Rýhanııat • 23 Sáýir, 2021

Sóz soıyl №105

2036 ret kórsetildi

Birde

«Halqym ózi kıindirdi, ózi sheshindirdi...»

Birde Ábilahat Espaev óziniń ósken jeri – Jambyl oblysyndaǵy Merke aýdanyna qonaqqa barady. Merkelikter «kompozıtor jerlesimiz keldi!» − dep, Ábilahatty jaqsylap kútip, ústine sý jańa fınn kostıýmin kıgizip jiberedi.

 

Almatyǵa kelgen soń da Ábilahat álgi jańa kostıýmin ústinen tastamasa kerek. Áıeli Nazym: «Ahat-ay, bun­daı kostıýmdi kúnde kıip tozdyrmaı, toıǵa, syıly jerge barǵanda ǵana kıip, saqtasań etti», − dep ótinedi. Ábi­lahat oǵan kónbeıdi: «Jo-joq, Nazym, bul maǵan halqymnyń bergen kıimi, sondyqtan men ony kımeýge haqym joq», − deıdi qasarysyp.

Birde Ábilahat radıodaǵy jumy­synan túndeletip shyǵyp, azdap qyzara-bórtip úıine kele jatqanda bir buzyqtar buryshta ańdyp tu­ryp, jańa kostıýmin sheship alyp ketip­ti. Sóıtip Ábekeń úıine jarym-jar­tylaı jalańash, aǵarańdap ish­kıim­sheń kiredi ǵoı. Kirgen boıda, kózi ala­qandaı bolyp shoshyp qalǵan áıeline:

 − Nazymjan, abyrjyma! Halqym ózi kıindirdi, ózi sheshindirdi... Onda turǵan ne bar! − depti de, tósegine qısaıypty.

 

Aspanda turǵan «Juldyz»

Aqyn Ǵafý Qaıyrbekov uzaq jyldar boıy «Juldyz» jýrnaly bas redak­torynyń orynbasary qyzmetin at­qar­ǵan kisi. Ǵafekeńniń qara qyldy qaq jarǵandaı týrashyldyǵy, ta­ban astynda aıtyp salar tapqyr­ly­ǵy, qazaqtyń qara tiliniń maıyn­ tamyzǵan sheshendigi jóninde qalam­ger­ler arasynda talaı-talaı áńgi­me­ler aıtylyp júr.  Solardyń bireýi mynaý eken...

 «Juldyz» jýrnaly redaksııasynda lezdeme sekildi bir jınalys júrip jatady. «Jýrnal aldaǵy jyly qandaı bo­lýy kerek» degen baǵytta jigitter oı-pikirlerin, usynys-tilekterin or­ta­ǵa salyp, jaq-jaq bolyp aıtysady. «Juldyzdyń» ataq-abyroıy onsyz da aspandap turǵan kez eken, áıtse de pálen degen aıdar ashsaq, túgen degen maqala jazsaq dep daýryǵysady ǵoı jigitter... Jurt qusap óńesh jyrtyp aıtyspaı, bir buryshta únsiz qalǵan jalǵyz Ǵafekeń bolsa kerek.

 − Iá, Ǵafeke, sizdiń pikirińiz qandaı? − deıdi áriptesteri bir kezde.

Sonda Ǵafekeń ıegin bir sıpap qoıyp:

 − Aıtqandaryńnyń bári jón ǵoı... Biraq óstip daýryǵyp júrip, aspanda tur­ǵan «Juldyzymyzdy» qulatyp al­ma­saq bopty, aǵaıyndar! − degen eken.

 

Buzylǵan sert

Jazýshy Ánýar Álimjanov biraz jyl boıy Eskertkishterdi qorǵaý qoǵamynyń bastyǵy bolyp qyzmet atqarǵany málim. Ánekeń sol jerde júrgen kezde jazýshy Qalmuqan Isabaevty jumysqa qabyldapty. Birer kúnnen soń Ánýar:

− Qaleke, búgin men saǵan sen bil­meı­tin ǵajaıyp bir kafeni kór­seteıin. Keıin sen de bir kafeni kór­sete jatarsyń, − dep ázildep, taý­daǵy bir kafege aparyp, syılap, kútip jiberedi.

 Arada birer jeti ótip ketedi. Birde Ánýar:

 − Qaleke, seniń kafeńdi kóretin kezek te kelip qaldy, − deıdi.

Qý tildi Qalekeń ótirik qıpaqta­ǵan­syp, kózin tómen salyp:

 − Áı, Ánýar, kimge táýeldi bolsam, sol kisini ne úıge, ne túzge qonaqqa shaqyrmaspyn dep baıaǵyda, bozbala kúnimde ózime ózim sert bergen edim. Ol sertimdi sen úshin buza almaımyn, ǵafý et! − dep esikke qaraı buryla beripti.

 − Qaleke, onyń op-ońaı joly bar, − dep Ánýar Qalekeńniń jolyn kes-kesteıdi.

 − Sertti buzar eshqandaı da jol joq! − deıdi Qalekeń de qasarysyp.

Sonda Ánýar:

 − Men seni kyzmetten shyǵarý jó­ninde qazir, taban astynda buıryq jazamyn. Sosyn ekeýmiz emin-erkin kafege baramyz. Otyramyz. Ishemiz, jeımiz seniń esebińnen. Sosyn tańerteń jumys­qa kelgen soń, seni qyzmetke qa­byl­dap, qaıta buıryq jazamyn. Kelistik pe? − degen eken.

 

Álibek ASQAR

Nur-Sultan

 

Sheshesiniń «shertpegi»

Anasy balasyna:

– Nege tamaq jemeı otyrsyń? Jańa ǵana ash qasqyrdaı ashpyn dep ediń ǵoı?

– Mama, qasqyrdyń shóp-shalam jegenin qashan kórip ediń...

*  *  *

Sheshesi balasyna zekip otyr.

– Búkil kıimińdi bylǵapsyń! Sen naǵyz toraısyń! Sen osy toraıdyń ne ekenin bilesiń be?!

– Bilemin, ol shoshqanyń balasy...

*  *  *

– Meniń balam aýlada fýtbol oınaǵan saıyn kıimderin búldirip keledi. Qansha qymbat sheteldiń kir ketirgish untaqtaryn paıdalanamyn, biriniń áli kelmeıdi.

Sodan dúkennen beldik satyp alyp balamdy búldirip kelgeninde aıamaı sabaı jónelemin... Sodan bastap balam túzeldi, kir-qojalaqtan aryldyq.

Aıtarym, tazalyq úshin ózimizdiń arzan  beldikke jeter zat joq!

*  *  *

Jigit júrip júrgen qyzynyń týǵan kúnine ne syılaryn bilmeı sheshesinen aqyl suraıdy.

– Sheshe, erteń siz on segiz jasqa tolsańyz, syılyqqa ne kúter edińiz?

– Ne deıdi! Oıbaı-aý, on segiz?! «On segizden» artyq syılyqtyń maǵan keregi joq!

 

Quttyqtaımyz!

«Qurmetti Qańqa! Jerlesterińiz, qalamdas dostaryńyz sizdi 70 jasqa tolǵan toıyńyzben quttyqtaıdy!

Sizdiń osydan 50 jyl buryn shyqqan alǵashqy áńgimeler jınaǵyńyz óz oqyrmanyn taba almaǵanyn bárimiz bilemiz. Sodan sońǵy jyl ótkizip jarııalaǵan kitabyńyz ádil synǵa ushyrap tıisti baǵasyn alǵan bolatyn. Soǵan qaramastan, siz jazýdy janqııarlyqpen jalǵastyra berdińiz. Sonyń jemisi retinde, kóp ótkizbeı-aq alǵashqy romanyńyzdy berdińiz. Ol romanyńyz – ádebı jyl qorytyndysynda − jyldyń eń nashar kitaby esebinde atalyp, baıandamashy bútkil ýaqytynyń teń jartysyna jýyǵyn sizdiń osy romanyńyzǵa arnap, kemshilik-qateligin búge-shigesine deıin taldaǵany áli esimizde.

...Sodan beri siz de jazýdan sharshap-shaldyqpaı − kitap sońynan kitap shyǵaryp kelesiz. Syn da synaýyn syndyrmaı, «Haltýrany doǵarý kerek!» degen aıǵaıynan bir tynbaı-aq keledi. Osyǵan qaramaı, ógiz ólermendigińiz ben ıtjandylyǵyńyzdyń arqasynda syılyqtan da qur qalǵan joqsyz. Qalaı ekenin qaıdam, bútkil qalamger ataýlyny qapy qaldyryp, ádebı jabyq báıgeniń de jeńimpazy bolyp jabyq qaldyńyz. Siz jeńimpaz bolǵanda, biz biletin biraz táýir jazýshymyz jazýshylyqtan múldem qol úzip, ony Qańqa Qılybaevqa qıdyq dep, kesh bolsa da basqa kásipke aýysyp ketti. Birazynyń samaı shashy aǵaryp, aralarynda araq iship adasyp ketkenderi de, aqyldan adasyp aýrýhanaǵa túskenderi de boldy.

О́zińiz syn jazyp ta synap kórdińiz. Onyńyz je­misin berdi de, biraz qastasqan qasqyrlardan ese qaıtardyńyz. Qoltyǵyńnan demep kómek kór­setken kókelerińniń birazynyń, osy syn­nyń arqasynda, kóńilderin ósirip kóktemin ornat­ty­ńyz. Aqyry, sońynan bar jazǵanyńyzdy bir kitap etip bastyryp aldyńyz. Onyńyz da aıǵaı tý­ǵyzdy, synap-mineldi. Shybyn shaqqan qurly kórgen joqsyz. О́ıtkeni ol sizdiń negizgi jazatyn janryńyz emes.

Pesanyń da aýa-jaıyn aralap kórdińiz. Tosqaýyldardy buzyp ótip, bir-ekeýin sahnalatyp ta, bolmaǵan soń jyl júrdirtip, aqyry pesa­ńyzǵa ózińizden basqa jan balasy jýymaıtyn bolǵandyqtan jýasyp kelisim berdińiz.

Aýdarma aýylyna da at salystyńyz... Onyńyz­ǵa ne aıtarymyzdy bilmeı turǵanymyz... Tek, kelesi jyldan bastap siz aýdarǵan bútkil dúnıeni qaıta aýdaryp jańalap basyp shyǵarmaq...

Sondaı-aq, balalar álemine de barlaý jasap, biraz bylyqtyrdyńyz...

Qyzmetti de qyryq qubylttyńyz! Tek, baǵy­ńyz­ bar eken, bir myqty qyzmetten kemshilik taby­lyp­ taıǵyzyp jiberse, kóp ótpeı kelesi bir kelisti jer­­de kergip otyrǵanyńyz. Osy jasqa deıin, kúni ke­­shegi qurmetti demalysqa shyqqanǵa deıin de, siz shyq­paǵan tóbe, siz shomylmaǵan shal­shyq bar ma eken...

Qurmetti Qańqa! Jazýshylyq tájirıbeńiz tolysqan, aǵa jasy − 70-ke tolǵan búgingi kúni qalamdas dostaryńyz sizdi shyn júrekten quttyqtaı otyryp, zor densaýlyq, otbasylyq baqyt, jańa shyǵarmashylyq tabystar tileıdi!».

 

Berik SADYR

Nur-Sultan

 

Kıit báseke

1

Qyz ben jigit

Shańyraq kótergende

Birin-biri súıip,

Olardyń ata-analary

Tartý-taralǵy almasady.

Bastaryn ıip,

Onyń aty – kádimgi

Qudalar arasynda júretin kıit!

 

Kıit úshin árkim

О́zinde baryn beredi,

Qoldaǵy tańdaýlylaryn teredi.

Biraq, bul kúnde

Bireý shapanyn,

Bireý atanyn

Syılaıtyn

Usaq-túıektiń kúni ótken.

Ol zaman

Arhaızm retinde

Tarıhtyń qoınaýyna ketken!

 

Qazirgi qudalardyń ıeliginde

Zaýyt-fabrıka,

Qalalar,

Kósilip jatqan dala bar,

Solardy berisip, almasady,

Qudalar men qudaǵılar

Osylaı syılasyp jalǵasady.

 

Qazirgi qudalardyń

О́risteri de uzarǵan,

Ul-qyzyn shette oqytyp,

Muhıttyń arǵy jaǵyna

Qyz uzatyp, qyz alǵan.

Borjyqtyń qyzy Boranqul

Mahabbatyn  taýypty,

Mıllıoner ata-anasy kıit úshin

Syıǵa tartypty zaýytty.

 

Odan mýltımıllıoner

Muqarbek qala ma,

Kelindi Kenııadan

Túsiripti balaǵa.

Dáneker bolsyn dep arada,

Qudasyna syıǵa tartypty kıit úshin

Menshigindegi kenishin.

– Mynalaryńdy alyp ket,

Syılaıtynyń ras bolsa meni shyn, –

Dep qudasy,

О́ziniń burynǵy jumysshylaryn

О́zine qaıtaryp beripti.

Bul istiń maıyn ishken mamandary

О́zimen birge kelipti.

Al mıllıoner Saıdaýyl

Sheshim qabyldady tezinen.

Olardan da asyp túsý úshin

Quda bolypty

Qurama Shtattaǵy ánebir

Alpaýyttyń ózimen.

Baıqaǵanymyz sózinen,

Mundaǵy básekelesterin

Esten múlde tandyrmaq,

Qudasyna jeriniń

Bir bóligin qaldyrmaq.

Qudasy ol jerdin bar baılyǵyn

Jıyp-terip alýy úshin

AQSh-tyń páleninshi shtatyn

Osynda ákelip saldyrmaq!

*  *  *

Jekeshege ótken jerge

Kóz salsańyz baqylap,

Jatjurttyqqa

Tolyp barlyq atyrap,

Jerimizdiń qudalyqta

Kıit ornyna júretin kúni jaqyn-aq!

 

Kemelbek ShAMATAI

ALMATY

 

 

Múıisti júrgizetin Berik SADYR

 

Sońǵy jańalyqtar

Shýchede jańa sport kesheni salynady

Aımaqtar • Búgin, 18:59

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Búgin, 13:05

Kıikterdiń tóldeý kezeńi bastaldy

Fotogalereıa • Búgin, 12:07

Qazaqstannyń altyn-valıýta qory ósti

Ekonomıka • Búgin, 12:02

Pavlodarda avtobýs baǵanǵa soǵyldy

Oqıǵa • Búgin, 09:54

Batys Qazaqstanda kıikter ólip jatyr

Aımaqtar • Búgin, 09:44

Uqsas jańalyqtar