Cellebrite security firm kompanııasy telefondaǵy aqparatqa qol jetkizýge múmkindik beretin UFED qurylǵysyn jasap shyǵarǵan. Bul qural arqyly kez kelgen telefondaǵy aqparatty qoldy qylýǵa múmkindik bar. Azamattyq belsendiler kompanııa ónimine narazy, olardyń aıtýynsha, bul azamattardyń jeke terrıtorııasyna qol suǵýmen teń.
Bangladeshtiń Izraıldi memleket retinde moıyndamaıtyny áýelden belgili. Musylman eli sanalatyn Bangladesh Izraılmen saýda qatynasyna, azamattarynyń ol jaqqa barýyna tyıym salǵan. Tipti palestınalyqtardy qoldaıtynyn da ashyq bildirgen. Olar azamattyq quqyqtarynan aıyrylǵan, Izraıl áskeriniń okkýpasııasynda ómir súredi degen pikirde.
Bir qyzyǵy, telefondy buzý qurylǵysy da ızraıldik kompanııaǵa tıesili. Endi basylymdar Bangladeshke ol quraldyń qalaı jetkeni, ıaǵnı ızraıldik Cellebrite security firm ózi jibergeni ne basqa joldy qoldanǵany alańdatady.
Al Jazeera agenttigi osy oqıǵadan keıin zertteý júrgizip, 2018 jyly Bangladesh áskeri ızraıldiń Picsix Ltd. kompanııasymen uıaly telefondardy baqylaý qurylǵysyn satyp alýǵa shart jasasqandyǵyn anyqtaǵan. Odan keıin 2019 jyly aqpanda Bangladesh áskeri Majarstan astanasy – Býdapeshtke arnaıy baryp, Izraıldiń jasandy ıntellekt boıynsha sarapshylarynan dáris tyńdap qaıtqan.
Bangladesh Qorǵanys mınıstrligi joǵaryda atalǵan telefondy baqylaý qurylǵysy Izraıl emes, Majarstanda jasalǵan dep túsinikteme berdi. Qurylymnyń málimdeýinshe, R6 Intercept dep atalatyn júıe úshin BUU ruqsaty alynǵan. Alaıda BUU mundaı ruqsat berilmegenin jáne ondaı habarlama bolmaǵanyn málimdedi.
Majarstan da ondaı qurylǵy jasap shyǵarmaıtynyn alǵa tartty. Derekterge nazar salsaq, Picsix-tiń quraldary, onyń ishinde R6 Intercept júıesi Izraılde jasap shyǵarylady eken.
Al Jazeera munymen shektelip qoımaı, taǵy da aqparat jınaýǵa kirisedi. Bangladeshtiń Ishki ister mınıstrliginiń saıtynan 2018, 2019 jyldary qol qoıylǵan kelisimdi tapqan. Shartqa jaýapty – mınıstrliktiń Qoǵamdyq qaýipsizdik bólimi. Al ol eldiń ishki qaýipsizdigine jaýap beredi. Atalǵan qurylym quramyna Bangladesh polısııasy men shekara qorǵaýshylary kiredi.
Qujatta Bangladesh Qylmysty tergeý departamentiniń 9 ofıserine Sıngapýrǵa UFED júıesinde jumys isteý, uıaly telefondardan aqparat alý boıynsha jattyǵýdan ótýge ruqsat berý týraly jazylǵan. Odan bólek, Jedel qyzmet batalony da osy joba aıasynda hakerlik, júıeni baqylaý boıynsha trenıngten ótetini týraly aqparat tabýǵa bolady.
Al aqparat qaıdan jınalady degen suraqqa kelsek, olar WiFi arqyly ınternetke kirgen qurylǵylardan arnaıy sıgnal qaǵyp alýshy qurylǵylar arqyly jınaıdy.
Eldegi adam quqyǵy máselesimen qatar, úkimettiń buǵattalǵan uıaly telefondardan da aqparat jınaý múmkindigi aıtyla bastady. Bangladesh úkimeti 2018 jyly Sıfrlyq qaýipsizdik týraly zań qabyldap, halyqaralyq uıymdar men basqa eldiń synyna ushyraǵan bolatyn. Atalǵan zań eldiń quqyq qorǵaý organdaryna áleýmettik jelilerde úkimetti synaǵan jýrnalıster men azamattyq belsendilerdi tutqyndaýǵa, jeke habarlamalaryn oqýǵa múmkindik beredi.
О́tken aptada 13 memlekettiń elshisi bangladeshtik jazýshy Mýshtaq Ahmedtiń ólimine qatysty tergeý júrgizilsin degen talap qoıdy. Qalamger Facebook jelisinde úkimettiń koronavırýs pandemııasyna qatysty áreketin synap jazǵany úshin 9 aı tutqynda ustalǵan. Oǵan naqty aıyp taǵylmaǵan. Jazýshy 25 aqpanda dúnıeden ótti.
Izraıldiń adam quqyǵy boıynsha zańgeri Eıtaı Mak baqylaý qurylǵylary Izraılden satyp alynǵany shyndyq degen pikir bildiredi. «Olar arqyly sizdiń qarym-qatynasyńyz, dostaryńyzdyń ómiri, aýrý-syrqaýyńyzǵa qatysty aqparatty alý múmkindigi bar. Mundaı qurylǵyny satý qarý satýdan ońaıyraq. Osyndaı júıe kópke beımálim qalady, sonymen qatar memlekettermen baılanys ornatýǵa jol ashady. Izraıl keıde osyndaı quraldar satý arqyly adam quqyqtary jıi taptalatyn Bangladesh, Ońtústik Sýdan, BAÁ sııaqty eldermen baılanys ornatýdy kózdeıdi. Degenmen bul qatynastyń halyqtar arasyndaǵy jaqyndyq baılanys emes, úkimetter arasyndaǵy, jergilikti rejimder arasyndaǵy baılanys ekenin eskergen jón», deıdi zańger.
Al Qazaqstanǵa kelsek, pandemııa bastalǵaly alaıaqtardyń telefon soǵyp, bank esepshotyna qatysty aqparat alýǵa tyrysqany, tipti aqsha aýdaryp alǵandary týraly habarlar jıilep ketti. Sonda olar da aqparatty arnaıy qurylǵylar arqyly ala ma degen oryndy suraq týyndaıdy.
Sarapshylar mundaı aqparatty keıde bank qyzmetkerleriniń ózderi satatynyn alǵa tartady. Olarda tutynýshynyń barlyq aqparaty bolmasa da, aty-jóni, bank kartasynyń nómiri syndy negizgi aqpar bar. Al ol aqparatty, onyń ústine bank kartasynyń nómirin aıtý senim uıalatady.
Aqparattyq tehnologııalar salasynyń mamandary qandaı da bir baǵdarlama ornatqanda onyń sizdiń aqparatyńyzǵa, mysaly, telefon kitapshańyzǵa ruqsat suraıtynyn, kezi kelgende ony qoldana alatynyn aıtady. Iаǵnı telefonyńyzǵa kez kelgen baǵdarlamany ornata berý de qaýipti.
Biraq sońǵy kezde alaıaqtardyń jıilep ketkenin nemen túsindiremiz? Onyń ústine jaqynda birqatar agenttik qazaqstandyqtardyń JSN nómiri saqtalǵan bazanyń málim bolǵany týraly jarysa jazdy. Reseılik InfoWatch aqparattyq qaýipsizdik kompanııasy 2018-2020 jyldar arasynda Qazaqstannan 11 mln-ǵa jýyq aqparattyń «qoldy bolǵanyn» habarlady. Mundaı aqparatqa kommersııalyq jáne kommersııalyq emes uıymdarǵa júrgizgen monıtorıng nátıjesi negiz bolyp otyr. Buǵan qatysty tergeý de bastalǵan. Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi jedel habarlamalar aqparattyń qoldy bolýyna birden-bir ońtaıly qural ekenin eskertedi.
Azamattyq belsendiler alaıaqtardyń shabýyly toqtamasa, petısııa jarııalap, qol jınaıtynyn aıtady. О́ıtkeni jeke aqparattyń basqa adamdarǵa ótýi – quqyq buzý. Degenmen quzyrly organdar oǵan qatysty shara qoldanýǵa asyqpaıdy.
