Tanym • 01 Jeltoqsan, 2020

Jahandyq deńgeıdegi reformator

33 ret kórsetildi

Táýelsizdik jyldaryndaǵy derbes jolynda Qazaqstan eń bastysy – óz aýmaǵyndaǵy turaqtylyq pen tynyshtyqty saqtaı aldy, bul rette eldiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń jetekshi ról atqarǵany sózsiz. Kópultty faktordy respýblıkanyń shynaıy ıgiligine aınaldyra alatyn kóshbasshy – turaqtylyqtyń, beıbitshilik pen tynyshtyqtyń shynaıy kepili.

Sýret «Egemen Qazaqstannyń» arhıvinen alyndy

Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń ómirbaıany el men ha­lyqtyń qazirgi tarıhymen birge qa­ralady. Nursultan Nazarbaev 1990 jyly respýblıka prezıdenti bolyp saılanyp, el men onyń azamattary úshin zor jaýapkershilikti óz moınyna aldy. Ol ıdeıalardyń generatory, memleket úshin kúrdeli jáne mańyzdy prosesterdiń moderatory boldy.

Qazaqstannyń barlyq aýqymdy ekonomıkalyq, saıası jáne áleý­mettik jetistikteri Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy Nursultan Nazarbaevtyń esi­mimen baılanysty ekeni sózsiz.

1991 jylǵy 1 jeltoqsanda birin­shi búkilhalyqtyq saılaýda Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaevty Res­pýb­lıka Prezıdenti laýazymyna qaı­­ta saılaǵan halyqtyń tańdaýy ege­men­di memlekettiń tarıhynda taǵ­dyr­shesh­ti sheshim bolǵan edi. Eli­miz­­diń Tuń­ǵysh Prezıdentiniń 1991 jyl­ǵy 16 jel­toqsanda «Qazaqstan Res­­pýb­lıka­synyń memlekettik táýel­siz­digi tý­raly» Konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıýy qazirgi Qazaqstan tarı­hyndaǵy bet­burys boldy.

Konstıtýsııany qabyldaý, memleket rámizderin – Týdy, Eltańbany, Gımndi bekitý, ulttyq valıýtany en­gizý, Qarýly Kúshterdi qurý, mem­le­kettik shekaralardy zańnamalyq tur­ǵy­dan rásimdeý – osynyń bári memle­ket­tiliktiń qalyptasýynyń negizgi ke­zeńderine aınaldy.              

Odaq ydyraǵannan keıingi asa aýyr daǵdarys jaǵdaıynda el basshy­ly­ǵy­nyń aldynda refor­malardyń iske asyrylý retin tańdaý, damý basym­dyq­taryn tańdaý degen qıyn máse­le turdy. О́z memlekettiligin nyǵaıta oty­ryp, jas Qazaqstan ege­mendi el da­mýynyń basty ba­symdyǵy retinde eko­nomıkaǵa qate­liksiz úmit artqan she­­shim jasady. «Aldymen eko­nomıka, so­­dan keıin saıasat» degen qaǵıdat ózi­niń ómirsheńdigin kór­setti jáne ózin to­lyǵymen aqtady.

Eldiń múddelerin áskerı kúshpen emes, onyń ekonomıkalyq jaǵdaıy­men, gýmanıstik turǵydan qaıta jań­­­­ǵyrý baǵytymen, mádenıettiń tar­­­­tymdylyǵymen qorǵaý Tuńǵysh Pre­zıdentimiz muqııat túrde damyt­qan ult­­tyq ıdeıaǵa aınaldy.

Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy Nursultan Nazarbaev – qo­ǵamdyq qurmetke ıe ári halyqaralyq turǵyda moıyndalǵan jahandyq jáne óńirlik bastamalardyń avtory. Onyń ulttyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy já­ne Qazaqstandy halyqaralyq are­nada tolyqqandy oıynshyǵa aınal­dyrǵan syrtqy saıası baǵytty aı­qyndaýdaǵy róline baǵa jetpeıdi. Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylýy jáne beıbit atom salasyndaǵy bas­tamalar, terrorızmge jáne ekstremızmge qarsy is-qımyl, BUU, EQYU, ShYU, EAEO, HVQ jáne basqa da bedeldi halyqaralyq uıymdardaǵy belsendi róli, EQYU-ǵa tóraǵalyq etý, EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý – tarıhı trıýmftyń jáne Nursultan Nazarbaevty jahandyq aýqymdaǵy biregeı reformator jáne saıasatker retinde tanýdyń dáleli.

Quqyqtyq memleket qurý, zań­dy­­lyq pen tártipti nyǵaıtý, azamat­tar­dyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etý – Elbasynyń taǵy bir eńbegi. Elde demokratııanyń bazalyq qaǵı­daty – bılikti úsh tarmaqqa – zań shy­ǵarýshy, atqarýshy jáne sot bıligi tarmaqtaryna bólý tıimdi túrde iske asyryldy. Demokratııanyń mańyz­dy ınstıtýty – parlamentarızmdi da­my­tý úshin barlyq jaǵdaı jasal­dy. Bul turǵyda Parlamenttiń jaýap­ker­shiligi artady, onyń birinshi ke­zek­tegi mindeti eldiń qoǵamdyq ómi­ri­niń barlyq salalarynda sapaly zań­­namalyq bazany qamtamasyz etý bolyp tabylady. Táýelsizdik jyldary Parlament qabyldaǵan zańdardyń bizdiń memleketimizdiń damýynyń berik quqyqtyq tuǵyrnamasyna aınalǵa­ny, egemen Qazaqstannyń beıbitshilik, demokratııa, ornyqty ekonomıkalyq jáne áleýmettik progress jolynda se­nimdi ilgerileýine yqpal etkeni ma­ńyzdy.

Qazaqstan Táýelsizdiginiń bastap­qy kezeńinde qurylǵan prezıdenttik ıns­tıtýty memlekettiliktiń ózekti ele­­men­tine aınalǵanyn, basqarýdyń jańa qurylymynyń negizderin qa­­lyp­tas­tyrýǵa múmkindik bergenin, eko­no­­mı­kadaǵy ótpeli kezeńdi eńserýge, saıası júıeni reformalaýǵa jaǵdaı jasaǵandyǵyn tarıh dáleldep berdi. О́zgeristerdiń kúrdeli kezeńinde bı­­liktiń bir negizgi ınstıtýtqa jı­naq­talýy Tuńǵysh Prezıdent – El­basy Nursultan Nazarbaevtyń tarıhı da­­na­lyǵy men strategııalyq kóre­gen­digin kórsetti.

Biraq ómir bir ornynda turmaıdy, jańa syn-qaterler týyndaýda, jańa mindetter qoıylýda. Uzaq merzimdi «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qa­byldaý, «100 naqty qadam» – Ult jos­paryn iske asyrý Elbasynyń birne­she onjyldyqqa alǵa qaraı biletin bire­geı qasıetin taǵy da dáleldep otyr. О́ıtkeni myqty memleket jan baǵý saıa­satymen emes, josparlaı bilý, uzaq merzimdi damý jáne ekonomıkalyq turǵydan ósý saıasatymen aınalysady.

Táýelsizdik alǵan kúnnen bastap eleýli joldy júrip ótken Qazaqstan – qazirgi tańda iri ekonomıkalyq, óner­kásiptik, ǵylymı, mádenı áleýeti jáne jańa ınnovasııalyq tehnologııala­ry bar, saıası turǵydan turaqty jáne serpindi damyp kele jatqan memleket. Biraq bizdiń kópshiligimiz táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy jaǵdaıdy jaqsy bilemiz. Bul ekonomıkalyq baı­lanystardyń quldyraǵan, daǵdarys pen jumyssyzdyq, belgisiz bolashaqqa degen qorqynysh oryn alǵan jáne mıllıondaǵan qarapaıym adamdardyń oıy shashyrańqy kúıde bolǵan ýaqyt edi.

Tarıhı kóshbasshylar ózderiniń oılaý aýqymyna qaraı áreket etedi degen tujyrym bar. Álemdik saıasattanýda tabysty pragmatıkalyq saıasatkerdiń, reformatordyń, eýrazııalyq ıntegrasııany jaqtaýshynyń faktory – «Nursultan Nazarbaev faktory» termıni negizsiz paıda bolǵan joq.

Eger memlekettiń osyndaı jahan­dyq jetistikke jetýine ne negiz boldy degen suraq jóninde oılanatyn bol­saq, ol suraqqa jaýap aıqyn – tarıhtyń ­eń jaýapty kezeńinde respýblıkany ­aldyn ala boljaı biletin qabileti men batyl saıası erik-jigeri bar, kópult­ty halyqty biriktirip, shoǵyrlandyrý­ǵa jáne birtutas ultty órkendeýge jeteleı bilgen Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev basqardy.

Bul – naqty aqıqat jáne biz­diń Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nur­sultan Ábishuly Nazarbaevtyń ta­rıhı eńbegi. О́ıtkeni, bizdiń dana ba­balarymyz aıtqandaı: «Birligi joq el tozady, birligi kúshti el ozady. El bıleý úshin aldymen eldi aýyzbirlikke, yntymaqqa shaqyra bilgen basshy maq­satyna jetedi».

 

Muhtar Jumaǵazıev,

Parlament Senatynyń depýtaty 

 

Sońǵy jańalyqtar

Petr Iаn úzdikter qataryna endi

Jekpe-jek • Búgin, 16:05

Erteń Qazaqstan quramasy Beıjińge attanady

Qysqy sport • Búgin, 11:15

Uqsas jańalyqtar