Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, «Aýylǵa talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin ornatý» jobasyna sáıkes, tutas respýblıka kóleminde 2,4 mln adam qamtylady dep josparlanyp otyr. Qazir elimizde 20 myń shaqyrym «optıka» tóselip, oǵan 3,5 myń memlekettik nysan qosyldy.
«Talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi, ıaǵnı TOBJ – gaz nemese sý sekildi ınfraqurylym jelilerimen qamtamasyz etkenmen birdeı. Internetti aýylǵa – mektepterge, aýrýhanalarǵa jáne ákimdikterge jetkizemiz.
Al ár úıge tartý – bul «mobıldi ınternet» jobasy. 928 aýyldyq jáne shalǵaı eldi mekenderde antendi-dińgek qurylymdary, 601 myńnan astam adamdy qamtıtyn bazalyq stansalar ornatyldy», dedi B.Mýsın.
Vedomstvo basshysy TOBJ-ny salý arzanǵa túspeıtinin, sondaı-aq eldi mekenderdiń ereksheligine baılanysty ony tartýda tehnıkalyq qıyndyqtar bar ekenin jasyrmady. Biraq mınıstrlik bul máseleni sheırıng kelisimi arqyly sheshýdi kózdemek. Mınıstr uıaly baılanys operatorlary kelisimge kelgenin, atap aıtqanda úsh túrli qondyrǵynyń ornyna 3 operator bir ortaq jeliden baılanys ustap, taratatynyn jetkizdi.
«Baılanys operatorlarynyń jeke radıojıilikterdi paıdalanýǵa lısenzııalary bar. Biraq belgili bir jıilikterdi tek operatorlar ǵana satyp alýǵa nemese jalǵa alýǵa quqyǵy joq. Biz radıojıilikterdi bólý qaǵıdalaryn qaıta qaraýdy jáne arttyrýǵa mindetti aýksıondy saýda-sattyq engizýdi usyndyq», dedi spıker.
Sıfrlyq damý mınıstrligi baılanys jáne ınternet sapasyn da baqylaýdy kúsheıtpek.
«Baılanys sapasyna toqtalsaq, retteýshi organ retinde bizde onyń sapasyn anyqtaýǵa múmkindik beretin normatıvtik-quqyqtyq aktiler bar. Eger de baılanys belgisi baıqalsa, onda talapqa sáıkes – ınternettiń ustap turǵanyn, demek belgili bir baılanystyń bar ekenin ańǵartady. Áıtse de onyń sapaly jumysyna bul baılanystyń jetkiliksiz ekenin túsinemiz. Sondyqtan eki problemanyń bar ekeni anyq. Naqty aıtqanda, ınternettiń sapasy boıynsha naqty talaptar joq. Ekinshiden, qaı jerde, qandaı jaǵdaıda, baılanys ustaı ma, álde joq pa degendeı suraqtarǵa qatysty saraptama joqtyń qasy», dedi jaýapty vedomstvo basshysy.
Dese de spıker atalǵan máseleni retteýdiń tetikteri bar ekenin aıtty.
«Bul problemany sheship, ǵalamtor sapasyn baqylaý úshin eki joldy tańdadyq. Birinshiden, Bailanys.bar halyqtyq baqylaý qyzmetine júginý arqyly. Qazir bul qyzmet jumys istep tur. Bir túımeni basý arqyly kez kelgen paıdalanýshy derekqorǵa jyldamdyqqa baılanysty málimetterdi jibere alady. Bul óz kezeginde respýblıka aýmaǵyndaǵy qandaı da bir eldi mekenniń koordınattary men taratý jyldamdyǵyn kórsetýge múmkindik beredi. Sáıkesinshe, osy derekterdi bazada jınaqtaı otyryp, elimizdegi ahýaldy jáne baılanys habarlamasy álsiz aımaqtardy kórip otyrmyz. Osy halyqtyq baqylaý qyzmeti keńinen tarap, arnaıy ólsheý qurylǵylarymen baılanystyń álsizdigin túzetýge jáne belgili bir aıyppuldar salýǵa quqyly. Sol sekildi ókilettigi bar ınspektorlarymyzdy qaıda jiberýge bolatyndyǵyn biletin bolamyz. Bul tutynýshylardyń shaǵymdaryna jaýap berýge jáne osy aqparat arqyly ınternetke qatysty barlyq máseleni sheshý úshin josparly jumys júrgizýge jol ashady», dedi B.Mýsın.
Vedomstvo ókilderiniń sózine súıensek, Bailanys.bar – sapany jaqsartýdyń alǵashqy qadamy. Qazir onyń kómegimen 50 myńnan astam tekserý jumystary atqarylyp, tıisti derekter jınaqtaldy.
Ekinshi qadam – zańnamalyq deńgeıde birqatar ózgeristi talap etýge quqyly retteýshiniń rólin kúsheıtý.
«Baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda ınternet sapasyna baılanysty belgili bir talaptardy kúsheıtip, anyqtaýdy josparlap otyrmyz. Máselen, operatorlar usynýǵa tıis ınternet sapasynyń naqty kólemin kórsetýi qajet. Ekinshiden, múddeli taraptarmen birlesip, radıojıilikterdi bólý talaptaryn bekitip, ázirleımiz. Bul baılanys sapasyn taratýǵa kedergi keltiretin latıfýndızmmen kúresýge kómektesedi. Úshinshi usynys – baılanys operatorlaryna salynatyn aıyppul mólsherin ulǵaıtý. Oǵan qarsylyq tanytqandar joq. Qazir zań jobasynyń tıisti máselesin sheshý baǵytynda jumys istep kelemiz», dedi vedomstvo basshysy.
Sonymen qosa talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin tartpaı turǵyn úı keshenderin paıdalanýǵa berýge tyıym salynady. Qazir Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligimen tıisti ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Saladaǵy taǵy bir jańalyq Aqparattyq qaýipsizdik komıteti otandyq IT júıelerin tutastaı tazartýdy kózdeıtin 5 baǵytty usynyp otyr.
«2010 jyly Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary derekter bazasynan anyqtamalar bere bastaǵanda, olar jeke tulǵaǵa qatysty aqparatty kóre alady degen kúdikke ilingeni esimizde. Sol kezde bul máseleni ár adam elektrondy úkimettegi jeke kabınetine kirip, HQKO operatorynyń derekqorǵa kirgen-kirmegenin baqylaýǵa múmkindik aldy. Endi mundaı talap basqa da memlekettik organdarǵa qatysty bolady», dedi mınıstr.
Aqparattyq qaýipsizdik komıtetiniń mamandary «esepten shyǵarý» quqyǵyn paıdalanýdy usynyp otyr. Demek, jeke málimetterdi ınternetten tolyq joıý kózdelmek. Bul álemdik tájirıbede bar úrdis dep túsindirdi vedomstvo ókilderi.
«Aqparattyq qaýipsizdik komıteti bul baǵyttaǵy jumysty qolǵa aldy. Qazir komıtettiń ruqsaty berilgen birneshe ótinish bar. Onyń ishinde jeke málimetterdi kelisim negizinde paıdalaný boıynsha bastama qamtylǵan. Mysaly, siz bankke kelip, nesıe alǵanda óz aqparatyńyzdy óńdeý úshin belgili bir kelisimge qol qoıasyz. Árıne, nesıeni ótep, bankpen baılanysyńyz toqtaıdy. Biraq bank nemese birinshi kredıttik bıýro qandaı da bir algorıtmderdi júrgizý úshin jáne taǵy basqa maqsatta sizdiń aqparatyńyzdy odan ári óńdeýge quqyly. Sondyqtan adamdarǵa jeke málimetterin paıdalanýǵa bergen kelisimderin keri qaıtaryp alýǵa múmkindik bergimiz keledi. Eger de 10 jyl buryn qandaı da bir qujatqa qol qoısańyz, bul jeke málimetterdiń ómir boıy óńdelýi múmkin degendi bildirmeıdi», deıdi mınıstrlik ókilderi.
Sondaı-aq mınıstrlik aqparattyq júıelerdiń, atap aıtqanda memlekettik organdardyń osal tustaryn nusqaǵan azamattarǵa syıaqy tóleýdi josparlap otyr. B.Mýsın memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerin retke keltirý úshin Injınırıng jáne sıfrly transformasııa ortalyǵy qurylatynyn jetkizdi.
«Qazir memlekettik organdarda kóptegen aqparattyq júıe jumys isteıdi. Bul jaqsy da, jaman da úrdis dep aıtýǵa kelmeıdi. 15 jylda kóptegen aqparattyq júıeni qurdyq. Bul BUU reıtınginde belgili bir jetistikterge jetýge múmkindik berdi. BUU elektrondy úkimetti damytý reıtınginde úzdik otyzdyqqa kiremiz. Alaıda keıbir júıeler eskirgen, qoldanystan shyqqan nemese paıdalanýshylardyń qazirgi talaptaryna sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan osy ortalyqty quryp, memlekettik organdardaǵy aqparattyq júıelerdi quratyn kompanııalarǵa yqpal etý úshin mınıstrlik pen «Zerde» holdınginiń rólin kúsheıtemiz. Osy arqyly barlyq bıznes úderisi naqty jazylmaq. Iаǵnı sıfrlandyrý prosesterine sáıkes keletin biryńǵaı zamanaýı IT arhıtektýrasy men kelisimi qalyptasady», dedi elimizdiń bas sıfrly ofıseri.
Qala mańyndaǵy eldi mekenderdi sapaly ınternetpen qamtamasyz etý úshin quzyrly organ antendi-dińgekti qurylǵylardy ornatpaq nıette.
«Nur-Sultanda nemese basqa da úlken qalalardyń mańyndaǵy eldi mekenderdegi jeke sektordy optıkalyq ınternetpen qamtý qymbatqa túsedi. Sondyqtan qazir mobıldi ınternettiń sapasyn arttyrý baǵytynda tıisti jumystar júrgizilip jatyr.
«Mysaly, Qosshyda 3-4 aı buryn antendi-dińgekti qurylǵylar ornatý jumystary bastaldy. 10-ǵa jýyq qurylǵy qoıylyp, qazir beseýi iske qosyldy», dedi mınıstr.
B.Mýsınniń aıtýynsha, arnaıy qurylǵylardy ornatý josparlary ár qala boıynsha bekitilip, vedomstvonyń saıtynda jarııalanady. Al «optıkalyq» ınternetti turǵyndar kórshilermen birigip, operatordyń qyzmetin paıdalaný arqyly óz qarjysy esebinen tartýǵa quqyly. Jaýapty mınıstrliktiń basshysy «Sergek» úlgisindegi aqparattyq júıelerdi ákimdikter memleket-jekemenshik áriptestik negizinde júzege asyratynyn aıtady. Qazir bul júıe Nur-Sultan, Almaty, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, sondaı-aq Shymkent óńirlerinde qanatqaqty joba retinde engizilýde.
«Qazaqstannyń aýmaǵyna ákelinetin jabdyqtar qajetti tekserý is-sharalarynan ótip, eger de qandaı da bir qaýip týyndasa, naqty sanksııalar qoldanylady. Biraq qazir ondaı jaǵdaı tirkelgen joq. Desek te mundaı aýqymdy jobalardy júzege asyrý úshin tek qytaılyq ónimderdi ǵana emes, kez kelgen kameralardy paıdalanýǵa bolady. Bul rette barlyq aqparattyq júıe Qazaqstanda jasalatynyn jáne osy jumysqa qytaılyq baǵdarlamashylar tartylmaıtynyn aıta ketken oryndy. Kamera tek qurylǵy retinde ǵana paıdalanylady», dep naqtylady spıker.
Mınıstr beınebaqylaý kamerasy nysandy sýretke túsirip, derekqorda óńdeý úshin qoldanylatynyn jetkizdi. Sol sebepti alańdaýǵa esh negiz joq dedi.
