Medısına • 18 Sáýir, 2021

Ekpe saldyrý ózekti

27 ret kórsetildi

Mine, sáýir aıynyń ortasy da boldy. Indet bolsa, saıabyrsýdyń ornyna órship barady. Munyń bir sebebi, ótken aılarda shetelden tolassyz kelýshiler kóp boldy. Jolaýshylardyń kóbinde PTR testi joq. Álgilerdiń arasynda barǵan jaǵynan aty jaman indetti juqtyryp alǵandar barshylyq. Olar kelip ózgelerge taratýda. Al ushaqtyń ishinde qanshama adamǵa kesiri tıdi...

Adamzat balasy mundaı náýbetti san márte basynan ótkergeni aqıqat. Aty jaman oba, sheshek, qyzyl, basqa da juqpaly indetter jer betinen mıllıondaǵan adamdy jalmap ketkeni belgili. Sonymen kúrese júrip, adam túrli ekpeni oılap tapqan. Jańa týǵan nárestege dúnıege kele salysymen, aýrýdyń aldyn alyp, keıin úsh aı, alty aı, bir jyl, basqa da ýaqytta kezeń-kezeńimen ekpe salynatynyn bárimiz de bilemiz búginde. Osydan bir ǵasyr buryn qazaq topyraǵynda osyndaı juqpaly indet tarap, halqymyzdy baýdaı túsirip, talaıdy jalmap ótipti. Sol tusta kóziqaraqty bir aýyldyń aqsaqaly jurtty jınap alyp, aýyldy aınaldyra otyn úıgizip jınatyp, sony kúndiz-túni tútindetip, jaqqyzypty. Bul qazirgi tilmen aıtqanda dezınfeksııa bolǵan kórinedi. Sonyń nátıjesinde ózgelerdi jalmaǵan indet álgi
aýyldy aınalyp ótipti. Osylaısha jurt aman qalǵan deıdi osyndaı oqıǵany eske salǵan kónekóz qarııa. Sońǵy elý-alpys jylda túrli juqpaly aýrýlardyń aldyn alyp, tipti tumaýǵa da qarsy ekpe saldyrý qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan.

Al myna bále buryn-sońdy bolmaǵan, jurttyń aıtýyna qaraǵanda, kezdespegen indet kórinedi. Sondyqtan ótken jyly alǵashqyda jurt abdyrap qaldy. Sol kezde halyqtyń kóp bóligi buǵan senbeı, tipti kúlkige aınaldyryp mazaqtaǵandaı bolǵan. Alaıda jaǵdaı qıyndap, aýrýhanalarda oryn bolmaı, biraz adam tynysy tarylyp, ókpesi qysylyp, aıaq astynan kóz jumǵan tusta el esin jııa bastady. Túrli qaýeset tarap, jurt emdelýdiń alýan túrin oılap taýyp, jantalasa áreket etýge kóshti. Úıdi alastady, adyraspan jaqty, tútindetti. Sarymsaq, lımon, zimbir deısiń be, tipti spırttik ishimdikterge júgindi. Immýnıtetti kóterý kerek dep, maıly tamaq jep, saýmal, qymyz, shubatqa bas qoıdy.

 Alaıda jaǵdaı qıyndaı túskenimen, jurt toı ótkizýdi qoımady. Birneshe júzdep adam shaqyryp, astyrtyn tyǵylyp toı jasaý tolastar emes. As berý, ómirden ótkenderdi eske alý sharalaryna adamdy kóptep shaqyrý áli jalǵasýda. Bul da indettiń keń taralýyna áser etýde. Sondaı basqosýlarǵa qatysyp kelip, aýyryp, ony otbasynyń ózge adamdaryna, basqa da aralasqandarǵa juqtyryp, kóz jumǵandar jıi kezdesýde. Halqymyz mundaı sharalarǵa barmasa uıat, aǵaıyn renjıdi degen túsinikten áli de aryla almaı keledi. Sońǵy otyz jylda aýyrdyń astymen, jeńildiń ústimen júrip, ońaı paıda tapqysy keletin qaptaǵan ánshiler de, saýyqshyl halyqqa arnalǵan toıhanalar da qaptap ketti. Sol toıhana ıelerine tıisti shara qoldansa da, aıyppul tóletse de toqtaıtyn túri joq. Endi álgi ǵımarattardy elektr qýatynan ajyratyp, sýyn óshirip, keıbiriniń jumysyn múlde toqtatý sharasy qaldy deıdi tekserýshiler. Biz myna jaǵdaıdan keıin tabyssyz qaldyq, jumyssyz qaldyq dep baıbalam salýshylar da kóbeıdi. Al eńbektenemin degen adamǵa mańdaı terin aǵyzyp jumys istegisi kelse sharýa kóp. Ol endi basqa áńgime.

Ekpe máselesine qaıta oralaıyq. Jaǵdaıǵa qaraı jedel jasalǵan ekpe-vaksına túrinen qaýiptenip, áliptiń artyn baǵyp otyrǵan adamdar da barshylyq. Bul vaksına qanshalyqty sapaly dep alańdaýda. Biz synaq jasaı salatyn qoıan emespiz. Qazirgi ekpelerdi daıyndaý óte jyldam, tıisti synaqtan ótpegen, onyń saldary qalaı bolar eken degen oıda. Oǵan áleýmettik jelilerden taraǵan túrli qaýeset, alypqashpa áńgimeler de áser etýde. Qazir negizinen dárigerler, muǵalimder jáne kúsh qurylymdarynyń qyzmetkerleri ekpe saldyryp, endi nıettengen jandar da salyp jatyr. Indet qaýpi órshigen saıyn kóp adamdar tezirek ekpe saldyryp alǵysy keledi. Birqatar jasy ulǵaıǵan kisiler ony qajet emes dep oılaýda. Demek, ondaı kisilerdiń saqtyq sharalaryn ustanyp, úıden kóp shyqpaǵany durys. Qart kisilerdiń kóbinde ártúrli aýrýdyń belgileri bar.

Bul ózi buryn-sońdy bolmaǵan indet qoı. Ǵalymdar men medısına mamandary muny endi zerttep, jańalyqtar ashyp jatyr. Osy kúnderi bul indetpen sımptomsyz, ıaǵnı belgisi baıqalmaıtyn kúıde – jeńil túrimen aýyrǵandar kóp ekeni aıtylýda. Ony adamdar ózderi de bilmeı, sezbeı júre beredi eken. Onyń qaýiptisi sol, aýrýdy ózgelerge juqtyratyny. Qazir osy aýrýdyń sımptomsyz, ıaǵnı jeńil túrimen aýyrǵandar elimizde mln-nan asady degen boljam aıtylýda.

Naýryz aıynyń sońyna deıin elimizde nebári 120 myńnan asa adam ekpe saldyrdy degen málimet aıtyldy. Osynyń ózi naqty emes. Qalaı bolǵanda da bul tym az. Mynandaı qarqynmen jyl sońyna deıin Qazaqstan jurtshylyǵynyń 6 mln-y ekpe saldyrady degenge sený qıyn. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tarapynan naýryz aıynda on shaqty kún vaksına saldyrý saıabyrsyp ta qalǵan. Endi jaǵdaı qıyndap, indet qaıta órshigen soń ekpe saldyrýdy kóbeıtý týraly shuǵyl áreket ete bastady. Mınıstr Reseıden 2,5 mln, AQSh-tan, Qytaıdan vaksına alamyz dep qaldy. Munyń bári qyrýar qarjy. Al osy aıdyń sońynda Qazaqstan óz ekpesin shyǵarady. Bastysy, qarajat emes, adamdardyń saýlyǵy, árıne.

Qazirge deıin elimizde vaksına saldyrǵandardyń bári saý. Jalpy, ekpeniń sapasyn odan ári damytyp, ony bolshaqta jas balalardan bastap ektirýdi jolǵa qoıatyn bolsa, indettiń tamyryna balta shabýǵa bolǵandaı. Al qazirgi qysyltaıań zamanda ony asyqpaı zerttep, oǵan jyldar jumsap, jaǵany keńge salýǵa ýaqyt tar. Indet órship barady. Bul másele tóńireginde kemshilik shash-etekten. Eń úlken megapolıs Almatyda indet juqtyrǵandar kóbeıip, «Almaty arena» ǵımaratyna naýqastardy jatqyza bastady. Dárihanalarda, emhanalarda dáriler jetispeýshiligi baıqalýda. Sonda sózi men isi qabyspaıtyn Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ne bitirip otyr? Bul týraly jaqynda depýtattar Parlament tórinen másele kóterdi. Memleket basshysy da syn tezine alyp, qatań shara qoldanylatynyn aıtty.

 Qazir kúndelikti aqparatqa qulaq túrsek, álemniń keıbir elderinde halqynyń basym kópshiligi vaksına saldyryp úlgergeni aıtylýda. Bizge de bul iste kesheýildeýdiń jóni joq.

 

Saıasat BEIISBAI,

jýrnalıst

Sońǵy jańalyqtar

Shýchede jańa sport kesheni salynady

Aımaqtar • Búgin, 18:59

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Búgin, 13:05

Kıikterdiń tóldeý kezeńi bastaldy

Fotogalereıa • Búgin, 12:07

Qazaqstannyń altyn-valıýta qory ósti

Ekonomıka • Búgin, 12:02

Pavlodarda avtobýs baǵanǵa soǵyldy

Oqıǵa • Búgin, 09:54

Batys Qazaqstanda kıikter ólip jatyr

Aımaqtar • Búgin, 09:44

Uqsas jańalyqtar