Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken keshegi Úkimet saǵaty «Qazaqstan Respýblıkasynyń Búkilálemdik saýda uıymyna kirý prosesi týraly» taqyrybyna arnaldy. Depýtattar aldynda Ekonomıkalyq ıntegrasııa isteri mınıstri Janar Aıtjanova baıandama jasady.
Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken keshegi Úkimet saǵaty «Qazaqstan Respýblıkasynyń Búkilálemdik saýda uıymyna kirý prosesi týraly» taqyrybyna arnaldy. Depýtattar aldynda Ekonomıkalyq ıntegrasııa isteri mınıstri Janar Aıtjanova baıandama jasady.
Spıkerdiń orynbasary 1996 jylǵy 26 qańtarda Qazaqstan Búkilálemdik saýda uıymyna kirý týraly resmı ótinishin usynsa, 1996 jylǵy aqpanda Qazaqstanǵa baqylaýshy el mártebesi berilgenin, al 2003 jyly uıymǵa qosylýdyń aqparattyq kezeńi aıaqtalyp, qazir Qazaqstannyń uıymǵa kirýi boıynsha quramynda 50 múshe elden turatyn jumys toby qurylǵanyn aıtyp ótti.
Budan keıin sóz Ekonomıkalyq ıntegrasııa isteri mınıstrine berildi. Ol óz sózinde Búkilálemdik saýda uıymy aldymen taýarlar men qyzmetterdiń saýdasyn retteıtin qaǵıdalardyń jıyntyǵy bolyp tabylatynyn aıta kelip, olardy múshe bolyp otyrǵan 159 memleket, onyń ishinde álemniń eń iri ekonomıkalary búgingi kúni qoldanyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Qazaqstannyń zańdaryn BSU qaǵıdalaryna sáıkes keltirý úshin Úkimet jumys júrgizýde. Qazaqstannyń zańnamalaryna engizilgen ózgerister saýda salasynda jumys istep jatqan bıznestiń damýyna kedergi keltiretin ákimshilik kedergilerdi qysqartýǵa múmkindik berdi. Budan basqa, elimizde shyǵarylatyn jáne ımporttalatyn taýarlardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jáne tutynýshylar qoldanyp otyrǵan taýarlar sapasyn jaqsartý úshin tehnıkalyq retteý salasynda birshama jumys atqaryldy.
J.Aıtjanovanyń aıtýynsha, ulttyq sanıtarlyq jáne fıtosanıtarlyq baqylaý júıesin reformalaý da jaǵymdy nátıjelerge ákeledi dep kútilýde. Keden odaǵy kelisimderi de BSU erejelerine sáıkes keltirilgen. Elimizde veterınarııa júıesi materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn, ósimdikter karantıni men tamaq ónimderiniń qaýipsizdigin jaqsartýǵa baǵyttalǵan sharalar júrgizilýde. 2013 jylǵy 1 qańtarǵa 48 modýldik birtıpti veterınarlyq zerthanalar iske qosylsa, taǵy da 78-iniń qurylysy júrip jatyr. Atalǵan saladaǵy barlyq jumystar qazaqstandyq ónimge shetel naryqtarynda senimniń artýyna yqpal etetin bolady.
Mınıstr 2006 jáne 2013 jyldardyń arasynda magıstraldyq temirjoldyń eksporttyq, ımporttyq baǵyttaǵy jáne eldiń ishindegi kóliktik tarıfterin bir deńgeıge keltirý júmystary aıaqtalǵanyn da jetkizdi. Osyndaı jumysty Keden odaǵy sheńberinde temirjol salasy aıasynda qabyldanǵan kelisimdi júzege asyrý barysynda Qazaqstanmen qatar, Reseı jáne Belarýs memleketteri de 2013 jyldyń 1 qańtaryna deıin iske asyrdy. Bul Qazaqstannan Reseı arqyly temirjol kóligimen Batys Eýropa elderine shyǵatyn taýarlardy Reseı óz óndirýshilerine qoldanyp otyrǵan biryńǵaı tarıfpen eksporttaýǵa qol jetkizdi, dedi J.Aıtjanova.
Mınıstr 2009 jyldan bastap ımporttyq jáne otandyq taýarlarǵa qoldanyp otyrǵan aksız salyǵyn bir deńgeıge keltirý jumysy júrgizilip, 2013 jyldyń 1 qańtaryna deıin aıaqtalyp, Qazaqstannyń taýar óndirýshileri úshin jaǵymsyz yqpal etýi múmkin BSU-men ótpeli kezeńder týraly kelissózder júrgizilgenin ortaǵa sala ketti. Onyń málimetinshe, 2010 jyly Kazaqstan Úkimeti 4 otandyq kásiporynmen kólik mashınalaryn jasaý týraly ınvestısııalyq kelisimderge qol qoıyp, ımporttalǵan komponentterge qoldanylatyn kedendik bajdy tólemeýge ruqsat berilse, bul BSU qaǵıdalaryna sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan Qazaqstan 2018 jyldyń 1 shildesine deıin memleket tarapynan qoldanyp otyrǵan sharany iske asyrý úshin ótpeli kezeń týraly kelisimge qol jetkizgen. Sondaı-aq Erkin saýda aımaǵy sheńberinde jáne Erkin qoıma mehanızmi arqyly memleket tarapynan qazaqstandyq taýar óndirýshiler úshin qoldanylyp otyrǵan sharalar 2017 jyldyń 1 qańtaryna deıin jalǵastyrylatyn bolady.
Qazaqstan qarjy naryǵynda turaqtylyqty qamtamasyz etý maqsatymen shetel qarjy kompanııalaryna arnaıy mindetti talaptardy qoldanady, deı kelip, J.Aıtjanova shetel bankteri men saqtandyrý kompanııalarynyń eń tómen aktıvter mólsherin jáne turǵyndardan tartylatyn depozıtterdiń eń tómen mólsherin bekitetinin de alǵa tartty. Elimizdiń BSU-ǵa kirgennen keıin ımporttyq taýarlarǵa qoldanatyn kedendik bajdar deńgeıleri boıynsha 30 múshe memleketpen kelissózder júrgizilip, aıaqtalǵany da belgili boldy. Sonyń nátıjesinde ortasha ımporttyq kedendik tarıf deńgeıi 7,9% mólsherin qurapty. Onyń ishinde óndiristik taýarlarǵa 6,5% bolsa, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryna 13,2% bolyp belgilenipti.
Baıandamasynyń sońynda mınıstr Úkimettiń agrarlyq sektorǵa kórsetetin memlekettik sýbsıdııalar kólemi boıynsha óte kúrdeli kelissózderdi áli júrgizip jatqanyn atap ótti. Qazaqstan 2013-2020 jyldarǵa Qazaqstan Respýblıkasynda agroónerkásiptik keshendi damytýdyń «Agrobıznes-2020» memlekettik baǵdarlamasymen belgilengen deńgeıde atalǵan sýbsıdııalardyń kólemderin bekitýdi usynyp otyr, dedi J.Aıtjanova.
Qosymsha baıandama jasaǵan palatanyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraǵusova atalǵan jumystar zańnamany jetildirýge múmkindik berip, halyqaralyq standartqa saı eterin atady. Komıtet tóraıymynyń sózine qaraǵanda, bul elimizdiń bıznesin jáne ınvestısııalyq ahýalyn jaqsartýǵa yqpal etetin bolady.
Otyrysta depýtattar baıandamashyǵa suraqtar qoıyp, tıisti jaýaptaryn aldy.Aldaǵy bes jylda eskirgen kólikter sany 2,5 mln. danadan asyp túsýi múmkin, dedi depýtattar suraǵyna oraı jaýabynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Albert Raý. Onyń aıtýynsha, ýtılızasııa máselesinde kólik ıesiniń múlki tehnıkalyq baıqaýdan ótpese, onda ol tolyǵymen joıylýy kerek. Alaıda ony bıýdjetten be, joq álde ózin-ózi retteıtin júıe retinde qarastyrý qajet pe, ol jaǵy áli sheshilmegen.
Osylaısha Úkimet saǵatynda parlamentshiler kóptegen usynystaryn ortaǵa saldy. Endi bul usynystar jan-jaqty qaralatyn bolady.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
