Táýelsiz Qazaqstannyń Jeti qazynasy: Jahandyq jaýapkershilik

Qazaqstan egemen el retinde damýdyń alǵashqy kúnderinen bas­tap jahandyq deńgeıde de, óńir­lik deńgeıde de jaýap­ty saıa­sat júrgizip keledi. Qazaq­stan­nyń barlyq bastamalary, Prezıdentimiz uıytqy bolǵan bastamalar álemdik qoǵamdastyq tarapynan keńinen qoldaý tapty.

Elimiz óziniń sheshimderimen jáne belsendi qyzmetimen jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikke orasan zor úles qosýda desek, artyq aıtqandyq emes. Osyndaı saıa­sat­tyń nátıjesinde álemdik qoǵam­das­tyq Qazaqstandy senimdi saıası áriptes retinde moıyndap otyr.

«Jetinshi qa­zy­namyz: Qazaq eliniń aby­roıyn asqaqtatyp, búkil álemdi moıyn­dat­qan jahandyq jaýap­ker­shiligi men barsha adamzattyq bastamalary».

N.Á.NAZARBAEV,

Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty

jıynda sóılegen sózden.

Qazaqstan egemen el retinde damýdyń alǵashqy kúnderinen bas­tap jahandyq deńgeıde de, óńir­lik deńgeıde de jaýap­ty saıa­sat júrgizip keledi. Qazaq­stan­nyń barlyq bastamalary, Prezıdentimiz uıytqy bolǵan bastamalar álemdik qoǵamdastyq tarapynan keńinen qoldaý tapty.

Elimiz óziniń sheshimderimen jáne belsendi qyzmetimen jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikke orasan zor úles qosýda desek, artyq aıtqandyq emes. Osyndaı saıa­sat­tyń nátıjesinde álemdik qoǵam­das­tyq Qazaqstandy senimdi saıası áriptes retinde moıyndap otyr.

Mundaı halyqaralyq moıyndaý – memleketimizdiń táýelsizdigin nyǵaıtýǵa yqpal etetin eleýli faktorlardyń biri.

Bul rette, elimiz qazirgi zamanǵy qaýip­sizdik pen damýdy qamtamasyz etý­diń jańa úlgisin kórsetip otyr. Ony qarý-jaraqty eselep kóbeıtý jáne bas­qa elderge qater tóndirý esebinen emes, kerisinshe, ashyqtyq, teń quqyqty álem­dik yntymaqtastyq, jasampazdyq jáne basqa eldermen syndarly únqatysý ornatý arqyly aıǵaqtaýda.

Osy oraıda, elimizdiń jahandyq deńgeıde turaqtylyq pen halyqaralyq qaýipsizdikke yqpalyn tıgizgen negizgi halyqaralyq bastamalary týraly áńgime qozǵaǵan oryndy.

Iаdrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyz­daný tabystary

Táýelsizdiginiń alǵashqy kúnderinen bastap Qazaqstan ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy bastamalarǵa belsendi túr­de qatysa otyryp, qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý salasynda júıeli ári jaýapty saıasat júrgizip kele­di. Burynǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan ýaqytqa qaramastan, 1991 jylǵy 29 tamyzda Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev álemdegi eń iri Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týra­ly Jarlyqqa qol qoıyp, úlken ba­tyl­­dyq tanytty. Bul, shyn máninde, qazaq­standyqtar arasynda ǵana emes, búkil álemdik qoǵamdastyq tarapynan keń qoldaý tapqan tarıhı sheshim edi.

Elimiz úshin jáne búkil álem úshin Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq synaq­tar tarıhy – ıadrolyq qarýdy taratýǵa jol berýge bolmaıtynynyń aıqyn dále­li. Qyryq jyl ishinde synaq polı­gony­nyń aýmaǵynda 456 ıadrolyq jáne termoıadrolyq jarylystar jasalyp, qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy men elimizdiń qorshaǵan ortasyna orny tolmas zalal keltirildi. Al Semeı polıgonyn jabý ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salý jónindegi jappaı halyqaralyq qozǵalysqa ulasty. Osyǵan negizdelip, BUU Bas Assambleıasynyń 64-shi sessııasy 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep jarııalaý jóninde qarar qabyldady.

Alaıda, polıgondy jaýyp, ıadrolyq synaqtardan bas tartsa da, Qazaqstan Odaq ydyraǵannan keıin álemde ıadro­lyq arsenalynyń kólemi jaǵynan tórtin­shi orynda boldy, sondaı-aq, eli­miz­diń aýmaǵynda bıologııalyq qarý­dy óndirý men synaqtan ótkizý jó­nin­­­degi ınfraqurylym obektileri já­ne hımııalyq keshenniń burynǵy áske­rı kásiporyndary qalǵan edi. 1991 jyl­ǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstannyń aýma­ǵynda qurlyqaralyq ballıstıkalyq zy­myrandarǵa arnalǵan 1200 ıadrolyq oqtumsyq pen aýyr bombalaýshy ushaq­tar­ǵa arnalǵan ıadrolyq zarıadtardan tura­tyn jappaı qyryp-joıý qarýynyń orasan zor arsenaly boldy.

Sol kezde ıadrolyq qarýsyzdaný úde­ri­sin bastaǵan Qazaqstan óziniń Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń she­shi­­mi boıynsha osyndaı asa iri ıadro­lyq áleýetinen óz erkimen bas tartty. Mundaı teńdesi joq sheshim elimizdiń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne ıadrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úderisine súbeli ári kópshilik moıyndaǵan úles bolyp qosyldy. Sonymen qatar, Qazaqstan basshysy ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý jónindegi belsendi jumysyn bas­tap ketti. Sonyń nátıjesinde 2006 jyl­dyń qyrkúıeginde Semeıde Ortalyq Azııa óńirin ıadrolyq qarýdan azat aı­maq dep jarııalaý týraly shartqa qol qo­ıyl­dy. Bul jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ma­ńyz­dy ujymdyq úles edi. О́ńirdegi memleketter ózderiniń qarýsyzdaný jáne qarýdy taratpaý qaǵıdattaryna, sondaı-aq, qazirgi kezde asa ózekti bolyp otyrǵan osy problemany sheshý isinde ashyq yn­tymaqtastyqqa ázir ekendikterin málimdedi.

MAGATE bul qujatty Iаdrolyq qa­rý­dy taratpaý týraly shartty iske asy­­rýǵa baǵyttalǵan naqty qadam jáne qarý­­syzdaný men ıadrolyq qarýdy tarat­paýdyń jahandyq úderisine qosylǵan súbeli úles dep baǵalady. BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn 2010 jyldyń sáýirindegi elimizge sapary barysynda burynǵy ıadrolyq polıgonnyń aýmaǵynda bolyp, Qazaqstannyń jáne el Prezıdentiniń jappaı qyryp-joıý qarýyn taratý qaterin azaıtýǵa baǵyttalǵan is-áreketine asa joǵary baǵa berdi.

Elbasy Nursultan Nazarbaev 2010 jylǵy 12-13 sáýirde Vashıngtonda jáne 2012 jylǵy 26-27 naýryzda Seýlde ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi birinshi jáne ekinshi sammıtter jumysyna qatysyp, birqatar tyń bastamalar jasady. Olardyń biri – Birikken Ulttar Uıymy sheńberinde Iаdrolyq qarýdan azat álem týraly jalpyǵa ortaq deklarasııany ázirleý jáne qabyldaý jónindegi usynysy. Elimiz ıadrolyq arsenal tolyq joıylǵanǵa deıin ony kezeń-kezeńmen qysqartýdy usynyp otyr.

2012 jyldyń tamyzynda Astanada ótken «Iаdrolyq synaqtarǵa tyıym salýdan – ıadrolyq qarýdan azat álemge» atty halyqaralyq konferensııanyń barysynda Qazaqstan Prezıdenti «ATOM» dep atalatyn biregeı halyqaralyq jobanyń iske qosylǵanyn jarııa etti. Bul aýqymdy joba álemdik qoǵamdastyqqa ıadrolyq qarýdy synaqtan ótkizýdiń qujattamalyq túrde rastalǵan apattyq gýmanıtarlyq saldarlary jaıly, atap aıtqanda, Qazaqstanda júrgizilgen ıadrolyq synaqtardyń saldarlary týraly aqparat berýge baǵyttalǵan. Sonymen qosa, «ATOM» jobasynyń basty mıssııasy – ıadrolyq synaqtarǵa túpkilikti tyıym salýǵa jáne ıadrolyq qarýdy barlyq elderdiń tolyq joıýyna qol jetkizý maqsatynda birlesken jahandyq is-qımyldar jasaý.

Jalpy alǵanda, halyqaralyq qoǵam­das­tyq Elbasynyń adamzatty ıadro­lyq qarýdan azat etýge baǵyttalǵan saıasatyn moıyndady jáne osyndaı saıasat ustaný Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaý, qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy jahandyq kóshbasshylyǵyn eńselendire tústi.

AО́SShK – qurlyqtaǵy máni zor qaýipsizdik qurylymy

1992 jyly BUU Bas Assambleıasynyń 47-shi sessııasy barysynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Azııa qurlyǵyndaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha qurylym – Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AО́SShK) qurý týraly ıdeıasyn jarııa etti. Ol kezde Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy sııaqty qaýipsizdik pen yntymaqtastyqty qamtamasyz etetin óńirlik qurylym Eýrazııa qurlyǵynda joq edi. Azııadaǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikke únqatysý jáne yntymaqtastyq arqyly ǵana qol jetkizýge bolatynyn jarııa etken bul bas­tama Azııa elderi basshylary tarapynan keńinen qoldaý tapty. Sóıtip, osy bastama AО́SShK úderisiniń bastalýyna birden-bir sebep boldy.

Búgingi tańda 24 memleket AО́SShK-ge múshe bolyp tabylady, al 8 memleket jáne 4 halyqaralyq uıym (BUU, EQYU, Arab memleketteri lıgasy, TúrkPA) baqylaýshy mártebesine ıe. AО́SShK-ge múshe elderdiń jalpy aýmaǵy shamamen búkil Azııa aýmaǵynyń 90%-yn jáne Eýrazııa materıgi aýmaǵynyń 72%-yn qam­tıdy. Bul elderde 3 mlrd.-qa jýyq adam turady. Osy jyldar ishinde AО́SShK Azııadaǵy beıbitshilikti, qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý tur­ǵy­synan kópjaqty amal-tásilderdi usyný arqyly yntymaqtastyqty nyǵaı­tý jó­nindegi tanymal halyqaralyq fo­rým­ǵa aınaldy. Ekonomıkalyq, eko­lo­gııalyq, gýmanıtarlyq jáne jańa qaýip-qaterlermen kúres, áskerı-saıası sııaqty bes negizgi ólshemderdi qamtıtyn AО́SShK-niń Senim sharalary katalogyn iske asyrý osy uıymǵa múshe memleketter arasynda ózara senim úderisterin qalyptastyrdy.

Belsendi jumysy AО́SShK-niń óńir­lik jáne jahandyq kópjaqty qury­lymdar júıesiniń ajyramas bóligine aınalýǵa múmkindik berdi. 2007 jyly AО́SShK BUU-daǵy baqylaýshy márte­be­sin ıelendi. Qazirgi kezde ol basqa da halyqaralyq uıymdarmen ózara is-qımyl jasaýda.

Azııa jáne Taıaý Shyǵys elderinde kún sanap artyp otyrǵan qaýip-qaterler AО́SShK-niń halyqaralyq arenadaǵy rólin arttyra tústi jáne halyqaralyq qoǵamdastyq ony qazirgi zamanǵy halyq­aralyq qatynastardyń shynaıy faktory retinde qabyldap otyr. AО́SShK-niń búgingi tańdaǵy jetistikteri – álemdik qoǵamdastyqtyń joǵary senimine ıe bolǵan Qazaqstannyń óńirdegi qaýipsizdik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtýdaǵy belsendi ári jaýapty saıasatynyń jemisi.

Dinder kóshbasshylary sezderiniń taǵylymy kóp

Qazaqstannyń táýelsizdik jyldary álemdik jáne dástúrli dinder únqatysýyna qosqan úlesi – halyqaralyq moıyndaýǵa ıe bolǵan mańyzdy baǵyttardyń biri bolyp tabylady. Ártúrli konfessııalardy qamtıtyn 140 etnostyq toptardyń ókilderi arasynda ultaralyq jáne kon­fes­­sııaaralyq kelisimdi qamtamasyz etýdegi Qazaqstannyń biregeı tájirıbesi jahandyq deńgeıde qyzyǵýshylyq týǵyzyp otyr.

Álemdik jáne dástúrli din­der ún­qa­tysýy týraly bastama 2000-jyl­dardyń basynda AQSh-ta oryn alǵan terrorlyq aktiler saldary­nan musylman jáne hrıs­tıan álemi arasyndaǵy qarym-qa­ty­nas kenet shıelenise túsken kezde kóterilgen bolatyn. Sol sebepti, búgingi tańda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderi musylman jáne hrıstıan álemi arasyndaǵy qaq­ty­ǵystarǵa jol bermeý­de, qazirgi zamanǵy dinı kóshbasshylar arasynda únqatysýdy ornatýda óziniń oń rólin atqardy dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady.

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­­­baevtyń Qazaqstanda Álemdik jáne dás­túrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizý týraly bastamasyna bir­qa­tar mem­leketterdiń basshylary, belgili saıasat­kerler men dinbasylary qoldaý bildirip, 2003 jyldyń qyrkúıek aıynda Astanada birinshi Sezd ótti. Forýmǵa qatysýshylardyń basty ıdeıasy búkil Jer sharyndaǵy adamdardy beıbit ári laıyqty ómir súrýi maqsatynda ártúrli dinder ókilderin yntymaqtastyq pen birlikke shaqyrý boldy.

Sodan beri Astanada 2006, 2009 já­ne 2012 jyldary taǵy úsh Sezd ótti. Konfessııaaralyq únqatysýdyń qazaq­standyq úlgisi osy jyldary keńinen qoldaý taýyp, qarqyndy damı tústi. Din­aralyq forýmdarǵa álemniń eń iri konfessııalarynyń basshylary, bel­gi­li saıa­satkerler men halyqaralyq uıym­dardyń ókilderi qatysty. Sonymen qa­tar, árbir kezdesý barysynda jalpy adamzatqa ortaq máseleler, atap aıt­qanda, din bostandyǵy, basqa din ókil­­derine qurmetpen qaraý jáne ja­ńa qaýip-qaterlerdi eskere otyryp, di­nı kóshbasshylardyń beıbitshilikti nyǵaıtýdaǵy róli kóterilip otyrdy.

Osy 10 jyldyq kezeńde Sezd ártúrli dinder men konfessııalar ókilderiniń mańyzdy halyqaralyq únqatysý alańyna aınaldy. Bul sezderdiń sheńberinde órkenıetaralyq jáne dinaralyq qarym-qatynastardyń ózekti problemalary, sondaı-aq, rýhanı kóshbasshylar tarapynan beıbitshilik pen kelisim úshin kúresý isine járdemdesý joldary talqylandy jáne olar áli de kún tártibinen túsken joq.

Qazirgi kezde elimizdegi ártúrli kon­fes­sııalardyń ózara is-qımyl jasaý tá­ji­rıbesin halyqaralyq uıymdar men sheteldik áriptesterimiz, onyń ishin­de BUU, IýNESKO jáne EQYU zer­de­­­leýde. Osynyń bári – táýelsizdik jyl­­dary júrgizilgen jáne barlyq et­nos­­tyq toptar men konfessııalardyń ókil­deri arasyndaǵy kelisimdi ári ózara tú­si­nistikti saqtaýǵa, turaqtylyq pen jasampaz damýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan memlekettik saıasattyń tabys­ty tarmaqtarynyń biri.

Bedeldi uıymdardaǵy tóraǵalyq bedelimizdi ósirdi

Qazaqstanǵa Eýropanyń jáne mu­s­yl­man áleminiń eń iri halyqaralyq uıymdaryna jetekshilik etýdiń se­nip tapsyrylýy – Elbasy saıasatyn álem­dik qoǵamdastyqtyń joǵary baǵalap otyr­ǵanyn kórsetedi. 2010 jyly Qa­zaq­stan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymyna jetekshilik etti. EQYU tarıhynda alǵash ret burynǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan memleket osy uıymǵa tóraǵalyq etýshi el boldy.

2010 jyldyń jeltoqsan aıynda As­tanada ótken EQYU-nyń sammıti bire­geı saıası oqıǵaǵa aınaldy. EQYU-ǵa qatysýshy memleketterdiń basshylary 1999 jylǵy Ystambul sammıtinen keıin 11 jyl ótken soń alǵash ret Uıymnyń kún tártibindegi ózekti máselelerdi tal­qy­laýǵa jáne aldaǵy jyldarǵa ar­nal­ǵan jumys baǵyttaryn aıqyndaýǵa múmkindik aldy.

EQYU-nyń Tóraǵasy retinde elimiz­diń osy Uıym qyzmetiniń baǵyttary boıynsha belsendi jumysy sammıttiń qorytyndy qujatynda – «Qaýipsizdikti qoldaıtyn qaýymdastyqqa qaraı bet burý» atty Astana deklarasııasynda kórinis tapty. Solardyń arasynda qarý­dy taratpaý, terrorızmge, uıym­das­qan qylmysqa, esirtki trafıgine qar­sy kúres, shekaralardyń qaýipsizdigin nyǵaıtý, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Aýǵanstanǵa járdemdesýi, kóliktik-tran­zıttik áleýetti, «jasyl» tehnologııalardy, energetıkalyq qaýipsizdikti, dinaralyq jáne etnosaralyq tózimdilikti damytý máselelerine basymdyq berilgen.

Búgingi tańda 2010 jylǵy Astana dek­­larasııasynyń maqsattary Uıymǵa qatysýshy basqa da memleketterdiń tór­aǵa­lyq etýi barysynda óz jalǵasyn tabýda.

2011 jyly Qazaqstan Islam Ynty­maq­tastyǵy Uıymynyń (IYU) Syrtqy ister mınıstrleri keńesinde tóraǵalyq etti. Bul da elimizdiń halyqaralyq bedelin barsha musylman qaýymdastyǵynyń joǵary baǵalap, moıyndaýynyń ar­qa­synda múmkin boldy. IYU-ǵa jetek­shilik ete otyryp, Qazaqstan Shyǵys pen Batys arasyndaǵy, bedeldi eýropalyq qurylymdar men ıslam álemi arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń odan ári keńeıe túsýine járdemdesti.

Osylaısha, Qazaqstan bedeldi halyq­aralyq uıymdarǵa tóraǵalyq etýi arqyly óziniń álemdegi ózekti máseleler boıynsha kún tártibin qalyptastyrýǵa jáne óńirdegi turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtý máseleleri boıynsha da jaýapty sheshimder qabyldaýǵa qaýqarly ekenin kórsetti.

Shıelenisken halyqaralyq problemalardy sheshýge qosqan úles

Qazaqstan Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý isine udaıy ári belsendi túrde járdemdesip keledi. Biz osy elge gýmanıtarlyq kómek kórsetip otyrmyz. Qazaqstannyń qarjylaı kómegimen bul elde áleýmettik jáne ınfraqurylymdyq obektiler salynýda.

Elimiz Aýǵanstan úkimetimen aradaǵy ekijaqty kelisimge sáıkes 2010 jyldan bastap AIR jastary úshin Bilim berý baǵdarlamasyn tabysty júzege asyryp keledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti osy maqsatta elimizdiń oqý oryn­­darynda 1 myń aýǵan stýdentterin oqy­tý úshin 50 mln. AQSh dollaryn ból­di. Osy bilim berý jobasy aýǵan jastarynyń Qazaqstanda joǵary bilim alýyna múmkindik berip otyr. Qazirdiń ózinde 600-den astam aýǵan stýdentteri elimizdiń joǵary oqý oryndarynda beıbit mamandyqtardy meńgerýde.

Bıylǵy jyldyń sáýir aıynda Almatyda Aýǵanstan boıynsha Ystambul úderisine qatysýshy elder syrtqy ister mınıstrleriniń konferensııasy ótti. Álemniń jetekshi elderi, sondaı-aq, óńirimizdegi elder ózderiniń Aýǵanstandy qalpyna keltirýge júıeli kómek kórsetý nıetterin qýattap, yntymaqtastyqtyń alty baǵyty (terrorızmge, esirtki trafıgine qarsy kúres, tótenshe jaǵdaı, saý­da-sattyq, ınfraqurylym, bilim berý) boıynsha josparlaryn bekitti.

О́ńirdegi elderdiń Aýǵanstannyń tu­raq­tylyǵy men qaýipsizdigin nyǵaıtýdy qoldaýyna baǵyttalǵan Almatydaǵy kez­desý halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi is-qımylyna eli­miz­diń qosqan kezekti bir úlesi bolyp tabylady.

Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jaýap­ty múshesi retinde Qazaqstan Iran­nyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıyn­sha da kelissózder úderisine óz úlesin qosty. Máselen, aǵymdaǵy jylǵy aqpan jáne sáýir aılarynda Almatyda Iran men kelissózderge qatysýshy alty el (Ulybrıtanııa, Qytaı, Reseı, AQSh, Fransııa jáne Germanııa) arasynda Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha kelissózderdiń eki raýndy ótti. Olardyń barysynda túpkilikti sheshim qabyldanbasa da, elimiz qatysýshylar arasynda kelissózder ótkizý úshin qajetti aýan qalyptastyryp, bitimgershi rólin atqardy. Sarapshylar atap kórsetkendeı, Qazaqstandaǵy kelissózder taraptar ustanymdarynyń jaqyndaı túsýine oń yqpal etti.

Jalpy, Almatydaǵy kezdesýler Iran men joǵaryda atalǵan alty el arasynda aǵymdaǵy jyldyń qarasha aıynda Jenevada ótken kelissózderdiń tabys­ty aıaqtalýyna birden-bir sebep boldy dep esepteımiz. Bul ýaǵdalastyqtarǵa sáıkes Iran óziniń ıadrolyq baǵdarlamasy sheńberindegi jumystardy MAGATE-ge tıimdi deńgeıge deıin qysqartady, ha­lyqaralyq sarapshylardyń meılin­she muqııat tekserýler júrgizýine múm­kindik beredi, esesine osy elge qa­tys­ty ekonomıkalyq sanksııalar je­ńil­detiletin bolady.

* * *

Táýelsizdik jyldaryndaǵy Qazaq­stannyń halyqaralyq qoǵamdastyqpen ózara is-áreketteriniń tizbesi atalǵan is-sharalarmen shektelmeıdi. Bul rette, bolashaqqa baǵyttalǵan jumystardyń qazirgi kezden-aq bastalyp ketkenin atap ótken jón.

О́ńirlik uıymdarǵa tóraǵalyq etý, kúrdeli halyqaralyq problemalardy sheshýge qatysý, óńirlik qaýipsizdikti, máde­nıetaralyq únqatysý men dinaralyq kelisimdi, sondaı-aq, turaqty damýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birqatar bastamalar kóterý elimizdiń baǵa jetpes tájirıbe jınaqtaýyna múmkindik berdi. Búgingi tańda Qazaqstan halyqaralyq beı­bitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý isine odan ári de óz úlesin qosýǵa daıyn.

Osyǵan baılanysty, Qazaqstan 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine óziniń kandıdatýrasyn usyndy. Bul rette, biz basqa elder aldynda úlken jaýapkershilik alyp otyrǵanymyzdy jaqsy túsinemiz. Qazirdiń ózinde qazaqstandyq músheliktiń basymdyqtary aıqyndaldy. Adamzatqa azyq-túlik, sý, energetıkalyq, ıadrolyq qaýipsizdik salasynda tıimdi sheshimder qajet. Bul baǵyttar elimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi jumysynyń negizi bolady dep esepteımiz.

Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Qazaq­stan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri ofıserleriniń BUU-nyń bitimgershilik mıssııalaryna baqylaýshylar retinde qatysýy týraly usynysyna el Parla­menti­niń qoldaý kórsetýi BUU júıesimen ózara is-qımyldy nyǵaıtý turǵysynan mańyzdy oqıǵa boldy. Osy qadam – Qazaqstannyń beıbitshilik pen halyqaralyq qaýipsizdikti nyǵaıtý jónindegi syrtqy saıasatynyń qısyndy jalǵasy. Sondyqtan, Qazaq­stan­nyń áskerı qyzmetshilerin jekelegen el­derge baqylaýshylar retinde jiberý týraly usynys bizdiń halyqaralyq saıasatymyz turǵysynan jasalyp otyrǵan oń qadam jáne halyqaralyq turaqtylyqqa Qazaqstannyń qosatyn kezekti úlesi bolady.

Qorytyp aıtqanda, Qazaqstan Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń basshy­ly­ǵymen teńgerimdi jáne júıeli syrtqy saıasat júrgizý nátıjesinde álemdik qo­ǵam­dastyq moıyndaǵan bedeldi ári mártebeli memleketke aınalyp, búkil álemge úlgi bolarlyqtaı deńgeıge kóterilip keledi.

Maqtan tutarlyqtaı bıik asýlardy baǵyndyra otyryp, elimiz al­da­ǵy ýaqytta da asqaq maqsattarǵa umtyla bermek. Sondaı min­detterdiń biri – «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizinde óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý arqyly XXI ǵasyrda álemdik qoǵamdastyqtyń aldyńǵy qatarly múshesi mártebesine ıe bolý. О́ıtkeni, ol elimizdiń ulttyq órleýden jahandyq jaýapkershilikke kóterilgenin ańǵartady jáne Qazaqstan Respýblıkasy táýelsiz el retinde óziniń ǵana emes, jalpyálemdik damý máselelerine de jaýapty bola alatyndyǵyn dáleldeıdi. Sonymen qosa, búkil álem moıyndaǵan jahandyq jaýapkershiligimiz ben barsha adamzattyq bastamalarymyz elimizdiń abyroıyn odan ári asqaqtatary sózsiz.

Táýelsizdigimizdi tuǵyrly ete otyryp jáne Elbasymyzdyń kóregen saıasaty men jasampaz halqymyzdyń kúsh-jigeri arqasynda biz osy muratqa da belgilengen mejeden buryn qol jetkize alatynymyzǵa kámil senemiz.

Máýlen ÁShIMBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi

Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik

komıtetiniń tóraǵasy.