Sottalýshy jazasyn óz elinde óteıtin bolady (Májilis birqatar ratıfıkasııalyq zań jobasyn qabyldady)

Hattamany ratıfıkasııalaý Keden odaǵyna múshe memleketterdiń keden qyzmetteriniń Birikken alqasy týraly sharttyń termınologııasyn EAEO týraly sharttyń jáne EAEO-nyń Keden kodeksi týraly sharttyń erejelerine sáıkes keltirýge múmkindik beredi.

Atalǵan qujat boıynsha baıandama jasaǵan Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń aıtýynsha, Birikken alqanyń birneshe negizgi mindeti bar. Máselen, keden qyzmetteriniń ózara is-qımyldaryn úılestiredi. О́z quzyreti sheginde keden zańnamasynyń birkelki qoldanylýyn qamtamasyz etedi. Keden isi máseleleri boıynsha biryńǵaı quqyqtyq bazany qalyptastyrýǵa qatysady.

«2015 jylǵy 1 qańtardan bastap EAEO-ny qurý týraly shart kúshine endi. 2017 jyly odaqtyń jańa Keden kodeksi qabyldandy. Osy ózgerister keden qyzmetteriniń Birikken alqasynyń shartyna túzetýler engizýge negiz bolyp otyr. Hattamaǵa 2019 jyly tamyzda úkimet basshylary qol qoıdy.

Hattamada kelesi máseleler kózdelgen. Birinshiden, múshe memleketterdiń Orta­lyq keden organdary anyqtaldy. Qazaq­standa buǵan Qarjy mınıstrliginiń Mem­lekettik kirister komıteti jaýapty. Ekinshiden, Birikken alqanyń birqatar fýnksııalary Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııaǵa berilýine baılanysty alynyp tastaldy.

Úshinshiden, kedendik ákelý bajdaryn esepke alý jáne bólý jónindegi kelisilgen qaǵıdalardyń qoldanylýyn qamtamasyz etý bóliginde Birikken alqanyń quqyqtary alynyp tastaldy. Tórtinshiden, sharttyń erejeleri Odaq týraly shart pen Odaqtyń Keden kodeksiniń termınologııasyna sáıkes keltirildi.

Atap aıtsaq, «Keden odaǵy» degen sóz «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq» dep, «keden qyzmetteri» degen sóz «keden organdary» dep ózgertildi. Hatta­many ratıfıkasııalaý bizdiń elimiz úshin áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyq­tyq saldarǵa ákep soqtyrmaıdy jáne memlekettik bıýdjetten qarajat bólýdi talap etpeıdi», dedi  Erulan Jamaýbaev.

Osy shartqa ratıfıkasııalyq túzetý­lerdi qaraý barysynda depýtattar 10 jumys tobynyń ishinen túrli baǵyttar boıynsha birikken áriptestik sheńberinde tek bireýin qazaqstandyq tarap, al 9-yn Reseı ókilderi basqaratynyna nazar aýdardy. Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın bul máseleniń Qazaqstannyń múddesin qorǵaý úshin mańyzdylyǵyn aıtyp, depýtattar barlyq parlamenttik ıntegrasııalyq birlestiktegi jumys tásilderin ózgertý úshin kóptegen sharalardy qolǵa alyp kele jatqanyn aıtty. Onyń pikirinshe, osyndaı qadamdardy jumys organdarynda da jasaý kerek.

Parlament Májilisiniń jalpy otyry­synda «Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵyna qatysýshy memleketterdiń bas bostandyǵynan aıyrýmen baılanysty emes jazalardy oryndaýdy berý týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy.

Zań jobasy jóninde Ishki ister mı­nıs­tri Erlan Turǵymbaev baıandama jasa­dy. Onyń aıtýynsha, Konvensııanyń negiz­gi maq­saty – ár azamatqa óz jazasyn tur­ǵy­lyq­ty jeri boıynsha óteýge múmkindik berý.

«Konvensııaǵa sáıkes sottalýshy ne­mese onyń zańdy ókili óz jazasyn turǵy­lyqty jerinde óteý týraly ótinish beredi. О́tinish boıynsha sol eldiń bas prokýratýrasy suraý salady. Suraý salýǵa myna qujattar qosa beriledi: sottalýshynyń azamattyǵy, sot sheshiminiń kóshirmesi, mi­nezdeme, keltirilgen shyǵyn týraly málimetter.

Jazasyn óteýshini qabyldaıtyn memleket belgilengen jazadan qatań emes jaza taǵaıyndaıdy. Jazasyn óteýshi she­shim qabyldaǵan soń, 45 kúnde óz betin­she elden shyǵýǵa tıis. Al eger bul talap oryndalmasa, zań boıynsha máj­búrli túrde elden shyǵarylady. Suraý salýdan bas tartý negizderi de qarasty­rylǵan. Ulttyq zańnamaǵa sáıkes jazasyn óteýshiniń áreketi qylmys bolyp sanalmasa, qylmystyń merzimi ótip ketse, el táýelsizdigi men ulttyq qaýipsizdigine qaýip bolsa, ulttyq zańnamaǵa qaıshy ózge de jaǵdaıda bas tartylady», dedi vedomstvo basshysy.

Ishki ister mınıstri keltirgen derekterge súıensek, qazirgi tańda Qazaqstanda 447 shetel azamaty probasııada tur. Olardyń ishinde О́zbekstan (216) men Reseı (138) azamattarynyń sany basym. Sondaı-aq Qyrǵyzstannyń – 38, Armenııanyń 5 azamaty bar.

Shetelderde Qazaqstannyń 280 azamaty jazaǵa tartylǵan. Atap aıtqanda, Re­seıde – 251, О́zbekstanda – 24, Bela­rýste – 3, Qyrǵyzstanda – 2 otandasymyz bar.

Aıta keterligi, Qazaqstan qujatqa bir eskertpemen qol qoıdy. Konvensııanyń 2, 3 jáne 4-baptarynda qoldanylatyn «zań­dy ókil» termıni Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń qylmystyq-prosestik jáne aza­mattyq prosestik zańnamasyna sáıkes «qorǵaýshy» termıni retinde qaras­ty­rylmaq.

Depýtattar tarapynan maquldanǵan ratıfıkasııalyq qujattardyń qatarynda «Memleketaralyq standarttaý jónindegi qujattardy taratý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da bar.

Osy Kelisimdi ratıfıkasııalaý mem­leketaralyq standarttaý jónindegi qol­da­nylatyn qujattardyń anyqtyǵy men ózektiligin jáne memleketaralyq stan­dart­taý jónindegi qujattardy taratý qaǵı­­dat­tarynyń tutastyǵyn qamtama­syz etý úshin quqyqtyq negiz jasaýǵa múmkindik beredi.

Jalpy otyrysta Májilis komıtetteri birqatar jańa zań jobasyn jumysqa aldy. Olar – sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske ózgerister engizý jáne sot júıesin jańǵyrtý máseleleri boıynsha túzetýler engizý týraly zań jobalary. 

Sondaı-aq qaraýǵa alynǵan qujat­tar­dyń qatarynda Eńbek kodeksine qashyq­tyqtan jumys isteýdi quqyqtyq retteýdi jetildirý máselelerine qatysty jáne Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy «Mıneraldyq tyńaıtqyshtar shyǵarý zaýytyn salý jáne paıdalaný» jobasyn iske asyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly zań jobalary bar.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary Úkimet pen memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Darıǵa Nazarbaeva memlekettik tapsyrys sheńberinde qarjylandyrylatyn jeke menshik balabaqshalardaǵy peda­gog­terdiń jalaqysynyń tómendigine alań­daýshylyq bildirdi.

Edil Jańbyrshın ımporttyq taýar­lardyń áli kúnge azaımaı otyrǵanyna nazar aýdaryp, keı ımporttyq taýarlardy elimizde óndirýge múmkindik mol ekenin jetkizdi.

Azat Perýashev offteık-kelisim­shart­tardy júzege asyrýdaǵy kemshilikterge toqtaldy. Albert Raý múliktiń menshik ıeleri birlestigin qurýdaǵy kedergilerdi atap ótti. Aleksandr Mılıýtın Semeı polıgonynan zardap shekken tulǵalarǵa ótemaqy tóleý boıynsha vedomstvoaralyq komıssııa qurý qajettigin atap ótti.

Aıbek Paıaev jer daýyna qatysty másele kóterdi. Depýtattyń aıtýynsha, Úkimet tarapynan Jer kodeksi boıynsha problemalyq máselelerdi sheshýde tıisti jumystar atqarylmaı jatyr. Dúısenbaı Turganov Jaıyq-Kaspıı basseınindegi sý tapshylyǵy kezeńiniń sozylyp ketýine alańdady.

Jambyl Ahmetbekov otandyq agrar­lyq ǵylymdy damytýǵa qatysty másele kóterdi. Aıgúl Jumabaeva shaǵyn bız­nesti qoldap, memlekettik satyp alý veb-portalynyń jumysyn salyq zańna­ma­synyń normalaryna sáıkestendirýdi surady.

Natalıa Dementeva orys tildi mek­tepterdegi memlekettik tildi oqytý sapa­synyń syn kótermeı turǵanyn jetkizdi. Azat Sembınov jastar arasynda IT-bilim berý úshin memlekettik qoldaý sharalaryn qarastyrýǵa toqtaldy.

Fahrıddın Qarataev kóptegen óńirde aýa raıynyń qolaısyzdyǵy saldarynan elektr jelileriniń jıi óshýine jáne sapasyz elektr qýatyna baılanysty másele kóterdi.

Erlik О́mirǵalı jeke menshik medı­sı­nalyq mekemelerdi sheteldik azamattarǵa jedel emdeýge jazbasha shaqyrý beretin densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ǵylymı uıymdardyń tizimine engizýdi surady.

Erlan Smaılov óz saýalynda «SK-Farmasııanyń» nelikten Adamnyń ımmýntapshylyq vırýsy ınfeksııasyna (VICh) qarsy qymbat ári Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy maquldamaǵan preparattardy satyp alyp otyrǵanynyń sebebin surady.