk kólikteriniń salmaǵyna shydas bermeıdi. Sol sebepten bul joldy qaıta jańǵyrtýdyń qajettigi týyndaǵaly qashan! Tipti, «Atyraý – Astrahan» jolyn qaıta jańǵyrtý úshin jobalyq-smetalyq qujat jobasy 2009 jyly daıyn bolypty. Qansha qarjy jumsalatyndyǵy eseptelip, qaıta jańǵyrtý jumystaryn kezeń-kezeńmen júrgizýdiń jospary ázirlenipti. Birinshi kezeńde joldyń Reseı shekarasynan Atyraýǵa qaraı 140 shaqyrymdyq bóligin qaıta jańǵyrtý kózdelipti. Oǵan shamamen 24 mıllıard 600 mıllıon teńgeden astam qarjy qajettigi suralǵan. Sodan beri qurylys materıaldary birneshe eselep qymbattap jatyr. Endi 140 shaqyrymdyq joldy qaıta salýdyń qarjysy da áldeneshe eselengeni daýsyz. Biraq, nege ekeni belgisiz, arada tórt jylǵa jýyq merzim ótse de Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginen esh jaýap joq. Atalǵan jolǵa qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizile me, joq pa?
Mınıstrliktiń jumǵan aýzyn ashpaı, ún-túnsiz otyrýy túsiniksiz, árıne. Mınıstrliktegi sheneýnikterdi «Atyraý – Astrahan» baǵytyndaǵy kúrejol boıyndaǵy kólik apatynan adamdardyń ajal qushyp jatqany oılandyrmaı ma? Álde, olar jyl saıyn keńestik dáýirden «muraǵa» qalǵan joldy jamap-jasqaýǵa qarjy bólýdi tıimdi kóretin sekildi me? Osy oraıda bıyl Atyraý oblysyndaǵy respýblıkalyq mańyzdaǵy joldardy kútip-baptaýǵa 250 mıllıon teńge bólinipti. Alaıda, oıdym-oıdym shuńqyrlardy jamap, jol belgilerin ornatý, jańartý sekildi jumystarǵa osynsha qarjy bólingenmen, «Atyraý – Astrahan» jolynyń ahýaly jaqsara qoıǵan joq. Kerisinshe, bul jolda ajal aranyna tap bolǵan adamdar sany ósip barady. Bul joldyń adamdarǵa ajal qushtyrǵan qaýipti shaqyrymdary shuǵyl sharalar qabyldaýdy qajet etedi deıtinimiz joǵarydaǵy sebepten týyndap otyr.
Teginde memlekettiń eń qymbat baılyǵy – adamdardyń taǵdyryna atústi qaraýǵa bolmaıtyn shyǵar, sirá!
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
Atyraý oblysy.
-----------------------------
Sýrette: «Atyraý – Astrahan» jolynda bolǵan kólik apaty.
Sýretti túsirgen
Rahym QOILYBAEV.
