El Konstıtýsııasynyń normalaryn oryndaý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda jáne Elbasynyń «Áleýmettik jańǵyrtý: «Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» maqalasynda qoıylǵan mindetter men talaptardy júzege asyrý turǵysynda memleket saıasatynyń basty basymdyǵy adam kapıtalynyń damýy, halyqtyń ómir súrý deńgeıi men sapasynyń ósýi bolyp sanalady. Osy maqsatta iske asyrylatyn áleýmettik baǵdarlamalar – jumyspen qamtýdy saqtaýǵa, tabys kólemin arttyrýǵa, halyqty áleýmettik qorǵaýǵa baǵyttalǵan.
Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda jáne Elbasynyń «Áleýmettik jańǵyrtý: «Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» maqalasynda qoıylǵan mindetter men talaptardy júzege asyrý turǵysynda memleket saıasatynyń basty basymdyǵy adam kapıtalynyń damýy, halyqtyń ómir súrý deńgeıi men sapasynyń ósýi bolyp sanalady. Osy maqsatta iske asyrylatyn áleýmettik baǵdarlamalar – jumyspen qamtýdy saqtaýǵa, tabys kólemin arttyrýǵa, halyqty áleýmettik qorǵaýǵa baǵyttalǵan.
«Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» QR Zańyna sáıkes zeınetaqy tólemderin alýshylardy qospaǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda turaqty turatyn jáne onyń aýmaǵynda tabys ákeletin qyzmetti júzege asyratyn sheteldikter men azamattyǵy joq adamdardy qosa alǵanda, qyzmetkerler, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan adamdar mindetti áleýmettik saqtandyrýǵa jatady.
Áleýmettik aýdarymdardy tóleýshi – Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qoryna (budan ári – Qor) áleýmettik aýdarymdardy esepteýdi jáne tóleýdi júzege asyratyn jumys berýshi nemese ózin-ózi jumyspen qamtyǵan adam.
Zańda qoldanýǵa bolatyn – ózderine tabys ákeletin jumyspen ózderin qamtamasyz etetin jeke kásipker, jeke notarıýs, jeke sot oryndaýshysy, advokat ózin-ózi jumyspen qamtyǵan adam bolyp tabylady.
Áleýmettik aýdarymdardy esepteý obektisi – jumys berýshiniń qyzmetkerge oryndalǵan jumystar, kórsetilgen qyzmetter úshin tabys túrinde tóleıtin shyǵystary, al ózin-ózi jumyspen qamtyǵan adamnyń áleýmettik aýdarymdaryn esepteýge arnalǵan obektisi onyń alatyn tabystary bolyp tabylady.
Áleýmettik aýdarymdardyń mólsheri áleýmettik aýdarymdardy esepteý obektisiniń 5 %-yn quraıdy.
Eger kúntizbelik aı úshin áleýmettik aýdarymdardy esepteý obektisi respýblıkalyq bıýdjet týraly zańmen belgilengen jalaqynyń tómengi mólsherinen (budan ári – JTM) kem bolsa, onda áleýmettik aýdarymdardyń mólsheri 1 JTM anyqtalady.
Sonymen qatar, áleýmettik aýdarymdardy esepteý úshin aı saıynǵy tabys 10 JTM-den aspaıtyn mólsherde qabyldanady.
«2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» 2013 jylǵy 3 jeltoqsandaǵy №148-V Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes 2014 jylǵy 1 qańtardan bastap JTM 19 966 teńgeni quraıdy.
Osyǵan baılanysty 2014 jyldyń 1 qańtarynan bastap áleýmettik aýdarymdardyń tómengi mólsheri 998,3 teńge (5 %*1 JTM = 5 %* 19 966 teńge), al joǵarǵy mólsheri – 9 983 teńge (5 % * 10 JTM = 5 % * 199 660 teńge).
О́zin-ózi jumyspen qamtyǵan tulǵalar úshin áleýmettik aýdarymdardyń tómengi mólsheri 1 JTM tabystan anyqtalady, al joǵarǵy mólsheri esepti kezeń úshin áleýmettik salyq eseptelgen somadan aspaý qajet.
Ýaqytynda aýdarylmaǵan áleýmettik aýdarymdar somasyn salyq organdary óndirip alady nemese tóleýshi eseptelgen ósimaqysymen qosa aýdarady.
Tóleýshilerdiń (jumys berýshiler jáne (nemese) ózin-ózi jumyspen qamtyǵan tulǵalar) jaldamaly qyzmetkerler úshin áleýmettik aýdarymdardy ýaqytynda jáne tolyqtaı tóleýi tómendegideı áleýmettik táýekelder týǵan jaǵdaıda Qordan tólenetin tıisti áleýmettik tólemderdi qamtamasyz etedi:
Eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan, asyraýshysynan aıyrylǵan, jumysynan aıyrylǵan jáne bir jasqa tolǵanǵa deıingi bala kútimi jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaǵanda áleýmettik aýdarymdar tólengen sońǵy 24 kúntizbelik aıdaǵy qyzmetkerdiń aı saıynǵy tabysy eskeriledi. Júktiligi, bosanýy jáne jańa týǵan balany (balalardy) asyrap alýy jaǵdaıyna áleýmettik tólemder taǵaıyndaý úshin áleýmettik aýdarymdar tólengen sońǵy 12 kúntizbelik aıdaǵy qyzmetkerdiń aı saıynǵy tabysy eskeriledi.
Osylaısha, mindetti áleýmettik saqtandyrý jumys isteıtin halyqty áleýmettik qorǵaýdyń qosymsha túri bolyp tabylady.
Qazaqstandaǵy halyqty áleýmettik qorǵaý júıesi – áleýmettik saqtandyrý júıesi men memlekettik áleýmettik qamsyzdandyrýdy biriktiretin, ózin áleýmettik qorǵaý úshin azamattardyń jeke jaýapkershiligi men jumys berýshilerdiń jáne memlekettiń yntymaqty jaýapkershiligi qaǵıdattaryna qurylǵan.
Qor qyzmetiniń strategııalyq baǵyttary mindetti áleýmettik saqtandyrýdyń turaqtylyǵyna jetýdegi memlekettik maqsattar úshin úılestirilgen sharalardy júrgizýge jáne áleýmettik saqtandyrýdyń jalpyǵa belgili álemdik bazalyq qaǵıdattary men áleýmettik ádilettilikti eskere otyryp, qoldanylatyn resýrstardyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Gúlbaǵıla BOLATBEKOVA,
«Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory» AQ Strategııalyq damý jáne
ınvestısııalyq basqarý departamentiniń dırektory.
