XXIX sessııa – Táýelsizdik pen dostyqty nyǵaıtýdyń jańa kezeńi

Elbasy sessııada sóılegen sózinde osydan 30 jyl buryn Qazaqstannyń kópultty jáne kópkonfessııaly halqy birlikte, tatýlyq pen kelisimde alǵa jyljý úshin irgeli tańdaý jasaǵanyn aıta kele, ulttyq damýdyń strategııalyq for­mýlasynyń durystyǵy men tıimdiligin atap ótti.

Elbasy atap ótkendeı, mundaı formýla memlekettilikti qurý úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaýǵa múmkindik berdi jáne Qazaqstannyń zamanaýı kelbetin qalyptastyrý úshin qýatty resýrsty qamtamasyz etti. Biz qoǵamnyń san alýandyǵyn utymdy paıdalandyq – ony Qazaqstannyń básekege qabiletti basymdyǵyna aınaldyrdyq.

Bul rette qazaq halqy ıntegrasııalyq úderisterdiń ózegin qalyptastyrdy jáne polıetnosty qoǵamnyń shoǵyr­landyrýshy ózeginiń rólin atqarady.

Elbasy birlik pen kelisimniń arqasynda elimizdiń qandaı áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishterge qol jetkizgenin egjeı-tegjeıli jáne naqty atap ótti. Bul jetistikterdiń kórsetkishi – Otanymyzdyń eń aýqymdy jobasyna aınalǵan jańa astana – Qazaqstannyń jańǵyrýynyń sımvoly, halyqtyń jasampazdyq kúshin beıneleıtin, sonymen qatar ózgerister katalızatory jáne ulttyq ekonomıkanyń ósýiniń, saıası, áleýmettik jáne mádenı progrestiń úlgisi retinde qyzmet etedi.

Qazaqstannyń álemdik qoǵamdas­tyqtaǵy basty jetistikteri de atap ótildi, olardyń qatarynda bizdiń elimizdiń ulttardyń jahandyq otbasynyń bedeldi de senimdi múshesi retinde tanylǵany jáne Qazaqstan shekarasynyń halyqaralyq dárejede zańdy túrde bekitilip, álemniń barlyq elderi moıyndaǵany bar.

Sessııaǵa qatysýshylar óz sózderin­de N.Á.Nazarbaevtyń álemdik qoǵamdas­tyqta, sondaı-aq ıntegrasııalyq jobalar salasynda jańa adamgershilik stan­­dart qoıǵan Qazaqstannyń ıadrolyq qarý­syzdaný jáne taratpaý salasyn­daǵy kóshbasshylyǵy týraly aıtty. Bul Qazaqstandy yntymaqtastyq pen beı­bitshilikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan beıbit­súıgish ult retinde tanytýǵa múm­kindik berdi.

Elbasynyń mańyzdy tezısinde táýel­sizdik biz úshin ádilettiliktiń ýaqyty boldy degen aıqyn fakti tujyrymdaldy. Qazaq halqy óz taǵdyryn ózi aıqyndaýy arqyly óziniń ulttyq rýhy men uly tarıhyn jandandyrdy, al Uly dalanyń mádenı murasynyń baǵa jetpes qazyna­sy búkil adamzat ıgiliginiń ajyramas bóligine aınaldy.

Nursultan Nazarbaev Túrkistan qala­syn mysalǵa keltirdi, ol sońǵy 2 jylda is júzinde qaıtadan salynyp, túrki áleminiń rýhanı astanasyna aınaldy.

Tuńǵysh Prezıdent óz sózinde tarıhı ádilettilikti qalpyna keltirý týraly jáne saıası qýǵyn-súrgin jáne ashar­shy­lyq jyldarynda zardap shekkenderge qatysty máselelerge aıryqsha toqtaldy.

Bul týǵan jerinen bas saýǵalap qashýǵa májbúr bolǵan ata-babalarǵa, Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan halyqtarǵa jáne taǵy basqalarǵa qatysty. Shynynda da, búgin Syrym Datuly, Álıhan Bókeı­hanuly, Ahmet Baıtursynuly jáne «Alash» partııasynyń qaıratkerleri, Jel­toqsan qaharmandary tarıhı aqtal­dy. Saıası qýǵyn-súrgin jáne ashar­shylyq qurbandaryn eske alý kúni belgilendi.

Memlekettik hatshy Q.E.Kósher­baevtyń basshylyǵymen Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi memlekettik komıssııa belsendi jumys isteýde, ol jazyqsyz japa shekken ata-babalardy aqtaý men qurmetteýdiń uzaqqa sozylǵan jáne qıyn, biraq óte qajetti prosesin aıaqtaıdy.

Qazaqstan halqy Assambleıasy XXIX sessııasynyń taǵy bir mańyzdy aspektisi – N.Á.Nazarbaev óz sózinde etnosaralyq qatynastar jáne halyqtyń ıntegrasııasy salasynda memlekettik saıasatty júrgizý, sondaı-aq taıaý jyldary ulttyń jańa biregeıligin nyǵaıtý tásilderin jańasha tujyrymdaǵany.

Birinshi. Memleket pen azamattar arasyndaǵy senim men ózara is-qımylǵa negizdelgen qazaqstandyq patrıotızm qaǵıdaty. Árıne, bul qaǵıdat tolyǵy­men Qazaqstan Prezıdenti Q.K.Toqaev bel­gilegen «halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý aıasynda jatyr. Bul rette Elbasy eń aldymen azamattar, qoǵamdyq bir­lestikter, azamattyq qoǵam ınstıtýttary arasyndaǵy senim men tikeleı ózara is-qımyl jelisi boıynsha, sondaı-aq jergilikti ózin ózi basqarý sheńberinde azamattyq patrıotızmdi damytý men nyǵaıtýǵa basa nazar aýdardy.

Máseleniń bulaı tujyrymdalýy Qazaqstanda ózin ózi retteýge jáne memlekettik ınstıtýttarmen syndarly áriptestikke qabiletti, kúshti jáne jaýapty azamattyq qoǵam qurý jáne nyǵaıtý qajettiligi turǵysynan jańa bolyp tabylady. Otandyq jáne sheteldik áleýmettanýshylar men saıasattanýshylar bul týraly únemi aıtady.

Elbasynyń bul tezısi irgetasy bel­sendi jáne qabiletti azamattyq qoǵam bo­lyp otyrǵan, eldegi demokratııany ny­ǵaıtý men damytýdyń basty negizderi men irgeli alǵysharttaryna silteme jasaıdy.

Ekinshi. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Á. Nazarbaev zań aldyndaǵy teńdikke de, múmkindikterdiń naqty teńdigine de negizdelgen azamattyq teńdik qaǵıdatyn belgiledi.

Bul jerde el azamattarynyń zań aldyndaǵy teńdigi týraly deklarasııa is júzinde azamattardyń bilim alýǵa, jumys isteýge, saıası máselelerge qatysýǵa teń múmkindikterin qamtamasyz etý boıynsha turaqty túrde naqty jumystarmen qoldaý tabýy kerek ekenin túsiný mańyzdy – olar Prezıdent Q.Toqaevtyń «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Qazaqstan halqyna Joldaýynyń mindetteri retinde belgilendi.

Bul, mysaly, azamattarǵa baǵdarlan­ǵan memlekettik basqarýdyń jańa mo­deline; teńgerimdi aýmaqtyq damýǵa jáne «Azamattardyń áleýmettik ál-aýqaty – basty basymdyq», «Qoljetimdi jáne sapaly bilim berý», «Densaýlyq saqtaý júıesin damytý», sondaı-aq «Aza­mattardyń múddelerin qorǵaýǵa ar­nalǵan ádil memleket» jáne «Mem­leketti basqarýǵa azamattyq qatysý» baǵyttary aıasyndaǵy birtutas sharalar keshenine qatysty.

Bul qaǵıda qoǵam men el azamattary­nyń praktıkalyq áleýmettik qajet­tilik­terine tolyǵymen negizdelgen, qazirgi kúrdeli jaǵdaılarda memleket damýy úshin Memleket basshysynyń júrgizip otyrǵan saıasatymen tolyq sáıkes keledi.

Osylaısha, atalǵan mindetti júzege asyrýdyń «jaýapty memleket – jaýapty qoǵam – jaýapty adam» formýlasy qalyptasýda. 

Úshinshi qaǵıda memlekettik qazaq tiliniń qazaqstandyq qoǵamnyń lingua franca sııaqty biriktirýshi róline qatysty. Elbasy «qazaq halqy shoǵyrlandyrýshy kópetnosty qoǵamnyń ıntegrasııalyq prosesteriniń negizin jasady. Búkil álem osylaı jasaıdy, til barshany biriktiredi. Mysaly, amerıkalyqtar munda kelgen san myńdaǵan, túrli halyqtardan turady, alaıda olardy aǵylshyn tili biriktiredi» dep basa aıtty.

Nursultan Nazarbaevtyń bul úndeýi jáne Memleket basshysynyń memlekettik tildi etnosaralyq qatynas tili retinde tujyrymdaǵan tezısi memlekettik saıasattyń mańyzdy ımperatıvine aınaldy, ony eldiń barlyq sheneýnikteri men azamattary basshylyqqa alýy tıis.

Tórtinshi qaǵıda «Áralýandyqtaǵy birlik», oǵan qatysty Tuńǵysh Prezıdent «búgin biz mádenıetaralyq prınsıpti bel­sendi túrde tolyqtyramyz» dep atap ótti.

Bul qaǵıdat biriktirýshi múddelerdi izdeý jáne túrli etnostar ókilderi ara­syn­da ózara tıimdi árekettesýdi ornyq­tyrý birinshi orynǵa shyǵady degendi bildiredi.

Búginde bul búkil álemde bar úrdis. Mádenı aıyrmashylyqtardy moıyndaı otyryp, ınterkýltýralızm oqshaýlanǵan mádenı qaýymdastyqtardyń qurylýyna qarsy.

Ol etnostyq toptardyń ókilderi memlekettik tildi meńgerý arqyly óz memleketiniń qoǵamymen bite qaınasýy tıis dep málimdeıdi.

Interkýltýralızmniń buljymas sharty – barlyq azamattardyń zań aldyndaǵy teńdigi. Bul Qazaqstanda júr­gizilip jatqan jáne bizdiń erekshe­likterimizge sáıkes shyǵarmashylyqpen damyp kele jatqan saıasat.

Osylaısha, bul etnomádenı birles­tikterdiń respýblıkalyq, óńirlik jáne jergilikti basshylary úshin naqty nusqaýlyq, soǵan sáıkes jumys strategııalary men is-sharalar josparlaryn túzetý qajet.

Besinshi ustanym – ultty únemi jań­ǵyrtý qaǵıdasy Qazaqstannyń odan ári damýy men ilgerileýi úshin sheshý­shi mánge ıe. Munda N.Á.Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń aldaǵy ýaqyttaǵy negizgi mindetterin tujyrymdady. Atap aıtqanda, onyń strategııasy «bizdiń azamattardyń bilim, eńbeksúıgishtik, kásibı sheberlik, tártip pen jaýapkershilik, adaldyq, únemshildik sııaqty qasıetterdi talmaı damytýyna» negizdelýi kerek.

Elbasy N.Á.Nazarbaev jańa jaǵdaı­da qoǵamdyq damýdyń tıimdi ınstıtýty retinde Assambleıanyń tıimdiligin arttyrý boıynsha sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Osylaısha, Assambleıa ınstıtýttary elimizdegi etnosaralyq kelisim­ge nuqsan keltirýi yqtımal kez kelgen syn-qaterge toıtarys berýge árdaıym ázir bolýy tıis. Bul – ıntegrasııalyq má­se­leler men syrtqy máselelerdi sheshý tur­ǵysynan óte mańyzdy mindet.

Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaevtyń QHA sessııasynda sóılegen sózinde «turaq­syzdyq degenimiz – qandy qaqty­ǵystar, bul júz myńdaǵan adamnyń basyna tónetin qaıǵy» dep basa aıtýy erekshe nazar aýdartady. Ol sondaı-aq «tynyshtyq pen tártipti buzýǵa shaqyratyn jaýapsyz adamdardy bizdiń zańdarymyzǵa jáne halyqaralyq mindettemelerge sáıkes qatań jaýapqa tartamyz» dep málimdedi.

Nursultan Ábishuly qoǵamdyq dıplomatııany alǵa jyljytýǵa, Germanııadaǵy, Reseıdegi jáne basqa elderdegi Qazaq­stan­nyń burynǵy azamattarymen, bizdiń hal­qymyzben rýhanı jáne mádenı ja­qyndyqtary bar basqa eldermen, olardyń birlestikterimen jáne uıym­darymen ózara árekettesýge yqpal etýge shaqyrdy. Osyǵan oraı, Elbasynyń tapsyrmasymen qurylǵan Assambleıanyń Dostyq elshileriniń korpýsy óz jumysyn keńeıtip, kúsheıtetin bolady.

Basqasha aıtqanda, Qazaqstan árqashan óziniń barsha azamattary úshin dostyqtyń, kelisimmen beıbit ómir súrý aýmaǵy bolyp keldi jáne solaı bolady.

Tuńǵysh Prezıdent Assambleıanyń aldyna – eldiń jańa ımıdji men ulttyń jańa biregeıligin qalyptastyrýǵa úles qosý jáne osy maqsatty júzege asyrý úshin óz azamattarymyzdy biriktirý mindetin qoıdy.

Barlyq etnoáleýmettik toptardy búkilqazaqstandyq sosıýmǵa  dittegen ári júıeli biriktirýdi jalǵastyrý sheńberinde N.Á.Nazarbaev Assambleıanyń qurylymdaryn ár aımaqta Analar keńesi jáne Qoǵamdyq kelisim keńesine – etnosaralyq kommýnıkasııa alańyna «osy sózdiń barynsha keń maǵynasynda» biriktirýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Nursultan Nazarbaev QHA Tóraǵasy retindegi óziniń jumys nátıjelerin qorytyndylaı kele: «Men bizdiń Otanymyz beıbitshiliktiń epısentri bolǵanyn qaladym, soǵys qasireti, dinı jáne ultaralyq qandy qaqtyǵystar azamattardyń ómirine eshqashan qara bult úıirmeýi kerek. Búgin meniń bul armanym oryndaldy dep aıta alamyn», dedi. Buǵan birdeńe alyp-qosý qıyn.

Sonymen, Assambleıanyń HHIH ses­sııasynyń mańyzdy saıası fınaly Qazaqstan halqy Assambleıasyn bas­qarý quqyǵynyń Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaevtan Prezıdent Q.K.Toqaevqa aýysýy boldy.

Elbasy bul sheshim «Assambleıanyń múddelerine qyzmet etedi jáne Qasym-Jo­mart Kemeluly Toqaevqa bizdiń aza­mat­­­tarymyzdyń, qoǵamymyzdyń jáne mem­­leketimizdiń bolashaqtaǵy barlyq aǵym­­daǵy jumystary men josparlaryn bir­tutas qurýǵa kómektesedi» degen senim bildirdi.

Buǵan jaýap retinde Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jańa Tóraǵasy retinde Elbasydan «Assambleıanyń Qurmetti Tóraǵasy bolý jónindegi bizdiń ortaq usy­nysymyzdy qabyldaýyńyzdy suraı­myz» deı kele, «bul mártebe halqymyz ben memleketimiz aldyndaǵy tarıhı eńbegińiz úshin Sizge laıyq» dedi.

Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHIH sessııasynyń bul sheshimin Assamb­leıanyń barlyq múshesi biraýyzdan qoldady.

Memleket basshysy jalpy jumystyń basty baǵdaryn da atap ótti: «Qasterli Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵynda Assam­b­leıa halyqtyń talap-tilekterin oryn­daýǵa baǵyttalǵan naqty jobalardy jú­zege asyrýǵa aıryqsha mán berýi qajet».

Ol «biz bárimiz birlik pen yntymaqtyń arqasynda jasampaz ult bolyp, aldymyzda turǵan tarıhı maqsattarǵa qol jetkizemiz», degen senim bildirdi.

Sóziniń sońynda Qazaqstan Prezıdenti otandastardy aldaǵy Qazaqstan halqy­nyń birligi kúnimen quttyqtady.

Árıne, Assambleıa Tóraǵalyǵynyń Pre­zı­dent Q.Toqaevqa tapsyrylýy elimizdiń búkil halqy úshin mańyzdy qadam boldy.

QHA-nyń XXIX sessııasy El­ba­sy­­­nyń beıbitshilik pen kelisim saıa­saty­nyń qazirgi zamanǵy jaǵdaılarda stra­te­­gııalyq sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý­diń jarqyn aıǵaǵyna aınaldy, mem­le­kettik qurylystyń jańa kezeńinde táýel­sizdigimizdi, eldiń birligi men qoǵam­daǵy kelisimdi nyǵaıtýdyń jańa kezeńin ashty dep senimmen aıtýǵa bolady.

Marat ÁZILHANOV,

Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – QR Prezıdenti Ákimshiligi QHA Hatshylyǵynyń meńgerýshisi