YNTYMAQSYZ YRYS BOLMAIDY, YRYSSYZ EL OŃBAIDY

Keshe EQYU-nyń Is basyn­da­ǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń Memlekettik hatshy­sy – Syrt­qy ister mınıstri Qa­nat Saýdabaev Qyrǵyz Respýblı­ka­syna baryp qaıtty. Buǵan deıin Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń EQYU-nyń Qazirgi tóraǵasy retinde óz áleýetin Qyrǵyzstannyń beıbit damýyna baǵyttaýǵa umtylatynyn aıtqan bolatyn. Qyrǵyzstan astanasy – Bish­kektiń “Manas” áýejaıyna kelip qonǵan resmı delegasııa ókilderiniń korteji atbasyn EQYU-nyń osyndaǵy ofısine qaraı burdy. Munda Is basyndaǵy tóraǵa EQYU-nyń ofısi ju­mysymen tanysyp, olardyń ár túrli baǵdarlamalarǵa qatysty esepterin tyńdady. Osy ýaqyt aralyǵyndaǵy bos ýaqy­ty­myzdy paıdalanyp, bizder – buqa­ralyq aqparat quraldary ókilderi Qyrǵyzstannyń burynǵy bıligi otyrǵan ǵımarattyń aldynda oryn alǵan qaıǵyly oqıǵa saldarymen jaqyn tanysýǵa múmkindik aldyq. Munda, ıaǵnı alańnyń ár bury­shyn­daǵy qan tógilgen jerlerge gúl shoqtary tastalypty. Al qorshaý­dyń oń jaq buryshyna sheıit bolǵandardyń sýretteri ilin­gen. Sýretterge qarap otyryp, mer­genderdiń oǵynan qurban bolǵan­dar­dyń deni jastar ekenine kóz jet­kizesiń. Qala turǵyndary men syrttan kelgender qurban bolǵan­dardyń rýhyna taǵzym etip, quran baǵyshtap jatyr. Gúl shoqtaryn qoıý­shylardyń qatary da aıtar­lyqtaı. Mármár tastan jasalǵan eskertkish taqtaǵa “Qyrǵyz eliniń erkindigi men jańa taǵdyry úshin qurban bolǵan azamattarǵa máńgi estelik. 7.04.2010 j.” dep jazylyp­ty. Kósheniń qarsy betindegi ǵımarat tireýlerine burynǵy prezıdent Q.Bakıevtiń atyna qara boıaýmen jazylǵan sózderdiń óshi­rilip jatqanynyń kýási boldyq. Aıtpaqshy, sapardan qaıtar tusta elimiz syrtqy saıasat vedom­stvosy baspasóz qyzmetiniń bas­shy­sy Ilııas Omarov Bishkekke jaqyn mańdaǵy Maevka eldi mekeninde taǵy bir qazaqstandyqtyń qaza tapqanyn habarlady. Qaza bol­ǵan bes adamnyń sanatyndaǵy álgi azamat 1970 jyly týǵan Qartan Karıbov kórinedi. Ol mı saýy­ty­nyń jaraqatynan kóz jumypty. Jalpy, tarap jatqan aqparattarǵa jú­ginsek, qalanyń ár shetinde mı­tıng ótkizýshiler ýaqytsha úkimetke jer telimderin berý týraly talap qoıyp keledi eken. О́ıtkeni, hal­qy­nyń 70 paıyzy aýyldyq jerlerde turatyn qyrǵyzstandyqtar úshin qarjy tapshylyǵy olardyń qalyp­ty ómir súrýine múmkindik ber­meý­de. Qalaǵa aǵylǵan olar nápaqasyn aıyrý úshin qazirgi bılikke ár túrli talaptar qoıa bastaǵan. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Qyr­ǵyz Respýblıkasy ýaqytsha úkimetiniń basshysy Roza Otyn­baeva­men osy eldiń Syrtqy ister mınıstrligi qabyrǵasynda kezdesti. Betpe-bet áńgime barysynda Qyr­ǵyzstandaǵy oryn alǵan oqıǵa­lar­dyń barysy jáne odan shyǵýdyń joldary talqylandy. R.Otynbaeva Qyrǵyzstannyń burynǵy prezı­den­ti Q.Bakıevtiń elden ketip, jaǵ­daıdyń qalypqa túsýine qolushyn bergen Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zarbaev­tyń atyna rızashylyǵyn bildire kelip, jaǵdaıdyń áli de tu­raqty emes ekendigimen bólisti. Ási­rese onyń ýshyǵýyna taqtan taı­dy­rylǵan Bakıevtiń jaqtastary men týystary sebepker bolyp otyr, dedi ol. Budan keıingi kezdesý keńeı­tilgen quramda ótip, oǵan ýaqytsha úkimet músheleri men delegasııa ókil­deri de qatysty. Otyrys ba­rysynda Qyrǵyzstandaǵy ishki jaǵdaı jan-jaqty áńgime ózegine aınaldy. Kelgen mártebeli dele­ga­sııaǵa óńirlerdegi oryn alǵan jaǵ­daı týraly osy eldiń ulttyq qaýip­sizdigi memlekettik qyzmetiniń bas­shysy mindetin atqarýshy Kenesh Dýshebaev jan-jaqty málim etti. Qarjy mınıstriniń mindetin atqarýshy Temir Sarıev bolsa, ha­lyqaralyq qarjy ınstıtýt­tary­men qarym-qatynastar qalaı jú­zege asyp jatqandyǵyna toqtaldy. Al ýaqytsha úkimet basshysynyń orynbasary О́mirbek Tekebaev aldaǵy ótkizilýi josparlanyp otyrǵan referendýmǵa daıyndyq barysy týraly aıtyp berdi. Osy rette Qanat Bekmyrzauly EQYU ózinde bar barlyq múmkin­dikter men tájirıbelerdi qoldana otyryp, oryn alǵan oqıǵadan keıingi jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa kúsh salatynyn atap kórsetti. Ási­rese, kórshiles jatqan Qazaqstan gýmanıtarlyq kómek qolyn sozýǵa daıyn. Qazirgi tańda elimiz aı­tylǵan kómektiń mólsherin anyq­tap, óz múmkindikterin saralaýda. Mundaı maqsattaǵy saparmen Qa­zaqstanǵa Qyrǵyz Respýblıkasy ýaqytsha úkimeti premeriniń birinshi orynbasary Almazbek Atam­baevtyń arnaıy kelgeni bel­gili. Áńgime kezinde ol kóktemgi egis jumystaryn júrgizýge qajetti janar-jaǵarmaı jetkizý, she­karany burynǵy qalpyna keltirý jáne mıgranttardyń erkin qozǵa­lýy týraly máselelerdi kótergen bolatyn. Bul máselelerdiń oń sheshimin tabýyna qyrǵyz taraby erekshe múddelilik tanytyp otyr. О́ıtkeni, kezdesýler kezinde osy máseleler jıi kóterildi. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy Q.Saýdabaevtyń azamattyq qoǵam múshelerimen jáne taratyl­ǵan parlament ókilderimen kezde­sý­lerinde atalǵan máseleler birneshe dúrkin aıtylyp qalyp jatty. Mundaǵy keltirilgen málimetterge qarap, jaǵdaıdyń áli de turaqtana qoımaǵandyǵyna kóz jetkizesiń. Úkimettik emes uıymdar ókilderi ýaqytsha úkimettiń jumysyn quqyq­tyq arnaǵa burý qajettigin aıtsa, burynǵy parlamentshiler ózderiniń qazirgi úkimettiń jumy­syn zańdastyrýǵa bola ma degen oılarymen bólisti. Etnosaralyq jáne óńiraralyq shıelenisterdiń arta túsýi jaǵdaıdy túbirimen ýshyqtyryp otyr. Osy­ǵan baılanysty partııa basshy­lary­nyń pikiri de ár alýan. My­saly, “Ar-namysh” partııasynyń jetekshisi Felıks Kýlov oryn alyp jatqan bassyzdyqtardy toq­tatý úshin qarý qoldaný qajettigin alǵa tartsa, “Aq shuńqar” partııa­synyń kóshbasshysy, ýaqytsha úkimet tóraıymynyń orynbasary, qarjy mınıstri mindetin atqarýshy Temir Sarıev barynsha shydam­dylyq tanytý qajet, deıdi. Onyń sózine qaraǵanda, burynǵy bılik ádeıi óziniń adamdary arqyly qarsylyq aksııasyna shyqqandarǵa qarýlar úlestirgen. Sondaı-aq bu­rynǵy Úkimet úıiniń jertólesinde kóp mólsherde ár túrli qarý-jaraq túrleri qaldyrylǵan. Qazir bul qarýlardyń barlyǵy qolda júr. Olardyń erteń atylmasyna eshkim kepildik bere almaıdy. Sondyqtan úshinshi sektor músheleri Koso­vo­daǵy sııaqty halyqaralyq qoǵam­dastyq tarapynan arnaıy sarap­tamalyq sheshimderdiń bolǵany jón dep sanaıdy. О́ıtkeni, turǵyndardy qorǵaýy tıis quqyq qorǵaý organ­dary qyzmetkerleriniń ózi qazirgi kezde ýaqytsha úkimetten arnaıy ókilettik berýdi nemese shabýyl­daýshylardan qorǵanýdy surap otyr. О́ńirlerdegi jaǵdaı áli de ýshyqqan kúıinde qalýda. Bishkektiń túbinen jer daýlaǵan azamattar keıbir arandatýshylardyń jetegine erip ketetini de aıtylmaı qalmady. Bundaı keleńsizdikti Bakıev jaq­tastary ádeıi qoldan jasaýda, dep sanaıdy ýaqytsha úkimet músheleri. Osy rette F.Kýlov qazir ýaqytsha úkimettiń jumysyn zańdastyrý kerektigin alǵa tartty jáne Q.Ba­kıevtiń qoly qoıylǵan aryzyna kúmánmen qaraıtyndardyń kóptep tabylyp jatqanyna qynjylys bildirdi. Ol óz kezeginde EQYU arqyly burynǵy prezıdenttiń elden keshirim surap, óziniń aryz jazǵandyǵyn málimdeýi qajettigin alǵa tartty. Sondaı-aq Qanat Saýdabaev óziniń áriptesi, ýaqytsha úkimettiń syrtqy ister mınıstriniń mindetin atqarýshy Rýslan Qazaq­baevpen kezdesti. Ekeýara áńgime barysynda eki el arasyndaǵy qa­rym-qaty­nastar barysy sóz boldy. Sonymen qatar, ulttyq qaýipsizdik memle­ket­tik qyzmetiniń basshysy mindetin atqarýshy K.Dýshenbaev­pen de kezdesý ótip, onda eldegi qaýip­sizdik barysy áńgime ózegine aınaldy. Sapar sońynda EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Q.Saýdabaev otandyq, sheteldik jáne jergilikti buqaralyq aqparat quraldary ókilderine arnap baspa­sóz máslıhatyn ótkizip, Qyrǵyz­standaǵy barlyq saıası partııa­lar­dy eldiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge, ótkir turǵan áleýmettik-ekonomıkalyq problemalardy sheshýge shaqyrdy. Qazaqstan Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń, AQSh Prezıdenti Barak Obamanyń, Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Med­vedevtiń birlesken kúshiniń, EQYU, BUU jáne EO-nyń araaǵaıyndyq qyzmetiniń arqasynda Q.Bakıevtyń elden ketkeni de erekshe ataldy. Sonyń nátıjesinde bolýy yqtımal azamat soǵysyna jol berilmedi. Qoryta kelgende, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy Qyrǵyzstandaǵy saıası daǵ­darystan shyǵýǵa, onyń demokra­tııalyq baǵytpen damýyna yqpal jasamaq. Mundaı yqpal Qazaqstan tarapynan da jasalatyny belgili bolyp otyr. Endigi másele – ýaqyt­sha bılik jumysyn zańdyq arnaǵa túsirip, eldiń áleýmettik-ekonomıka­lyq máselelerin sheshý. Eger oǵan qyrǵyz aǵaıyndardyń ózi qolushyn bermese, yntymaq tanyt­pasa, onda másele de oń sheshil­meıtini anyq. Asqar TURAPBAIULY, – Bishkekten.