El ekonomıkasynyń tómendeýine qaramastan (-2,6%), bank sektorynyń aktıvteri 2020 jyly 16%-ǵa ósti, bul sońǵy 5 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish. Onyń ishinde jıyntyq nesıe portfeli – 7,1%-ǵa ósti. Bul halyqtyń teńgege degen seniminiń nyǵaıyp kele jatqanyn kórsetedi.
2020 jyl depozıtterge mindetti kepildik berý júıesiniń sapaly jańarý jyly boldy. 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qorynyń bastamasymen Ulttyq bankpen birge kepildendirilgen obektiler tizimi keńeıtildi. Eseptelgen syıaqy shottarda, kartochkalarda jáne depozıtterde ornalastyrylǵan jeke tulǵalar men jeke kásipkerlerdiń qarajattaryna, sondaı-aq salym balansyna qosylǵan kapıtaldandyrylǵan syıaqylarǵa qosyldy. Sondaı-aq, 2020 jyly agenttik ádisnamasynda eń joǵary usynylatyn syıaqy mólsherlemesin anyqtaıtyn ózgerister boldy. Endi merzimdi emes depozıtter boıynsha mólsherlemeler bazalyq mólsherlemege sáıkes keledi, al qysqa merzimdilerde olar Ulttyq Banktiń bazalyq stavkasy men spredtiń somasy retinde anyqtalady. (Buryn qysqa merzimdi depozıtter boıynsha mólsherlemeler Ulttyq Banktiń bazalyq stavkasy men spredter qosylǵan naryqtyq mólsherleme arasyndaǵy eń úlken mán retinde anyqtalatyn). Esterińizge sala keteıik, ár banktegi bir salymshyǵa kepildendirilgen syıaqynyń eń joǵary mólsheri: 15 mıllıon teńgeden aspaıdy – ulttyq valıýtadaǵy jınaq salymdary boıynsha; 10 mıllıon teńgeden artyq emes – basqa depozıtter, ulttyq valıýtadaǵy kartochkalar men shottar úshin, 5 mıllıon teńgeden artyq emes – shetel valıýtasyndaǵy depozıtter, kartalar men shottar úshin. Salymshynyń bir banktegi túrine jáne valıýtasyna baılanysty birneshe depozıtteri boıynsha jıyntyq kepildik ótemaqysy depozıtterdiń ár túri boıynsha lımıtterdi eskere otyryp, 15 mıllıon teńgeden aspaýy kerek.
Eger P&A operasııasyn júrgizý týraly sheshim qabyldansa, depozıtter banktiń basqa aktıvterimen birge basqa qarjy ınstıtýtyna ótedi, sáıkesinshe lısenzııadan aıyrylǵan banktiń salymshylary satyp alýshy banktiń klıentteri bolady. Nátıjesinde, Qor kórsetilgen kepildik ótemaqyny tóleý boıynsha mindettemelerge ıe emes. Eger agenttik P&A operasııasyn júrgizýden bas tartsa, onda KDIF lısenzııadan aıyrylǵan banktiń salymshylary aldyndaǵy mindettemelerdi qabyldaıdy jáne kepildemelik ótemaqyny zańnamada belgilengen merzimde jáne kepildiktiń maksımaldy mólsheri sheginde tóleıdi. Aǵymdaǵy jyly qyzmetterdi sıfrlandyrýǵa arnalǵan trendter jańa sheshimder usyný, oıynshylardy shoǵyrlandyrý jáne básekelestikti joǵary yqtımaldyqpen kúsheıtý óz jalǵasyn tabady, bul ózge de teń jaǵdaılarda sektor kórsetkishteriniń durys jáne turaqty ósýine sebepshi bolady.
Aktıvterdiń kórsetilgen ósýin qarjylandyrý klıentterdiń depozıtterin tartý (ósimnen 82%) arqasynda basym boldy.
Sonymen qatar ekonomıkaǵa kredıtterdiń ósýiniń draıveri ıpotekalyq kredıtteý (ósimniń 80%-y) boldy.Salymshylardyń júıege degen senimi artty — jeke tulǵalardyń depozıtteri 18%-ǵa, zańdy tulǵalardyń depozıtteri 23%-ǵa ósti.M&A-mámileler men lısenzııany qaıtaryp alý aıasynda sektordaǵy shoǵyrlandyrý prosesi jalǵasty. Tıisinshe, aktıvterdiń mólsheri boıynsha EDB TOP-5 arasynda shoǵyrlaný da ósti Bank qyzmetterin sıfrlandyrýǵa jedel kóshý boldy, birqatar bankter ózderiniń marketpleısteri men ekojúıelerin damytty, bul qosymsha paıda alý kózi boldy.О́tken jyldyń kúrdeli operasııalyq jaǵdaılarynda bank sektory bank júıesiniń kúızelisterge qarsy turaqtylyǵyn kýálandyratyn áserli nátıjeler kórsetti. Bul kóbinese sektordyń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtý boıynsha buryn júrgizilgen birlesken jumysqa (kapıtaldyń joǵary býferleri, ótimdilik), sondaı-aq Úkimettiń bıznes pen halyqty qoldaý jónindegi retteýshilik jeńildikteri men sharalaryna baılanysty.
Sarapshy Ilııas Isaev elde dollarsyzdandyrý saıasaty, aqyryndap bolsa da, júrip jatqanyn eskertti. Teńgelik depozıtterdiń paıyzdyq mólsherlemesiniń joǵary bolýy, jyljymaıtyn múlik pen avtomobıldi saýdalaýda ulttyq valıýtamen esep aıyrysý da óz yqpalyn tıgizipti. Sarapshy osy rette qarapaıym mysal retinde 2019 jyldyń jeltoqsan aıynda 20 myń AQSh dollaryn eshbir depozıtte ustamaı, úıinde saqtaǵan qarapaıym azamattyń tájirıbesin mysalǵa keltirip ketti. Arada 1 jyl ótkende, teńgege aýdarylǵanda ol ıesine 748 myń teńge paıda alyp keldi. Paıda 2019 jyldyń 2 jeltoqsanynda aıyrbastaýshylar dollardy 387,1 baǵamymen, al 2020 jyldyń 2 jeltoqsanynda 424,5-te satyp alǵandyǵyna baılanysty qalyptasty. Osylaısha, dollardy matras astynda saqtaý strategııasy adamǵa jyldyq kiristi 9,7% (shetel valıýtasyndaǵy nóldik kiristilikpen) qamtamasyz etti. Al salymshy bul somany bankke aparyp, jylyna 1% mólsherlememen dollar depozıtin ashsa, teńgeniń kiristiligi jylyna 10,8% -dy quraıtyn edi.
Osy rette qarjyger teńge depozıti boıynsha paıyzdyq mólsherleme devalvasııanyń deńgeıinen joǵary bolǵanyn eske túsirip ótti: Bir jylǵa ornalastyrylǵan teńgelik depozıtter boıynsha eń joǵarǵy mólsherleme 14% bolǵan Eger bir jyldan keıin, 2020 jyldyń 2 jeltoqsan kúni ol qaıtadan valıýtaǵa oralýǵa sheshim qabyldasa, onda onyń kapıtaly 10 722 dollarǵa deıin óser edi. Sol kezde AQSh dollarymen eseptegen kezde teńge baǵamy 425,9 bolǵan.
Al kelesi qarjyger Erlan Ibragım 2020 jyl qor naryǵy bank depozıtterine balama bola alatynyn dáleldegenin aıtady. Ol sóziniń dáleli retinde korporatıvti emıssııalyq baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııa salýǵa jáne «durys» emıtentterdi tańdaǵan ınvestorlardyń tabysyn mysalǵa keltirip ótti. Ulttyq Banktiń altyn quımalaryn (keıbir ekinshi deńgeıli bankterde jáne banktik emes aıyrbastaý pýnktterinde satylady) satyp alý arqyly bizdiń ınvestorǵa budan da joǵary paıda ákeledi.
Qor naryǵyna ınvestısııa salatyn potensıaldy ınvestorlar qatary bizdiń elde de kóbeıip keledi. Pandemııanyń alǵashqy toqsanynda álemdik qor bırjasynda ataqty kmpanııalardyń aksııasy arzandaǵan kezde aksııasatyp alyp, tabysyn eselep arttyrǵandardardyń arasynda bizdiń otandastarymyz da bar. «Sheteldik bankter osyǵan deıin de elge kelip, ketti. Eger, qoldanystaǵy zańdar rettelse, 2025 jyldan keıin Qytaı, О́zbekstan jáne EAEO múshe elderdiń bankteri elge kelýi múmkin.
О́tken jyldyń kúrdeli operasııalyq jaǵdaılarynda bank sektory bank júıesiniń kúızelisterge qarsy turaqtylyǵyn kýálandyratyn áserli nátıjeler kórsetti. bul kóbinese sektordyń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtý boıynsha buryn júrgizilgen birlesken jumysqa (kapıtaldyń joǵary býferleri, ótimdilik), sondaı-aq Úkimettiń bıznes pen halyqty qoldaý jónindegi retteýshilik jeńildikteri men sharalaryna baılanysty.
Ekinshi jaǵynan, Covid-19 pandemııasynda klıentterdiń áreketteri, qajettilikteri men úmitteri ózgerdi. Jańa ýaqyttyń syn-tegeýrinderine jaýap bere otyryp, kredıttik mekemeler operasııalyq modelderdi qaıta qarady, sıfrlyq baılanys arnalaryn qoldaný aıasyn keńeıtti (mysaly, qashyqtan sáıkestendirý rásimin usyndy), bank qyzmetterine qoljetimdilikti arttyrǵan jáne klıentke baǵdarlaný deńgeıin arttyrǵan marketpleıster men ekojúıelerdi damytty. Servısterdi, operasııalyq prosesterdi jáne uıymdyq qurylymdardy jedel sıfrlandyrý qarjylyq ınklıýzııany ilgeriletýge, sapaly qaryz alýshylar úshin básekelestiktiń kúsheıýi jaǵdaıynda naryq úlesin ulǵaıtýǵa jáne qosymsha paıda alýǵa yqpal etti.
Osylaısha, eldiń EDB halyq pen bıznestiń qajettilikteri men tilekterin qanaǵattandyrýǵa baǵyttalǵan qyzmetter men sheshimderdiń keń spektrin usynýǵa umtyla otyryp, dástúrli qarjy ónimderiniń (kredıtter, depozıtter) sheńberinen kóbirek shyǵyp keledi. Mundaı tásil olarǵa klıentke baǵdarlanǵan bolýǵa jáne klıentterdiń adaldyǵyn jeńýge múmkindik beredi, sondaı-aq bolashaq stress-testterge tózimdilikke yqpal etedi.
Sonymen birge, eldegi ekonomıkalyq belsendiliktiń odan ári qalpyna kelýine qaraı ekonomıkany qoldaýdyń birqatar sharalaryna qajettilik tómendeýi múmkin. Tıisinshe, bank qaryz alýshylarynyń nesıelerge qyzmet kórsetý qabiletin saqtaı alýy óte mańyzdy, osylaısha táýekeldilik nesıelik shyǵyndardy shekteıdi.
«Ratel» aqparattyq portalynyń dereginshe, sońǵy 5 aıda depozıtterdiń sheteldik valıýtadaǵy úlesi 131 mlrd teńgege kemigen. Biraq mamandar jyl basy óliara kezeń, sondyqtan ýaqytsha qubylys bolýy múmkin dep otyr.
Demek kez-kelgen táýekelge daıyn bolý qajettigin eskertedi.
