Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
– Jomart Sabyrjanuly, eger jańylyspasam, siz alǵash ret Asyq atý federasııasyn quryp, onyń tuńǵysh prezıdenti bolǵan adamsyz. О́zińizdi bul iske ıtermelegen ne nárse?
– Asyq oıyny – ár ólkede ártúrli erekshelikterin saqtaı otyryp damyǵan ulttyq oıyndardyń ishinde asa tanymaly jáne qazaq halqynyń dástúrli oıyndarynyń eń qyzyqty túri. Sondyqtan ǵasyrlar boıy halyqtyń zerdesinde saqtalyp kelgen bul oıyn urpaq tárbıeleýdiń quraly ekeni anyq.
Odan keıin asyq atý utys oıynǵa jatady. Sol sebepti, balalardyń tez qımyldaýyn qalaıdy. Mergendigin arttyrady, dáldikke, esepke úıretedi. Qazaq balasynyń esepke júıriktigi, mine osyndaı oıyndardy oınaýdan qalyptasqan. Asyqty eshkim qoldan jasap jatpaıdy. Tabıǵı nárse. Bul oıyndy damytý arqyly birinshiden, halqymyzdyń ejelgi dástúrin jańǵyrta alamyz, ekinshiden genetıkalyq tolyq oılaý úrdisin qalyptastyrýǵa sep. Osy maqsat turǵysynan qolǵa alǵan jaıymyz bar.
«Asyǵyń alshysynan tússin!» dep tilek aıtatyn alash balasynyń ulttyq sportqa den qoısa, erteńgi urpaǵy da tamyrynan ajyramaıtyny anyq.
– Jumysty qalaı bastadyńyz?
– Eń áýeli, etnograf zertteýshilerdi qatystyra otyryp, «Asyq oıyndary» erejesin jazyp, ony Ádilet mınıstrligine bekittirdik. Iаǵnı patenttedik. Bul 2010 jyly atqarylǵan is. Bir jyl buryn Asyq atý federasııasyn quryp, zańdy tirkeýden ótken bolatynbyz. Odan keıingi negizgi másele – sport rezervi jáne joǵary dárejede oıynshylar daıarlaý isin qolǵa aldyq. Sóıtip, asyq atý sport túri boıynsha jarysqa qatysatyn adamdardyń jas erekshelikterin anyqtap, olardy bes topqa jiktedik. Atap aıtqanda, balalar (7-10 jas), jasóspirimder (11-13 jas), bozbalalar (14-16 jas), jastar (17-20 jas), eresekter (21 jastan joǵary). Bul sanattar óz ishinen áıelder jáne erler dep bólindi.
Qazirgi tańda elimiz kóleminde 14 oblysta akkredıtteýden ótken federasııa bólimsheleri jumys istep tur. Bul qurylymda asyq atýdy úıretetin 689 jattyqtyrýshy jumys atqarady. Resmı málimetke júginsek, 45 000 adam osy sport túrimen aınalysady eken. Sol sııaqty, óńirlerde 1388 asyq atý úıirmesi jumys isteıdi. Eń úlken jetistigimiz – 2018 jyly Ulttyq olımpıadalyq komıtet «Asyq atý» oıynyn sport túri dep tanydy.
– Qysqasy, asyq atý sporty resmı túrde moıyndalyp, respýblıkalyq sporttyq oıyndar kestesine kirgen boldy ǵoı?
– Árıne. Bekitilgen sporttyq is-sharalar kestesine sáıkes, asyq atý boıynsha jyl saıyn 30-ǵa jýyq sporttyq jarys ótkiziledi. Sonyń ishinde úsh halyqaralyq týrnır, alty Qazaqstan chempıonaty bar. Onyń syrtynda dástúrli respýblıkalyq oqýshylar spartakıadasy, Qazaqstan halyqtary festıvali jáne Aýyl oıyndary baǵdarlamasy sheńberinde resmı jarystar ótip júr.
Onyń syrtynda, 2011 jyly elordada ótken Dúnıe júzi qazaqtarynyń kezekti quryltaıynda shetten kelgen qandastarymyzǵa asyq oıynynyń erejesi tanystyryldy. 2014 jyly mamyr aıynda Germanııada, 2016 jyly shildede Túrkııada uıymdastyrylǵan Eýropa qazaqtarynyń kishi quryltaıynda asyq atýdan jarys ótkizdik. 2017 jyly 4-9 jeltoqsanda Koreıa Respýblıkasynyń Chedjý qalasynda materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý komıtetiniń HII sessııasyna qatysyp, asyq oıynyn nasıhattadyq. Sóıtip, asyq atý oıyny materıaldyq emes mádenı mura retinde IýNESKO tizimine kirdi. Sondaı-aq asyq atýdan Qazaqstan kuramasy Qyrǵyz elinde ótken Dúnıejúzilik kóshpendiler oıynynda qyrǵyz stılinde asyq atatyn «Ordo» saıysyna qatysyp, júldeli 3-oryndy ıelendi.
– Asyq atý sporty elimizdiń qaı óńirlerinde jaqsy damyǵan jáne aldaǵy josparlaryńyz qandaı?
– Asyq atý sporty Qostanaı, Túrkistan, Jambyl, Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Qyzylorda oblystary jáne Nur-Sultan qalasynda jaqsy damyp keledi. Sonymen qatar «Asyq atý» oıyny elimizdiń orta mektepterinde dene tárbıesi sabaǵynyń josparyna ulttyq sport túri retinde engizildi. Jýyqta, «KazAlıans» qoǵamdyq birlestigimen asyq atýdy jáne ulttyq salt-dástúrdi nasıhattaý maqsatynda memorandým jasaldy. Bıyl tórtinshi dúrkin Túrkııada ótetin Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndarynyń baǵdarlamasyna bizdiń Asyq atý sporty kirgendikten, soǵan daıyndyq sharalary júrgizilip jatyr.
Áńgimelesken
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
