Rýhanııat • 16 Aqpan, 2021

Qajymuqan balýannyń dosy

1804 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Bıyl qazaqtan shyqqan tuńǵysh kásibı sportshy Qajymuqan Muńaıt­pasulynyń týǵanyna – 150 jyl. Atalǵan mereıtoılyq dataǵa baılanys­ty jýyqta Mádenıet jáne sport mınıstrligi jyl boıy atqarylatyn is-sharalar josparyn bekitti. Osy oraıda, Baıanaýyl óńirinde ómir súrgen Qajekeńniń dosy jaıly gazet oqyrmandaryn habardar etsek deımiz. Bul foto bizdiń qolymyzǵa erterekte túsken edi...

Qajymuqan balýannyń dosy

Bet-álpetinen jyly jigerdiń jeli esken, kózqarasy susty bolmasa da, tereń oıly ekeni anyq, tumsyq astyndaǵy qoıý murty qos ezýin qaptaldaı japqan, basynda jeńil bórik, kamzol ishinen óńiri kesteli, biteý jaǵaly kóılek kıgen myna sýrettegi adamnyń aty – Sýbek Qýanyshbekuly eken. Súkeń aýyl, aımaqqa tanymal sheber, usta bolypty. Bul kisi 1919 jyly Qanysh Sátbaevtiń bastamasymen Baıanaýylda ashylǵan mekteptiń ústel, oryndyq, partalaryn jasap bergeni týraly T.Orazovtyń «Qanyshtyń jastyq shaǵy» atty shaǵyn esteliginde baıandalypty.

Al Qajymuqanmen qalaı dos bolyp júr degenge kelsek, 1920 jyly 26 tamyzda Búkilreseılik Ortalyq Atqarý komıteti jáne Halyq komıssarlary Keńesi RSFSR quramynda «Qazaq Avtonomııalyq Sovettik So­sıalıstik Respýblıkasyn qurý týra­ly» dekrettiń qabyldanýyna bir jyl tolýyna baılanysty 1921 jyly Baıan óńirinde Q.Sátbaevtyń uıym­dastyrýmen toı ótken eken. Osy merekege qurmetti qonaq retinde Qajy­mu­qan balýan da shaqyrylǵan.

Qajekeńdi kútip alý isin Sýbek usta óz moınyna alyp, balýannyń kú­timin asyryp, oıyn kórsetkende qol­danatyn temir quraldaryn da daıyndap otyrǵan. Qajekeń halyq aldyna shyǵyp keýdesine kóldeneń salǵan tasty Sýbekke urǵyzyp syndyrtqan eken. Osy oqıǵany kózimen kórgen Máshhúr-Júsip Kópeı atamyz:

...Shalqasynan jatty da,

tósep tósti,

Keýdesine qoıdyrdy úsh put tasty.

Put jarymdaı bar shyǵar

eki balǵa,

Aqbotash, Sýbek usta qandaı kúshti.

 

Kezek-kezek ekeýi dúrs-dúrs urdy,

Jurt qorqyp: «О́lip keter» –

deýmen turdy.

О́ziniń jany bar ma, joq pa? –

desti,

Bıt shaqqandaı kórmedi,

qyraý qurly...

dep jazǵan eken.

Balýannyń ónerine tánti bolǵan Aqkelin, Dalba eli eki úıir jylqy syıǵa beredi. Qajekeń attanarda Sýbek dosyna: «Oljamnyń jartysyn al, ony qalamasań ónerimmen jınaǵan myna sólkebaılarymnan (medal) tańdaǵanyńdy bereıin», deıdi. Biraq Sýbek ustanyń qalaýy basqasha eken: «Qajeke mal soqsa jeldiki, aıdasa jaýdiki. Qazaqtan sizdeı ul budan keıin týar, týmas. Anaý taýdan kóterip bir úlken tas ákelip osynda ornatyp ketińiz, qaıratyńyzdyń kýási bolsyn, dostyǵymyzdyń muraty bolsyn»  deı­di. Dosynyń tilegin qabyl alǵan balýan esik aldyndaǵy taýdan bir tasty kóterip ákelip úıiniń irgesine qoıyp beripti. Bul tas qazir Baıanaýyl aýdany ortalyǵyndaǵy Qanysh Sátbaev murajaıynyń aldynda tur.