Qoǵam • 20 Naýryz, 2021

Tórge shyq, Ulys kúni!

480 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Áz-Naýryz, áýen naýryz, áziz naýryz, qosaqta baqytyna jandy jalǵyz. Kórkeıtip dúnıeniń keńistigin, tolsynshy tórt túlikke óris búgin. Dástúrli Alashymnyń dáriptelip, baıyrǵy babamyzǵa eliktelik. Solardaı boı túzeıik taýǵa qarap, armanyn alyptardyń arǵa balap. Solardaı ustanaıyq saltty myǵym, qaıtalap dáýirlerdiń dańqty jyryn. Solardaı izgilikke shól qandyryp, álemdi ǵumyr boıy tańǵaldyryp. Kúzetip jaısań jurtyń tynyshtyǵyn, shashaıyq jyrdan jaqut, yrys gúlin. Qosh keldiń, qońyr júzdi Ulys kúni, mendegi meıirimniń nur ushqyny. Senbisiń, tarıhymnyń tábárigi, janǵa egiz jaqsylyqtyń jańa jyry.

Tórge shyq, Ulys kúni!

Ǵalamat kóktemniń ıisi, kóńildiń hoshy ańqyǵan, náýirzekteı qusy­nyń tańdaıynda tamyljı «án» shal­qyǵan bul kún – ardaqty áz-Naýryz! Ardaqty bolmaı qaıtsin, úsh myń jyl boıy úzbeı toılanyp, 300 mıllıon adamdy qýanyshyna or­­taq etken ulyq tańnyń ulaǵaty qazaq­qa az bolmasa kerek-ti.

Olaı deıtinimiz, álemdik kún­­tizbe aýysatyn qańtardyń birin­shi kúninde jahannyń jalpaq jur­tynan jyryla qalyp, «jylymnyń basy naýryz» dep siresip otyratyn taǵy biz – qazaq qoı. Sóıte júrip kóktemniń alǵashqy tańy atqanda «Mine, meniń Jańa jylym!» dep alty qurlyqqa aıqaılata jar salý da – tup-týra siz ben bizdiń mań­da­ıymyzǵa buıyrǵan mereı emes pe?!

Dál osy kúni, úlkenderdiń aıtýynsha, kún sáýlesi Jer sharynyń shyǵys bóliginde tańǵy saǵat altyda sebezgilep atqanda, bizdiń baıtaq dalada saǵattyń tili túngi úshtiń tóńireginde typyrshıdy eken. Mereke tańy bolyp atýǵa alaman kútken júırikteı asyǵyp. Sodan ba, álde tabıǵat júreginde qozǵalǵan seńniń bir uly daýysynan ba – tóńirek túgel tulpar tuıaǵynan ushqan túrli dybystardaı toǵysa quıqyljıtyndaı. Degbirsiz ala­ǵyzasyz. Erekshe ele­gizesiz. Osy sát­ti júrekpen sezip, kóńilmen kesh­seńiz, siz túr­­ki topyraǵyna tó­gilgen ǵa­jap nur men dalany keze qy­dyratyn Qyzyr babanyń qudiretin sezinetindeısiz. Bala kóńilmen úlkender sózine uıyp, qarııa kóńilmen taǵatsyzdana kú­tetindeısiz. Sóıtip, bir ózgeshe kúıge oranǵan keıipker bolyp, dún-dúnıeniń qyzyǵyna tańǵa­la­­tyndaısyz! О́ıtkeni san ǵa­syr­lar boıy saqtalǵan qazaqy nanym-senim boıynsha bul túni Samar­qannyń kók tasy da jibıdi delingen. Onyń sebebi, bir aıryqsha nur sol tasqa túsedi (ańyz). Osy sebepti de atam qazaq ataýly merekege oraı ataly sóz arnap, «Bul kúni Samarqannyń kók tasy da jibıdi, sender de++ jaqyndaryńa de­gen ókpe-renishten aıyǵyńdar. Kó­­ńildegi muzdy eritińder»,  dep kópke kómegi kórneý ósıet aıt­qan. «Kómegi» dep kóldeı etip aıt­qanymyz sol – bul kúnde jurt qabaǵy jazy­lyp, júregi jumsap sala beredi sodan.

Ol ol ma, 22 naýryz qazaq úshin taǵy yrystyń, berekeniń, mol­­­­­shylyqtyń qazany burq-sarq qaınaǵan, tirliginiń bazary gúldeı jaınaǵan baıashat mezet syndy. Qasıetti kún. Aq túıeniń qarny ja­rylyp, aq ózenniń qursaýy qaıt­qan kún dep sodan aıtady-aý, táıiri?! Tap osy tańnan, dáp osy kúnnen bastap tirshilikke tyń kúsh bitetindeı. Sosyn da bul­­qynyp jatqan bulaqqa baryp, kózin ashamyz, jas shybyqtyń ózine de asa bir mahabbatpen qa­raımyz kelip. О́lsheýsiz mahabbat ta, meıi­rim-shapaǵat ta dál osy kúni árkimge násip bolardaı. Árbir jan­nyń boıy sondyqtan nurdan balqyrdaı kúı keshedi. Jer júziniń dúr silkinip, dú­rııa kóılek kı­gen arýdaı elite qa­la­tyny, kó­ńildiń názik qylyn sherte qala­tyny nesi eken deńizshi?!

Bálkim, sol úlkender aıtatyn: «Samalyq, samalyq, kók qus kózin ashty ma? Aıaǵyn jerge basty ma?..» dep keletin Naýryz jyryndaǵy álgi kók qus kóptiń kókireginen kóktem saıyn pyr-pyrlap ushar kókpeńbek kóńil qusy ma edi, kim bilgen?! Áıteýir, biz – Máńgilik eldiń egesi darqan qazaqtar Uly dala tósin dúrliktire osy merekeni toılaýda aldymyzǵa jan salǵan emespiz. Babadan mıras, atadan amanat bul dástúrdiń budan soń da úzilýi múm­kin emes. Kerisinshe, ǵasyrdan-ǵa­syrǵa dál búgingideı dańqy asyp dúr­kireı bermek!

Sońǵy jańalyqtar