Rýhanııat • 22 Qańtar, 2021

Tashkentte jaryq kórgen «Terme»

90 ret kórsetildi

Elordada ornalasqan Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵy mekeme qorynda turǵan qundy jádigerlerdi onlaın tanystyrý sharasyn ótkizýde. Bul joly kópshilik nazarynda 1925 jyly Tashkentte jaryq kórgen «Tárbıe, bilim, ádebıet jaıyndaǵy maqalalardan terme» atty kitap usynyldy.

Bul týyndyny keıingi zaman zertteýshileri – tár­bıe, bilim, ádebıet ja­ıyn­­daǵy maqalalardan qu­ral­ǵan «Terme» atty jı­naq dep atap júr. Al quras­ty­­rýshysy retinde – qazaq má­denıetiniń janashyry «Temir narkom» degen atpen tanymal alash qaıratkeri – Temirbek Júrgenovtiń esimi atalýda.

Tóte jazý úlgisinde Tash­­kenttegi «Qazaqstan mem­leket baspasy» jaryq­qa shyǵarǵan 161 bet­ten turatyn bul kitap­qa: J.Aı­­­maýytuly, M.Ju­ma­baı­uly, H.Dosmu­hamed­uly taǵy basqa avtorlar shy­­ǵarmalarymen birge ha­lyq aqyn-jyraýlary – Shernııaz, Edige, Bazar jy­raý týraly qundy máli­metter jınaqtalǵan.

Úsh bólimnen turatyn týyndynyń alǵashqy bólimi «Tárbıe» dep atalyp, Baı­tasuly Abdollanyń «Jı­yndy (kompleks) ádisi is jú­zinde», Júsipbek Aımaýyt­ulynyń «Mektep basqarý jaıy», Tańashbaıdyń «Sh­a­ǵylys máselesi» atty tár­­bıelik máni basym eń­bekteri ense, ekinshi bó­lim – «Bilim» dep atalypty.

Bul bólimde, janýar­lar men adamzatqa ar­nal­ǵan Arqalyq (famılııasy kórsetilmegen) degen avtor­dyń «Adam tegi» atty maqa­lasy, Danııaldyń «Ta­rıh týraly jalpy uǵym», Sarybaıuly Shamǵa­lı­dyń el aýzynan jınap qu­rastyrǵan «Halyq ádebıeti jáne ony jınaý joldary», Q.Danııaldyń «Jalańtós batyr» atty zertteýi, Muha­metjannyń qazaq rýla­rynyń shejirelik túzimi kórsetilgen «Edige bıdiń tu­qymy» deıtin jazbasy jı­naqtalǵan eken.

Sońǵy bólim – «Kór­kem ádebıet» dep atalyp, munda – Júsipbek Aı­maýytulynyń «Ánshi» já­ne Ilııas Jansúgirovtiń «Qunshylar» áńgimeleri, Maǵjan Jumabaıulynyń balalarǵa arnap jazǵan «Balalarǵa bazarlyǵym» atty óleńi qatarly ádebı týyndylar enipti. Sonymen qatar Ilııas Jansúgirovtiń qazaq jyraýlaryna arnap jazǵan «Halyq ádebıeti» atty maqalasynda Bazar jyraý men Shernııaz jy­raýdyń óleńderine taldaý jasalsa, óziniń esimin «D.Q.» dep qysqartyp ber­gen Alash arysy Dosmu­hmed­uly Qa­leldiń «Shernııaz kim?», «Baı­maǵambet kim?», «Isa­taı kim?» atty derek­kóz­derge ne­giz­delgen zert­teýi jarııa­lanǵan.

 Sondaı-aq atalmysh bó­limde – Jantalyuly Ah­mettiń el aýzynan jı­naǵan «Seksen men Toq­san­nyń bılikke talas­qany» deıtin jazba jarııalanypty. Bul eki adam ómirde bolǵan tul­ǵalar. Ataqty kereı Jabaı bı dúnıeden qaıtqan soń Seksen, Toqsan degen eki balasy bılikke talasqan-mys. Bularǵa Kıikbaı bı mámile shaqyryp tórelik aıtqan, deıdi joǵarydaǵy tolǵaýda.

 – Bul jınaq folklortanýshylar úshin óte qundy eńbek, – deıdi Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Qaıyrjan Kú­­zembaev: «Ásirese kó­ne­­­niń kózi Sálken degen ada­­m­nyń Ahmetbek, Ba­laý­­baı, Qasen qatarly aq­saqaldardyń aýzynan jazyp alǵan «Baıdaly bıdiń sózderi» deıtin kólemdi dú­nıe shejiretanýshylar úshin asa qundy».

Sońǵy jańalyqtar

Aq úıdiń alǵashqy meımany

Álem • Búgin, 12:15

ShQO-da mal urylary ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:00

Uqsas jańalyqtar