Talaılardy tamsantqan Taqııaly perishte edi

«Taqııaly perishteni» bilmeı­tin qazaq kemde-kem. Álgi ózimiz­diń taý teńselse de terbelmeıtin Taılaq. Este joq eski dáýirdiń es­kirgen beınesi emes, áýelgi ákele­rimizdiń bala mahabbatynyń bas­taýhaty. Bı keshine jalǵyz barǵan sulýdy úıine shyǵaryp salýǵa asyq­qan bir top jigittiń kúdigi men kúmánin áldılegen sý­ret. Eseıýge asyqpaǵan bozbalanyń esti ermegi men estelikke toly ómirbaıany.

Iá, ıá, siz de tamsanǵansyz, biz de súıingenbiz. Biraq jyldar sol kórkem kınonyń keıipkerindeı bárimizdi alysqa alyp qashty. En­di bári bolmaǵandaı, eshkim de kór­megendeı bulyńǵyr». El ga­zeti «Egemende» Álimǵazy Suma­ǵul­­ulynyń kózi tirisinde osylaı tebirene jazyp edik. Qudaı aýzymyzǵa salǵandaı, biz qyzyǵa qaraıtyn ańyz adamdy bul joly jyldar emes, ajal alysqa alyp qashty.

Bilesiz be, ol siz oılaǵandaı «Ha­lyq ártisi» nemese emen esikti en­jar qaǵyp, ekiniń biri «áke-kó­kelep» alatyn kóp qyzyǵar syı­lyqtyń ıegeri emes. Tipti, ál­de­bir merekelerdi syltaýratyp, sap túzep, keýdesine medal taǵý­ǵa asyǵatyn ataqqumarlardyń sa­na­tynda da joq. Áıtse de sol dańq­tyń bári sol kisige tıesilideı kó­rinetin. Sóıtsek basyna baq bolyp qonǵan qazaqy taqııasy barlyq marapattardan bıik eken-aý. Ony bala kóńil qazir ańǵaryp otyr.

Muqym jurttyń qabaǵyna kúl­ki úıirgen «Taqııaly perishteniń» bas kıim­siz júrgenin kórmeppiz. Qaı­da bar­sa da kózińe ottaı basylatyn sol túrli-tústi taýdaı ta­qııa edi. О́zine sondaı jarasatyn. Quddy Táńir quıyp qoıǵandaı. Qarııa qandaı bolý kerek dese uıal­maı úlgi etetin erekshe bolmys ta bar. «Aqsaqaly az, shapany kóp» zamanda baıaǵy babalardyń búgingi obrazyndaı asqaq ta aqylman. Oıly da sózge ýádeli. Kóneniń kó­zindeı kóńilge sondaı ystyq. Kór­gen saıyn estelik sýretke túsýge oqtalatynbyz. Sonda betimizden qaqpaıtyn, qaıta týǵan balasyndaı baýyrǵa basatyn. О́zińdi shól dalada alyp daraqtyń saıasynda turǵandaı sezinesiń.

Sovhoz júrgizýshisinen keńes kı­no óneriniń erekshe beınesine aınalǵan, qazaq kınosy uıqyǵa batqanda taqııasy­men túrtip oıat­qan, áıdik rejısser Shá­ken Aıma­novtyń súıikti akterine aınal­ǵan Álimǵazy Raıymbekov edi. «Án qana­tynda» fılminen bastap, sek­sendi alqymdaǵan tusta túsken «Taılaqtyń taqııasyna» deıingi kınokartınalary kórermenniń júreginen máńgi oryn alǵany sóz­siz. Bar-joǵy 12 kınofılmde oınap, onyń ishinde sanaýlysynyń ǵana basty rólin somdaǵan ata­myzdyń Qajymuqan qalpy dáýir aýnaǵanymen, kóńil tórinen ket­pesi anyq.

Árıne kópke arman bolǵan su­lý ǵu­myr ıesi atandy. Taǵdyrǵa kiná taǵý­ǵa kelmes. Biraq ólimge qı­­maıdy eken­siń. Seksenniń seń­girine shyqty, taıaq­syz toqsanǵa sapar­lady. Tósek tartyp jat­qanǵa deıin halyqtyń ishinde júr­di. Je­tisýdaǵy qandaı da bir is-shara «Taqııaly perishtesiz» ótpeıtin. Ákim­­­derdiń ózi tórden oryn berip, izet kórsetti. Átteń, jahandyq in­det ardaqty aqsaqalymyzdan da aınalyp ótpedi. О́zek­ti janǵa bir ólim ege.

О́ner dúnıesinde tutas qoǵam­nyń kó­ńi­linen shyǵýy múmkin emes. Bireý bi­ler, bireý bilmes. In­­jý-marjannyń qun­dy­lyǵy sol – tereńnen tamyr tartýynda. Tuń­­­ǵıyq túbine tunshyqpaı boılap, qum-qaırańnyń ishinen tek asyl­dy súzip alýǵa qulshynys­pen qatar keń tynys, júrek kúshi qa­jet. Onsyz bolmaıdy. Shynaıy óner týyn­dysy osylaı týady, ­solaı qabyldanady. Anaý aıtqandaı ártistiń oqýyn oqymasa da, boı­daǵy talanty tasty jardy. Qara kúsh ıesin muqym qazaq ǵajaıyp akter retinde qabyldady. Áıgili aktrısa Ámına О́mirzaqovanyń erke de erek balasyndaı sanamyzda qattalyp qaldy.

Qadym zamanda Eskendir Zul­har­naıyn sum ajaldyń janyna taıaǵanyn alys­tan ańdap, abzal anasyna qoshtasý hatyn jazypty desedi. Ataqty jıhanger ǵazız sheshesinen mańaıyndaǵy barlyq jetim-jesirdi, kedeı-kepshikti sha­qyryp, sadaqa retinde asqa toı­dyrýdy ótinedi. Tek bul asta-tók das­tarqanǵa týǵan-týys­tary dú­nıeden ozbaǵan adamdardy sha­qyr­mańyz depti. Onysy – ólim­siz jan joq ekenine kózi jetse, me­niń qaıtys bolǵanymdy anam az da bolsa jeńilirek qabyldar degen úmit eken.

Shynynda da, ólimge kim qarsy tura alady? Odan Qorqyt ta qashyp qutyla almaǵan. Qaıda barsań da qorqyt-ǵumyr qonyshyńnan basady. Qazaqtyń «týmaq bar bolsa, ólmek bar» deıtini sol-aý. Salı­qaly Sokrat: «Jas balanyń ómirge alǵashqy attaǵan adymy – ólimge alǵashqy attaǵan qadamy» demeı me? Ajaldan esh­kimdi de arashalap almasyń aqıqat. Biraq ólimniń qashan da erte kórinetini nesi eken!?

Atamyz úıine hal suraı bar­ǵanda, aldymyzdan atyp shyǵardaı bolady da turady. Gúljaýar apa­myzǵa sháı qoı­dyryp, uzaq áńgi­meniń yrǵaǵyna túsip, bir kó­siler me edik. Endi bári kórgen tús­teı. Taqııaly perishte taqııaly tóm­peshikke aınaldy. Qosh bol, ańyz adam!