Aıtýly jarysta bıyl Japonııanyń astanasy – Tokıoda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynyń eń sońǵy joldamalary sarapqa salynǵan edi. Sol sebepti de osy dodaǵa barlyq memlekettiń beldi balýandary «bes qarýlaryn asynyp» keldi. О́kinishke qaraı, Qazaqstannyń órenderi bul saıysta tym súreńsiz óner kórsetti. Sofııaǵa sapar shekken jeti jerlesimizdiń barlyǵy da jeńilistiń kermek dámin tatyp, elge quralaqan oraldy.
Jarysty erkin kúres sheberleri bastady. Nurıslam Sanaev (57 kılo), Dáýlet Nııazbekov (65 kılo), Danııar Qaısanov (74 kılo), Álisher Erǵalı (97 kılo) jáne Iýsýp Batyrmurzaevtyń (125 kılo) alǵa qoıǵan maqsattaryna kúni buryn qol jetkizgeni jankúıerlerge jaqsy málim. Bizdiń balýandar arasynan tek 86 kılo salmaqtaǵylar osaldyq tanytyp júrdi. Atap aıtsaq, 2019 jyly Nur-Sultanda uıymdastyrylǵan álem chempıonatynda Ádilet Daýlynbaev súrindi. Bıyl Almatyda ótken lısenzııalyq týrnırde Azamat Dáýletbekovtiń joly bolmady. Sodan ulttyq qurama bapkerlerine «Sońǵy synaqqa kimdi qossaq?» bas qatyrýǵa týra keldi. Biraz oılana-tolǵana kele olar Bolgarııadaǵy básekede Azamatty qaıta kúrestirýdi qup kórdi.
О́kinishke qaraı, Sofııada da Dáýletbekov el senimin aqtaı almady. Bastapqy básekelerde venesýelalyq Pedro Seballos Fýenta (10:0) men germanııalyq Ahmed Dýdarovtan (6:5) basym túsken qandasymyz shırek fınalda ázirbaıjandyq Ábýbakr Abakarovpen aıqasty. Bul beldesý 2:2 esebimen aıaqtaldy. Tarazy basy teń turǵan jaǵdaıda, eń birinshi kezekte, jasalǵan ádistiń sapasy eskeriletini belgili. Bul rette Qap taýy qyranynyń baǵy janyp, jeńis sonyń enshisine jazyldy. Osylaısha, Azamat Dáýletbekov Tokıo Olımpıadasynan shet qaldy.
Erkin kúresten ótken jarys qorytyndysy boıynsha Sofııada myna sańlaqtar Olımpıada joldamasyna ıelik etti: 57 kılo – Iýkı Takahashı (Japonııa) men Behbaıar Erdenebat (Mońǵolııa), 65 kılo – Magomedmurat Gadjıev (Polsha) men Georgıos Pelıdıs (Grekııa), 74 kılo – Magomedhabıb Kadımagomedov (Belarýs) pen Vasılıı Mıhaılov (Ýkraına), 86 kılo – Sohsýke Takataını (Japonııa) men Borıs Makoev (Slovakııa), 97 kılo – Abraham De Jezýs Konıedo Rýano (Italııa) men Albert Sarıtov (Rýmynııa), 125 kılo – Sergeı Kozyrev (Reseı) pen Sýmıt Sýmıt (Úndistan).
Áıelder kúresinen bizdiń sportshylar buǵan deıin úsh lısenzııaǵa ıelik etti. Ol joldamalardy Valentına Islamova (50 kılo), Tatıana Ahmetov (53 kılo) jáne Elmıra Syzdyqova (76 kılo) enshilegen edi. Sońǵy synaqta Altynaı Satylǵan (57 kılo), Aına Temirtasova (62 kılo) jáne Jamılıa Baqbergenova (68 kılo) saıysqa tústi. Biraq úsheýiniń de baǵy janbady. Altynaı tusaýkeser kezdesýinde shvesııalyq Ionna Lıonborgtan taza jeńilse, Aına polshalyq Aleksandra Voljınskaǵa esh qarsylyq kórsete almady. Al Jamılıa jartylaı fınalǵa deıin jetti. Bastapqy básekelerde belarýssııalyq Anastasııa Zımıankova pen ıtalııalyq Dalma Kanevany qapy qaldyrǵan qazaq qyzy sheshýshi tusta ázirbaıjandyq Elıs Manolovaǵa eki upaı aıyrmashylyǵymen utyldy. Sóıtip, Olımpııa oıyndarynda Qazaq eliniń úsh arýy ǵana óner kórsetetin boldy.
Burymdylar arasyndaǵy jarystyń nátıjesi boıynsha myna balýandar Tokıoǵa baratyndardyń tizimine qosyldy: 50 kılo – Seema Seema (Úndistan) men Lýsııa Gýzman (Ekvador), 53 kılo – Andrea Beatrısa Ana (Rýmynııa) men Olga Horoshavseva (Reseı), 57 kılo – Mathılde Helena Rıvera (Fransııa) men Veronıka Chýmırova (Reseı), 62 kılo – Bolotýıa Herelhý (Mońǵolııa) men Lıýbov Ovcharova (Reseı), 68 kılo – Elıs Manolova (Ázirbaıjan) men Mımı Hrıstova (Bolgarııa), 76 kılo – Iаsmın Adar (Túrkııa) men Alla Belınska (Ýkraına).
Grek-rım kúresinen Qazaqstan quramasynyń da jaǵdaı dál solaı edi. Osy kúnge deıin nebary úsh joldamany qanaǵat tutyp keldik. Ol lısenzııalardyń ıegerleri – Meırambek Aınaǵulov (60 kılo), Ashat Dilmuhamedov (77 kılo) jáne Nursultan Tursynov (87 kılo). Ulttyq komandamyzdyń bapkerleri bul joly Almat Kebisbaev (67 kılo), Oljas Syrlybaı (97 kılo) jáne Álimhan Syzdyqov (130 kılo) syndy shákirtterine senim artýdy jón kórdi. Osy úsheýdiń arasynan buǵan deıin tek Oljas qana lısenzııalyq dodaǵa qatysqan edi. Almatyda ótken týrnırde qandasymyz qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdy. Biraq bapkerler bul joly da jas sportshyǵa senim artty. Ol senimdi Syrlybaı aqtaı almady. Qandasymyz alǵashqy aınalymda japonııalyq Iýta Naraǵa ese jiberdi – 1:2. Álimhan Syzdyqov ta alysqa uzamady. 130 kılo salmaqta kúsh synasqan ol rýmynııalyq Alen Alekýk Chýrarıýdan jeńilip qaldy. Negizinde bul báseke 1:1 esebimen teń aıaqtalǵan edi. Alaıda sońǵy upaıdy qarsylasy ıelengendikten jeńis sonyń ýysynda ketti.
67 kılo salmaq dárejesinde eki birdeı lısenzııalyq jarysta Meıirjan Shermahanbet óner kórsetken edi. Nur-Sultan men Almatyda ótken básekelerde jas daryn kózdegen maqsatyna qol jetkize almady. Sodan bapkerler saqa sportshy Almat Kebisbaevti boz kilemge shyǵarýdy qup kórdi. 33 jastaǵy qazaq balýany buǵan deıin London men Rıo Olımpıadalarynda jeńis tuǵyryna kóterile almaǵanymen, basqa baıraqty básekelerde oljaǵa kenelgenin jankúıerler jaqsy biledi. Atap aıtsaq, álem chempıonattarynda tórt jáne Azııa oıyndarynda eki márte júldegerler qataryna qosyldy, eki ret qurlyq chempıony atanyp, eki ret kúmis medaldi moınyna ildi. Dúnıejúzilik Ýnıversıadada úshinshi oryndy ıelendi. Biraq kúlli Alash jurty aıryqsha senim artqan Almat Sofııadaǵy synaqta súrindi. Tusaýkeser kezdesýinde Venesýelanyń ókili Entonı Haver Palensııa Pýentespen 5:3 esebimen áýpirimdep júrip utqan ol kelesi kezeńde túrkııalyq Enes Bashardan basym tústi – 5:0.
Shırek fınalda Kebisbaevtyń joly fransııalyq Mamadassa Sıllamen qıysty. Bul balýannyń baǵyndyrǵan bálendeı belesteri joq. Onyń ústine, 2018 jyly Býdapeshte ótken álem chemıonatynda qola medali úshin saıysynda ol bizdiń Meıirjan Shermahanbetpen beldesken bolatyn. Bul básekede qazaq balýany qarsylasyn 9:0 esebimen tas-talqan etti. Al bul joly bári kersinshe boldy. Sol úsh jyl ýaqyt aralyǵynda Mamadassanyń sheberlik deńgeıi qatty ósip ketti me, álde Almattyń boıyndaǵy kúsh-qýaty kemidi me, áıteýir bul tartys Sıllanyń paıdasyna sheshildi – 2:5. Osylaısha, kópti kórgen Kebisbaev ta tórtjyldyqtyń basty dodasynan shet qaldy.
Grek-rım kúresinen Bolgarııanyń astanasynda ótken básekelerdiń nátıjesi boıynsha myna balýandar Japonııaǵa baratyn boldy: 60 kılo – Vıktor Chıabaný (Moldova) menArmen Melıkıan (Armenııa), 67 kılo – Parvız Nasıbov (Ýkraına) men Karen Aslanıan (Armenııa), 77 kılo – Rafık Gýseınov(Ázirbaıjan) pen Aık Mnaskanıan (Bolgarııa), 87 kılo – Zýrabı Datýnashvılı (Serbııa) men Ivan Hýklek (Horvatııa), 97 kılo – Aleks Sergo Szoke (Majarstan) men Artýr Omarov (Chehııa), 130 kılo – Alın Aleksýs (Rýmynııa) pen Elıas Kýosmanen (Fınlıandııa).
Sofııadaǵy sátsizdik balýandyq ónerdegi bizdiń jaǵdaıymyz máz emes ekenin taǵy bir ańǵartty. Ásirese, jankúıerler grek-rım kúresiniń qazirgi jaı-kúıine qatty alańdaýly. Negizi sporttyń bul túrinde Qazaqstanda jeńispen órilgen tamasha dástúr bar, myqty bapkerlik mektep qalyptasqan. Ár jyldary chempıondar da kóptep shyqty. Al búgingi tańdaǵy tabysymyz kóńil kónshitpeıdi. Ýaqyt ozǵan saıyn kórsetkishimiz tómendep keledi. Tipten, keıbir salmaq dárejelerinde el namysyn abyroıly qorǵaı alatyn balýandar joqtyń qasy dese de bolady. Mine, osy jaǵdaı qazaq jankúıerlerin qatty qynjyltyp otyr.
Máselen, 97 kılo salmaq dárejesinde kúrestin Oljas Syrlybaıdyń ózine bir emes, eki ret múmkindik berildi. Ol irikteý týrnıriniń ekeýinde de utyldy. Bıylǵy jyldyń sáýir aıynda Almatyda ótken dodada 130 kılo salmaqta Qazaq eliniń namysyn qorǵaıtyn balýan tappaı qınaldyq. Amaldyń joqtyǵynan jasy 40-tan asqan Georgıı Sýrsýmııany kúrestirdik. Úlken sporttan qol úzgenine 13 jyldan asqan ardager jarytyp óner kórsete almaǵannan keıin bapkerler jaýapty jarysqa jastardy aparǵan jón degen sheshimge keldi. Tańdaý Álimhan Syzdyqovqa tústi. Alaıda ol da keńinen kósile almady. Mine, keń baıtaq qazaq dalasynan aýyr jáne asa aýyr salmaqtarda atoı salýǵa jaraıtyn birde-bir nar tulǵaly jigittiń tabylmaǵanyna qalaı kúıinbeısiń?!
Iá, qazirgi kezde el arasynda «anany emes, myna balýandy aparý kerek» degen syńaıdy áńgimeler aıtylyp jatqany ras. Biraq, aqıqattan attamaı, shyndyqtyń betine týra qarasaq, Sofııada ótken sońǵy lısenzııalyq týrnırge kimderdi aparsaq ta, nátıje dál osyndaı bolar edi. О́ıtkeni, búgingi tańda ulttyq qurama sapyndaǵy birinshi nómirli balýandardy almastyra alatyn eshkimdi kórip otyrǵan joqpyz. Ár salmaq dárejesi boıynsha táýir nátıje kórsetip júrgen bir, ara ketse eki sportshydan ǵana bar. Olardyń barlyǵyna da ózderin túbegeıli moıyndatýǵa múmkindik berildi. Biraq nátıje bolmady. Sol sebepti de izbassarlardy daıarlaý máselesin myqtap qolǵa alý kerek. Áıtpese, erteńgi kúni jaǵdaıymyz qazirgiden de múshkil bolýy ǵajap emes. Al Tokıo Olımpıadasynyń grek-rım kúresinen ótetin saıysynda Qazaqstannyń bar-joǵy úsh balýan ǵana óner kórsetetinin eske alsaq, ókinishten ózegimiz órtenip qana qoımaı, uıattan jerge kirip ketýge shaq qalyp otyrmyz.
Sóıtip, bıyl Tokıoda alaýy tutanatyn Olımpııa oıyndarynda óner kórsetetin balýandar tolyqtaı anyqtaldy. Eń kóp joldamaǵa ıelik etken komandalar kóshin Reseı quramasy bastap tur. Bul eldiń 17 ókili Japonııadaǵy jarysta kúsh synasady. Ekinshi orynda – AQSh. Amerıkanyń 15 balýany Tokıoǵa baratyndardyń tiziminde. Japonııa men Kýba úshinshi jáne tórtinshi satylarǵa taban tirep tur. Aıtýly memleketterden 12 sańlaq dál sondaı qurmetke bólendi. Jalpy alǵanda Qazaqstan, Qytaı jáne Irannyń da jaǵdaıy jaman emes. Sary qurlyqta ornalasqan osy úsh memlekettiń árqaısysynyń 11 óreni Kún shyǵys eline attanady. Ýkraına men Týnıstiń 10 túleginiń baq juldyzdary jandy. Belarýs, Túrkııa, Mońǵolııanyń – 9, Aljır, Mysyr, Qyrǵyzstan, Úndistan, О́zbekstannyn – 8, Ázirbaıjan, Grýzııa, Germanııanyń – 7, Majarstan, Armenııa, Bolgarııanyń – 6, Polsha men Nıgerııanyń – 5, Kanada, Serbııa Shvesııanyń – 4, Brazılııa, Kolýmbııa, Serbııanyń – 3 órenderi ǵalamdyq dodada óz ónerlerin ortaǵa salady. Sondaı-aq, taǵy birneshe memlekettiń qorjynynda bir jáne eki joldamadan bar.
