Qylmystyq jazanyń eń ońaıy – qoǵamdyq jumysqa tartylý. Tipti, muny qalypty tirliginen aırylmaý dep eseptese de bolǵandaı. Bul jazalanýshy úshin, al ekinshi jaǵy – onyń tarapynan qoǵamǵa paıdaly is istelinedi, ıaǵnı ol qoǵamnyń damýyna, el-jurttyń ıgiligine úles qosady degen sóz. Eleýsiz teris qylyq sıpatyndaǵy quqyq buzýshylyqtar úshin taǵaıyndalatyn bul jazalaý túri keńes odaǵynan beri qoldanylyp keledi. Mundaǵy maqsat – quqyq buzýshylardyń jasaǵan is-áreketterine jazalaý sharasy qoldanylǵan kezde, olar qoǵamǵa paıdasy tıetin jumystarǵa tartyla otyryp, tárbıelenedi – ekijaqty paıdaly.
Qoǵamdyq jumystar sot úkimimen, qylmystyq teris qylyqtar jasaǵany úshin taǵaıyndalatyny belgili. Aǵymdaǵy jyly Mańǵystaý oblysynda qylmystyq teris qylyq jasaǵany úshin 308 tulǵa qoǵamdyq jumystarǵa tartylsa, qazirgi tańda 140 tulǵa qoǵamdyq jumystardy atqarýda.
Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń dıspozısııasyna sáıkes qoǵamdyq jumystar 20 saǵattan 100 saǵatqa deıin belgilenedi. Jumystar qarttar úıinde, múmkindigi shekteýli tulǵalar úıinde, qoǵamdyq oryndarda, qoǵamdyq joldarda jáne aıaldamalarda oryndalady.
Bir qyzyǵy, jazanyń eń ońaı ári tıimdi túrinen boı tartyp, bas saýǵalaıtyndar da joq emes eken. Olardyń "Shópke aıdasa, taqyrǵa qashýy" qoǵamdy tárbıeleýge kónbeý nemese óz qylmysyna ókinbeý, qylmysty qaıtalaý múmkindiginiń bolýymen qorqytady. Bul áreketke jaza qandaı?
"Jumys jasaýdan bas tartyp jáne jaltaryp júrgender de bar, olarǵa qoǵamdyq jumystardy qamaýǵa aýystyrý týraly sotqa usynys joldanady. Negizinen, "Qoǵamǵa boryshyn berý – ıgilikti is" degen uranmen kópshiligi jumystardy adal nıetpen oryndaıdy", deıdi Mańǵystaý oblysy boıynsha qylmystyq-atqarý júıesi departamenti probasııa qyzmetiniń bastyǵy Ǵabıt Chýtabekov.
Qoǵamǵa qyzmet etý – azamattyq paryz. "Sen de bir kirpish dúnıege, ketigin tap ta bar, qalan!" dep Abaı aıtqandaı, árbir jazasyn óteýshi azamat óz jumysymen eline paıda keltirse, ári ózi aǵattyǵyn túsine otyryp qaıta tárbıelenip, jazaly jolǵa qaıta túspeýdiń mánin uǵynyp, qamyn jasasa deısiń... Al bul izgi oıdy, ıgilikti jaýapkershilikti sezine almaǵaı qoǵamdyq jumyspen tárbıeleýden boı tasalaıtyndardyń óz taǵdyryn tyǵyryqqa tirep, jeńilden qashamyn dep aýyrǵa kez bolaryn oılamaıtyny qıyn.
