Bozjyraǵa qonaqúı qajet pe?

Mańǵystaýdaǵy maqtaýly kórinisterdiń biri – Bozjyra. Qara­qııa aýdanyna qarasty Ústirt platosynyń batys shyń­dary bóligine jatatyn, Aqtaý qala­synan 300 shaqyrym qashyq­tyqtaǵy alqaptyń soltústikten ońtústikke deıingi uzyndyǵy 17 shaqyrymdy qurasa, batystan shyǵysqa deıingi qashyqtyǵy 11 shaqyrym shamasynda. Tarıhy men túzilýi Tetıs muhıtynyń shógindilerimen baılanystyrylatyn meken sandaǵan ǵasyrlar aıasynda jel men jaýynnyń, kún men aıazdyń ótinde barynsha qaqtala qalyptasyp, búgingi tań­ǵalarlyq keıipke endi. Tó­sin­de týylyp, tóskeıinde erjet­ken mańǵystaýlyqtardyń ózi ár kór­gen saıyn alǵash kórgen­deı tań­danyp, ár barǵan saıyn jańasha tynys tabatyn Bozjyrany shetel­dikterdiń «shalqasynan túskendeı» tańǵala tamashalap, jaǵy semgenshe jyr qylatyny, estigeni bir kelip kórýge yntyzar bolatyny aıtpasa da túsinikti.

Aq borly taýlary, saılary men quzdary, jazyq dalasy bári appaq bolyp, ár tusynan kelip qaraǵan janǵa qubylǵandaı ózgeshe kórinis beretin erekshe óńir «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy boıynsha óńirlik mańyzy bar qasıetti nysandar tizimine endi. Búginde «Qazaqstannyń kóz tartatyn úz­dik 10 ólkesi», «Qazaqstandaǵy barý­ǵa mindetti 50 oryn» syndy tań­daýlarǵa ilikken, baǵzydan bú­ging­e mini quramaı jetken Boz­jy­ra­da týrıster úshin qonaq­úı salý qajet pe? Bul joba tal­be­sik­­tiń qadirin biletin, onyń tósi tap­talmaı tabıǵı qalpyn saq­tasyn deıtin árbir azamatty ty­nysh qaldyrmady. Azshylyq qol­dasa, kóp­shilik qarsylyq tanytýda. «Kór­kine kóz toımaıtyn óńir­lerdi kórsetip, týrıst tartý ma­ńyz­dy» deıdi bir tarap, «týrıs­tik sa­la­ny damytý qajet, biraq onyń da ózin­dik ereje-tártibi bar, ol baǵ­z­y­dan beri saqtalǵan qun­dy­lyq­tar­dy tapaý arqyly jú­z­ege as­paýy tıis» deıdi ekinshi ta­rap. Tur­ǵyn­d­ar talaby oryndy – Kas­pıı te­ńi­ziniń jaǵasy men sýyn, jal­­py kó­rikti jerlerdi ara­­­la­ǵan­da tas-talqan etip, taza­lyq­ty saq­ta­­maı­­tyn, kelgen jeri­ne qur­met kór­­set­­peıtin týrıster je­­tip-ar­ty­­la­dy. Kúni búginge de­­ıin kózdiń qa­­ra­­shyǵyndaı saq­ta­lyp, talaı­ǵa ańyz bolǵan Boz­jy­raǵa qonaq­úı sa­ly­­nyp, joldar men ózge de ın­f­­ra­­­qu­­rylymdyq qa­­­jet­­­tilik­ter bar­­­­ǵan soń óziniń ba­­ıyr­­­­ǵy beı­ne­­­sin, tabıǵı qalpyn, baı­­­­ly­ǵyn saq­­­­taı ala ma? 2012 jyl­­­­dan beri Mań­­­ǵys­taý oblys ákimi­­­niń qaýly­sy­men qurylǵan, ıaǵnı jer­­gilik­ti máni bar erekshe qor­ǵa­­la­tyn tabı­ǵı aýmaq Boz­jy­ra­daǵy týrıstik másele óte mańyzdy.

 «Qyzylsaı» óńirlik tabıǵı parkiniń qorǵaýyndaǵy Bozjyra «Jabaıushqan» qaýmalyna qa­raıdy. Bul qaýmal – Ústirt taý qoıy, qaraquıryq, ıtelgi, dala qyrany, búrkit, qarabaýyr jáne aqbaýyr buldyryqtary, shubar kúzen, qaraqulaq, Pallas ábjylany syndy «Qyzyl kitapqa» engen ań-qustar men jan-janýarlardyń mekeni. Bul qaıtalanbas tabıǵı baılyǵyn, bıoalýantúrlilikti saqtaýǵa qa­tysty jaǵy, al tarıhı-máde­nı qundylyǵy óz aldyna asa mańyzdy áńgime.

Jýyrda Bozjyrada qonaqúı qurylysynyń jumysy bastalyp ketti degen áńgime jeli­lerde jeldeı esti. «Halyq­tyń kelisimi qaıda, nege ha­lyqtyń pikiri eskerilmeıdi? Týrızm úshin qajetti bolsa, qonaqúıdi Bozjyranyń ba­synan emes, shalǵaılaý tus­tan salyp, Bozjyrany saq­tap qalý mańyzdy» deıdi mań­­ǵystaýlyqtar. Rasynda, Ma­ń­ǵys­taýdaǵy kórikti jerlerdi qona jatyp aralaý úshin qonaq­úıdi Bozjyradan salýdan basqa tıimdi tásil nemese qolaıly oryn tabylmaǵany ma?

«Búgingi kúni «Bozjyra sa­farı» qonaqúıiniń jobalaý jumystary júrgizilýde. Jobalaý sáýlet jáne qala qury­lysy salasyndaǵy zańnama talaptaryna sáıkes júrgiziledi, ıaǵnı joba daıyn bolǵannan keıin ǵana qoǵamdyq tyńdaýlarǵa usynyldy.

Qazirgi ýaqytta qurylys bastalǵan joq. Jelide tara­tylǵan vıdeoda tek 2 kún mer­zimge bolashaq obektiniń jos­parlanǵan ornyna ınves­tor tobynyń kelýine baılanys­ty ýaqytsha shatyr, mobıldi ájethana jáne jyljymaly generator ornatyldy. Jobany iske asyrýdy bastaǵan kezde uıymdastyrýshylar mindetti túrde barlyq qajetti qoǵamdyq, ekologııalyq tyńdaýlar ótkizedi jáne qoldanystaǵy zańna­manyń barlyq sanıtarlyq-ekologııalyq, tabıǵı normalary saqtalady», deıdi Mańǵystaý oblysy ákiminiń baspasóz qyzmeti.

– Joba halyqpen talqy­lanyp, kelisilgen joq. Tipti, joba júzege asqannyń ózinde ol jerde jasalatyn jumystar qaýmaldyń erejesine saı bolýy tıis. «Qyzylsaı» óńir­lik tabıǵı parkiniń ınspektorlary qadaǵalap, olar qaý­mal aýmaǵynan anyqtaǵan zań­bu­zýshylyqtarǵa Orman sharýashylyǵy jáne janýar­lar dúnıesi ınspeksııasy Ákim­shilik kodekstiń 378-baby­nyń 2-bóligi boıynsha aıyp­pul salady. Erteń qonaqúı dep shubyrǵan mıllıondaǵan tý­rıstiń qatelikterin kim qa­daǵalap, qaı zańǵa saı jazalaıdy? Bul turǵydaǵy erejeni bekitpeı turyp, jobany bas­tap ketý óte qaýipti. Sondaı-aq ınvestorlar Bozjyradan qonaqúı emes, Qarakól qaý­malynan sýly-batpaqty aǵartý ortalyǵyn salsa deımiz. Ol jerde «Qyzyl kitapqa» engen qustardyń 22 túri kezdesedi. Bul – dúnıe júzinde iske asyrylyp kele jatqan joba, mundaı ortalyq ta týrısterdi tartýǵa óte yńǵaıly bolar edi, ıaǵnı jeldi Qarakól qaýmalynda jaıly jaǵdaıda otyryp, dúrbimen qarap qustardy qyzyqtaýǵa, sanaýǵa, baqylaýǵa, túrlerin anyq­taýǵa bolady, ekologııalyq soqpaqtar salyp, sol arqyly júrýge bolady. «Alystan arba­laǵansha, jaqynnan dorbala» degendeı, qala irgesindegi Qarakóldi damytsa, mektep oqýshylarynan bastap eresek adamdardyń, qonaqtardyń, týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyna ıe bolar edi», deıdi «Tabıǵı orta» Batys Qazaqstan úkimet­tik emes uıymdary óńirlik asso­sıasııasynyń keńes tóraǵa­sy, eko-ambassador Á.Qozy­baqov.

Quzyrly oryndardyń qıyrdaǵy Bozjyra turmaq, qala mańyndaǵy Qarakól qaýmalynyń ózindik rejiminiń, talap-tártibiniń saqtalýyn qadaǵalaı almaı otyrǵany jasyryn emes. Al Bozjyranyń jaıy ne bolmaq? Jurttyń alań­daıtyny da osy. Búginge deıin «Bozjyra» bolyp kelgen kórikti oryndy tabys tabamyn dep týrısterdiń tabanyna taptatyp, bozbulaý bolyp júrmeıik. Sondaı-aq Mańǵystaýda kórikti jer kóp, búgin Bozjyradan bas­talǵan bul joba keıin mań dalanyń ózge de tarıhı-má­denı eskertkishteri men ta­bıǵı qaýmal-qoryqtarynda jal­ǵasyn taýyp júrmesine kim kepil?

Mańǵystaý oblysy