Kókeıkesti máseleler – senatorlar nazarynda

Quqyq qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq

Senatorlar aldymen «Qazaq­stan Respýblıkasy men Soltústik Makedonııa Respýblıkasy ara­syndaǵy adamdardy ustap berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn talqylap, qabyldady. Qujatta eki memleket bir-birine izdeýde júrgen azamattaryn ustap berýge kelisti. Sondaı-aq bul Shartta ustap berýge, bas tartýǵa, ustap berýdi keıinge qaldyrýǵa jáne rásimdi ońaılatýǵa negiz bolatyn erejeler de qamtylǵan.

«Bul Sharttyń negizgi maqsaty – izdeýde júrgen adamdardy qylmystyq jaýapqa tartý úshin ekstradısııalaý máselesin retteý. Shartta ustap berýdiń kelesi negizderi kózdelgen. Birinshiden, eki eldiń de zańyna sáıkes áreket qylmys sanalýy tıis.

Ekinshiden, qylmystyq jaýap­qa tartylatyn adam keminde 1 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrýǵa jazalanýy qajet. Úshinshiden, sot úkimin oryndaý úshin izdeýdegi adamnyń ótelmegen jaza merzimi keminde 6 aı bolýy kerek», dedi Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Berik Asylov.

Baıandamashynyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta Soltústik Make­donııa men Qazaqstanda jasyrynyp júrgen qylmyskerler joq. Jalpy, Qazaqstan búginge deıin 20 memleketpen ustap berý týraly sharttar jasasqan.

«Bolashaqta Malaızııa, Domı­nıkan, Perý, Argentınamen osyndaı sharttarǵa qol qoıý josparlanyp otyr. О́tken jyly basqa memleketterge elimizde jasyrynyp júrgen 64 shetel azamatyn ustap berdik. Al bizge basqa elder 56 qylmyskerdi qaıtardy», dedi B.Asylov.

Otyrysta «Qazaqstan Res­pýb­lıkasy men Soltústik Makedonııa Respýblıkasy arasyndaǵy sot­tal­ǵan adamdardy berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qabyldandy. Atalǵan shart Qazaqstan men Sol­tústik Makedonııanyń quzyretti organdarynyń ózara is-áreketine jáne sottalǵan adamdardy berý týraly kelisim jasaýǵa múmkindik beredi.

Qujatta ekstradısııalaý, aq­pa­rat almasý, sottalǵan adam­dardy jetkizý sharttary jazyl­ǵan. Odan bólek, sottalǵan adam­dar­dy berý kezindegi shyǵyn­darǵa baılanysty normalar da qarastyrylǵan.

Atalǵan zań jobasy jóninde de baıandama jasaǵan B.Asy­lov­tyń sózine súıensek, Sharttyń basty maqsaty – basqa elderde sottalǵan azamattarymyzǵa jazasyn elimizde óteýge múmkindik jasaý. «Shartqa sáıkes sottalǵan adamdardy berý úshin eki eldiń biriniń azamaty bolýy tıis. Eki elde de qylmys bolyp sanalatyn áreket úshin sottalǵan bolýy qajet. Suraý alynǵan kezde úkim zańdy kúshine enýi jáne keminde 6 aı óteıtin ýaqyty qalýy tıis. Jáne sottalǵan adamnyń jazbasha kelisimi kerek. Sondaı-aq eki el de adamdy berýge kelisýi qajet», dedi Bas prokýrordyń birinshi orynbasary.

Búgingi tańda Qazaqstanda 970 shetel azamaty bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jazasyn ótep jatyr. Shetelderde 922 Qazaqstan azam­aty jaýapqa tartylǵan.

Sonymen qatar Qazaqstan men Soltústik Makedonııa arasynda qylmystyq ister boıynsha óza­ra quqyqtyq kómektiń barlyq uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq te­tikterin retteý jáne iske asyrý úshin «Qazaqstan Respýblıkasy men Soltústik Makedonııa Res­pýb­­lıkasy arasyndaǵy qyl­mys­tyq ister boıynsha ózara quqyq­­tyq kómek týraly shartty ra­tı­fıkasııalaý týraly» zań joba­sy da qabyldandy. Onyń keı­bir normalary bank shottary men qarjylyq aqparattardy anyq­taý, qylmystyq ister týraly qujattardy, materıaldardy nemese zattardy jáne aqparattardy almasý máselelerine arnalǵan.

«Sharttyń basty maqsaty – kú­dikti men aıyptynyń kiná­sin dáleldeýge arnalǵan proses-
­sýal­dyq áreketterdi júzege asyrýdy retteý. Ol eki eldiń ókiletti organdaryna kelesi tergeý amaldaryn júrgizýge quqyq beredi. Qamaýda otyrǵan adamdardy ýa­qytsha berý, tintý, zattardy tár­kileý, saraptama júrgizý, jaýap alý, aqpa­rat almasý jáne de basqa amal­­dardy qamtıdy. Shartta kóz­del­gen barlyq tergeý áreketi biz­diń Qylmystyq-prosestik kodekste bar», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan B.Asylov.

Úsh zań boıynsha pikir bil­dir­­gen Senat Tóraǵasy olar­dyń el azamattarynyń quqyq­tar­yn qor­ǵaýda mańyzy zor eke­nin aıtty. «Búgin qabyldan­­ǵan zań­dar Qazaq­stan men Sol­­tústik Ma­ke­donııa arasyn­daǵy quqyq qorǵaý sala­syn­daǵy yntymaqtastyqty damy­týǵa baǵyttalǵan. Olar qyl­myskerlerdi jaýapkershilikke tartýdyń ártúrli kezeńderin qam­tıdy jáne qylmyspen kúresti kú­sheıtý úshin memleketaralyq qaty­nastardyń quqyqtyq negiz­derin qalyptastyrady. Soǵan sáıkes qylmystardy tergeý pro­sesinde jan-jaqty kómek kórse­tý, qylmyskerlerdi ustaý jáne olardy ekstradısııalaý, sot­talǵan adamdardy berý sııaqty ózara is-áreketter qarasty­rylǵan. Bul zańnyń ústemdigin qamta­masyz etedi. Sondaı-aq azamat­tary­myz­dyń quqyqtaryn qamtamasyz etýge múmkindik beredi», dedi M.Áshimbaev.

Veterınarııa salasynda maman tapshy

Senat otyrysynda depýtattar óz saýaldaryn da joldady. Depýtat Muhtar Jumaǵazıev Úkimet Bas­shysyna joldaǵan saýalynda veterınarııa salasyndaǵy maman tapshylyǵyn sóz etti.

Onyń aıtýynsha, jumys prose­siniń tómen deńgeıde uıymdas­tyrylýy, eńbek etýge qarapa­ıym jaǵdaıdyń jasalmaýy, mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazanyń jetki­liksizdigi, jalaqynyń tómen­digi veterınar mamandardyń qyz­met etýge yntasynyń azaıýyna áser etedi. Depýtat keltirgen aqparatqa saı veterınarlyq stansalardyń basym kópshiligi mamandardyń jeke úıinde jáne jalǵa alynǵan ǵımarattarda ornalasqan.

«Veterınarlyq qyzmettiń negizgi mindeti – turaqty epızo­otııalyq ahýaldy qamtamasyz etý. Osy oraıda veterınar maman­dardyń jetispeýshiligi eń basty ózekti másele bolyp tur. Joǵary jáne orta-arnaýly oqý oryndary jas mamandarǵa degen suranysty tolyq qanaǵattandyra almaı ke­ledi. Al osy salaǵa jumysqa kel­­gender eńbek jáne turmys jaǵ­­daıy bolmaýy saldarynan jumys oryndarynda asa kóp aıalda­maıdy.

Nazar aýdaratyn bolsaq, eli­mizde veterınarııa baǵyty bo­ıynsha mamandar daıarlaıtyn 10 joǵary oqý ornynda sońǵy úsh jylda 3602 adam bilim alǵan, onyń ishinde úsh beıindi joǵary oqý ornynda  2018  jyly – 712, al 2020 jyly 826 adam oqý bitirgen», dedi senator. Osy sala­daǵy mamandardyń orta jasy 50-55, keı óńirlerde tipti 59 jasqa jetip qalǵanyn eskere otyryp, depýtat Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasarynyń jergilikti deńgeıdegi kvazımemlekettik sektor qyzmetkerleriniń sanyn 25 pa­ıyzǵa qysqartý tapsyrmasyna sáıkes veterınarlar da qys­qar­tylyp jatqandyǵyn synǵa aldy.

«Jergilikti atqarýshy organ­dardyń aqparaty boıynsha óńir­ler­degi 203 veterınarlyq stan­­sanyń 104-i ǵana menshikti ǵımara­tynda ornalasqan, al 99-y jalǵa alynǵan.

Aýyldyq okrýgterdegi 2327 vete­rınarlyq pýnkttiń 696-sy óz  menshikterinde bolsa, 1631-i jalǵa alynyp, 91-i mamandardyń jeke úılerinde ornalasqan, nemese 30 paıyzǵa qamtylǵan. So­ny­men birge mamandardyń arnaıy avto­­kólikteri men qural jabdyq­­tary­nyń paıdalaný merzim­deri ótip ketken», dedi M.Juma­ǵa­zıev.

Senatordyń aıtýynsha, bul mamandyqtyń bolashaǵy týraly aqparat ta kóńil qýantpaıdy. «Bolashaq» baǵdarlamasymen osy salada 12 adam ǵana shetelderde oqyǵan. Olardyń basym bóligi mamandyq boıynsha jumysqa ornalaspaǵan. Eldegi joǵary oqý oryndaryna veterınarııa boıynsha túlekterdiń jumysqa ornalasýy 2018 jyly 79 paıyz bolsa, 2020 jyly 50,3 paıyzdy quraǵan.

«Dıplommen – aýylǵa!» baǵ­­dar­­lamasynda qoıylǵan maqsat­tardy iske asyrý sharalary esh­qandaı syn kótermeıdi. Sońǵy 5 jylda osy baǵdarlama aıasynda nebári 1875 jas maman jumysqa ornalasqan», dedi Muhtar Juma­ǵazıev.

Senator óz saýalynda ­ag­ro­­­ónerkásiptik keshen úshin kadr daıarlaýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysyn qalyptastyrý bo­ıynsha quzyretti Bilim jáne ǵylym mınıstrliginen alyp, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine berýdi usyndy. Osy mamandyq boıynsha aýyl jastary úshin granttar sanyn arttyryp, veterı­nar­lardyń jalaqysyn ósirý, olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jab­dyqtaryn jetildirý má­se­leleriniń ózektiligin de atap ótti.

«Aýyl jastaryna veterı­nar­ mamandyqtary boıynsha kvota kólemin 50 paıyzǵa deıin kó­beıtý, onyń ishinde jergilikti bıýd­jetten qosymsha granttar jáne aýyl sharýashylyǵy qury­lymdary esebinen oqytý tetik­terin qarastyrýdy usynamyz.

Veterınarııa mamandarynyń jalaqysyn qaıta qaraý jáne zııan­dy eńbek jaǵdaılary úshin ústeme­aqy tóleýdi jáne jas mamandardy áleýmettik qoldaý tetikterin je­tildirýdi suraımyz.

Veterınarııalyq stansalar men veterınarlyq pýnktterdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtyp, tıisti ǵımarattarmen qamtamasyz etý qajet. Aýyl sharýashylyǵy mamandyqtaryna qy­zyǵýshylyq týǵyzý, yntasyn arttyrý maqsatynda mektep­ter­degi joǵary synyp oqýshyla­ry­nyń arasynda kásibı baǵdar jumys­taryn júıeli túrde júrgizgen jón.

Oqý prosesin dýaldy bilim berý júıesimen ıntegra­sııa­laý arqyly teorııalyq bilimdi ón­diristik prak­tı­kamen ushtas­tyrý jolymen  oqytý baǵdarla­ma­­larynyń praktı­kaǵa baǵdarlaný deń­geıin kóterý, bolashaq jas maman­dardyń beıin­di aýyl sharýa­shylyǵy qury­lym­darynda óndiristik tájirıbe­den ótý ke­zeńine jalaqy tóleýdi qarastyrý kerek.

Qazaqstan Respýblıkasy Úki­me­tiniń «kvazımemlekettik sektor» qyzmetkerlerin 25 paıyz­ǵa qysqartý sharalaryn veterına­rııa salasynyń jergilikti kásip­oryn­daryna qoldanbaýdy jáne eldi mekenderdegi veterınarııalyq stansalar men pýnktterdiń qyz­met­kerlerin saqtap qalýdy suraı­myz», dedi senator.

Budan bólek, Ǵumar Dúısem­baev depýtattyq saýalynda ashyq aspan astyndaǵy mýzeı – kó­ne Saraıshyq qalashyǵyna qatys­ty qordalanǵan máselelerdi sheshý joldaryn usyndy. Narı­man Tóreǵalıev Qyzylorda obly­syndaǵy Talap jáne Syrdarııa sýmen qamtý júıelerin tezdetip iske qosý qajet ekenine nazar aýdardy. Altynbek Nuhuly ishki tý­rızmdi damytýǵa qatysty óz pikirin bildirdi. Talǵat Musa­baev avıasııalyq qaýipsizdik máse­lelerin qozǵady. Al Andreı Lýkın agroónerkásiptik keshendi damytý jóninde jańa Ulttyq joba ázirleý qajettigin depýtattyq saýalyna arqaý etti.