Kózi tirisinde-aq «Sambonyń akademıgi» atanǵan Kereı Qoıshybek sanaly ǵumyrynyń barlyǵyn sporttyń osy túrin órkendetýge arnady. Kezinde ózi de jaqsy kúresti. Búkilodaqtyq jáne respýblıkalyq jarystarda jeńis tuǵyryna kóterilip, sport sheberiniń kúmis belgisin keýdesine taqty. Boz kilemmen qosh aıtysqannan keıin ustazdyq etti. Eńbek jolyn qarapaıym bapkerlikten bastaǵan aǵamyz 1982-1992 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń jasóspirimder men jastar quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy boldy. Baıraqty básekelerde balýandarymyz tolaǵaı tabysqa qol jetkizgen soń Qoıshybek ulttyq qomandamyzdyń tizginin ustady. Bul qyzmetti ol tabany kúrekteı 18 jyl atqardy.
Sambo – Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna enbegen sport túri. Sol sebepti oǵan memlekettik bıýdjetten bólinetin qarjy mardymsyz. Árıne, ondaı az qarajatpen barlyq jyrtyǵyńdy jamaı almaısyń. Soǵan qaramastan, Keraǵań bastaǵan Qazaqstannyń balýandary talaı dúbirli dodada zor tabystarǵa qol jetkizdi. Tarqatyp aıtsaq, atalǵan maman bas bapkerlik qyzmet atqarǵan kezeńde 60-qa jýyq samboshymyz álem chempıonattarynda jeńis tuǵyryna kóterildi. 10 órenimiz jahandyq dodalardyń bas júldesin oljalady. Álem kýbogy men Azııa birinshilikterinde oljaǵa kenelgen balýandarymyzdyń qatary tipten qalyń.
Kereı aǵa aıtatyn: «Tórtkúl dúnıeni moıyndatyp, álem chempıony ataǵyna qol jetkizý dara týǵan tulǵalardyń peshenesine ǵana jazylatyn baq. Ol úshin adam boıynda san alýan qasıettiń bolýy shart. Aqyl-oı, aıla-tásil, kúsh-jiger, zerde men parasat, zerektik pen alǵyrlyq, qaısarlyq pen qajyr-qaırat, jankeshtilik pen janqııarlyq, tózimdilik pen tabandylyq, temirdeı tártip pen eren eńbek, jeńiske degen qushtarlyq... Osylardyń barlyǵy qajet. Bapkerlik mekteptiń myqtylyǵy, ustanǵan baǵyttyń durystyǵy, ustaz ben shákirt arasyndaǵy ishki úılesim, ózara túsinistik, aýyzbirshilik, syılastyq... bári-bári kerek. Meniń qol astymda jattyqqan balýandar arasynan Ashat Shaharovty bóle-jara atar edim. Álem chempıony ataný úshin sportshyǵa qandaı qasıet qajet bolsa, sonyń barlyǵy osy jigittiń boıynan tabyldy. Sonyń arqasynda adýyndy Ashat bir emes, úsh ret álem chempıony atanyp, Alashtyń maqtan tutar ulyna aınaldy. Kóp keshikpeı Erbolat Baıbatyrov ózindik máneri, ózine ǵana tán ónerimen kóptiń ishinen sýyrylyp shyqty. Erbolat tórt ret tórtkúl dúnıeniń teńdessizi dep tanyldy. Ár jyldary álem chempıony ataǵyna qol jetkizgen Baýyrjan Sadyhanov, Qonys Jetpisov, Dáýren Jaınaqov jáne Azamat Muqanov syndy jalyndy jigitterdi qalaı maqtasaq ta jarasady. О́zderiniń eńbekqorlyǵy men jankeshtiligi, tabandylyǵy men tózimdiliginiń arqasynda olar da kóz arbaǵan bıikterdi baǵyndyrdy».
Kezinde, Kereı Qoıshybektiń dáýiri júrip turǵan tusta sport salasynyń tizginin ustaǵan azamattar tarapynan dzıýdo kúresinen ulttyq komandamyzdyń bas bapkeri bolý nemese respýblıkalyq deńgeıdegi sport mektepteriniń birin basqarý jóninde talaı usynys tústi. Alaıda asyl aǵamyz óziniń ustanǵan ómirlik qaǵıdalaryna berik bolyp, joǵarydaǵy áńgimelerdiń bireýine qulaq aspady. О́ıtkeni ol sambony sheksiz súıetin. Kúrestiń osy túriniń kósegesin kógertsem dep, tańnyń atysynan kúnniń batysyna deıin sport zalynan shyqpady. Kóp oqydy, izdendi. Odan qalsa, úzdiksiz ótip turatyn oqý-jattyǵý jıyndary men sansyz jarystar taǵy bar. Shákirtterimniń sheberligin shyńdaımyn, olardy bıikke jeteleımin, qazaq sambosyn bıik belesterge kóteremin dep, jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımedi. Bir sózben aıtsaq, Keraǵa sambonyń otymen kirip, kúlimen shyqty. Ol óz shákirtterin patrıottyq rýhta tárbıelep, olardyń rýhanı jaǵynan da jetilýine asa zor mán berdi. Bas bapker ulttyq qurama sapyndaǵy balýandardy Almatydaǵy Muhtar Áýezov atyndaǵy drama teatryna jetelep apara jatqanyn dúıim júrt san márte kórdi. Osy oraıda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen bir suhbatynda onyń: «Teatr – kıeli jer. Ol jerge adam rýhanı lázzat alý úshin barady. Men shákirtterime sony túsindirgim keldi. Jattyǵýdan qolymyz qalt etse, olardy teatrǵa jeteleımin. «Kitap, gazet-jýrnal oqyńdar» dep balýandarǵa únemi aıtyp otyramyn. О́ıtkeni sportty qoıǵan soń da ómir jalǵasady. Sol kezde olar týra joldan adasyp qalmasa eken dep tileımin», dep aıtqany áli esimizde.
K.Qoıshybek tártip máselesine kelgende óte qatal boldy. Sporttyq rejimdi ózi eshýaqytta buzbaıtyn jáne ózgelerge de buzǵyzbaıtyn. Ulttyq qurama sapynda óner kórsetip júrgenderdiń deni – kúsh-qýattary boılaryna syımaı turǵan kileń jastar. Árıne, 20-25 jastaǵy jalyndaǵan jigitter toı-dýmannyń ortasynda bolýdy, bı keshterine barýdy, qyz-qyrqynmen serýendegendi qalaıtyny anyq. Oqý-jattyǵý jıynynda nemese jaýapty saıystar qarsańynda balýandar qyzyq qýyp ketse nemese sál bosańsysa, Keraǵanyń olarmen áńgimesi qysqa bolatyn. Samboshy ne jarystan shettetiledi, ne komandadan qýylady.
Kereı aǵa aıtatyn: «Árıne, toıdyń kóp bolǵany jaqsy ǵoı. Biraq ár nárse óz orny, retimen bolýy kerek. Bastapqy kezde shákirtterim «Aǵamnyń toıy edi, apamnyń týǵan kúni edi, quda-jegjattyń mereıtoıy edi» dep menen jıi suranatyn. Biraq men sporttyq rejimdi buzýǵa túbegeıli qarsymyn. О́ıtkeni temirdeı tártip bar jerde ǵana nátıje bolady. Búgin toı, erteń qonaq shaqyrýmen júrgen sportshy da, bapker de esh óspeıdi. Osy qarapaıym ǵana qaǵıdany aınalamdaǵy adamdarǵa uǵyndyrýǵa tyrystym. «Búkil jan-dúnıeńmen sportqa beril. Qyzyq qýa bermeı, tańdaǵan kásibińe adal bol. Sonda ǵana nátıje shyǵady. Eger de ony qalamasań, sporttan qol úz de, toı toılap júre ber» dep san márte shákirtterime zekip te tastaǵanmyn. Bir biletinim, boz kilem bosańdyqty kótermeıdi. Rejim buzylsa, bereke ketedi. Bereke ketse, tabys bolmaıdy. Balýandarǵa da, basqalarǵa da úlgi bolsyn dep, ózim de talaı toıdan sanaly túrde bas tarttym. Týysqandarym men jora-joldastaryma da «jattyǵý jıyny ótip jatqan kezde mazalamańdar» dep talaı márte eskerttim. Osylaısha, biraz aǵaıynnyń ókpesine qaldym».
2010 jyly Kereı Qoıshybek Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri qyzmetinen ketti. Desek te ol óziniń súıikti isinen esh alystaǵan joq. О́miriniń sońǵy kúnderine deıin abyz aqsaqal samboshylar men dzıýdoshylardyń oqý-jattyǵý jıyndarynan qalǵan emes. Jas mamandar men bilekti balýandarǵa bar bilgenin úıretip, aqyl-keńesin berýden bir jalyqqan joq. Jekelegen balýandardy daıarlap, olardy dúbirli dodalarǵa qosty. О́zi de túrli jarystarǵa qatysyp, solardyń barlyǵynan da qanjyǵasy maılanyp qaıtty. Naqtylap aıtsaq, jasy 70-ke kelgenshe Keraǵa sambo men dzıýdo kúresi boıynsha ardagerler arasynda ótken álem chempıonatynda bir emes, birneshe ret bas júldeni oljalady. Onyń syrtynda kúmis jáne qola júldeleri taǵy bar.
Mine, osyndaı maıtalman maman, bilikti bapker, asyl azamat fánıden baqıǵa attandy. Búkil sanaly ǵumyryn el sportyn órkendetýge arnaǵan Kereı Qoıshybektiń eren eńbegin el-jurt eshýaqytta umytpaıdy. Ol kisiniń jarqyn beınesi sportshylar qaýymy men myńdaǵan shákirtteriniń jadynda árdaıym saqtalatyny anyq.
ALMATY
