Esesine, jeke kásip ıeleriniń qazynaǵa tólegen salyǵy da qomaqty eken. Byltyr ekonomıkanyń osy baǵyt boıynsha bıýdjet túsimi 1,3 esege ósip, qarjylaı kólemi 113 mlrd teńgeni quraǵan. Árıne, istiń ilgerileýi úshin bastapqy qarjy men basqa da qoldaý men jeńildikter turaqty jalǵasyp keledi. Ásirese shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylaı qoldaýǵa arnalǵan nesıe men granttar óz jemisin berip otyr.Mysaly, 2020 jyly oblys kásipkerleri 11,8 mlrd teńge somasynda memlekettik qoldaý alsa, bıyl óńirde shaǵyn jáne orta bızesti qoldaýǵa 13 mlrd teńge baǵyttalǵan. Al oblystyń ishki jalpy ónimdegi jeke kásiptiń úlesi 34,3 paıyzǵa deıin jetpekshi.
Aıtpaqshy, aımaqtaǵy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń denin názik jandy arýlar qurap otyr. Táýekelshil, istiń kózin taba biletin qyz-kelinshekter bıznestiń qyr-syryn tez meńgerip, óndiristi de urshyqsha úıirip áketedi eken. Bul baǵytta kópbalaly analar da óz úlesin qosyp keledi. Máselen, jaqynda Taldyqorǵan qalasynda kópbalaly jáne az qamtylǵan analardy jumyspen qamtý maqsatynda tigin sehy ashyldy. Birinshi kezeńde turaqty jumyspen jıyrmadan astam áıel qamtylyp, budan ári jumys oryndary otyzǵa deıin jetkizilmek. Jańa kásiporyndy ashýǵa oblys ákimi Amandyq Batalovtyń ótken aqpan aıynda Asyl Analar qoǵamdyq qorynyń ókilderimen kezdesýinde aıtylǵan usynys túrtki bolypty. Sol kezdesýde oblys ákimi kóp balaly analarǵa tigin sehyn ashýǵa, oǵan kerekti oryn taýyp berýge, tigin mashınalaryn jáne basqa da qajetti qural-jabdyqty satyp alýǵa kómektesetinin aıtqan bolatyn. Ákimniń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda «Jetisý» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy tarapynan seh ashýǵa qolaıly oryn tańdalyp, ǵımaratqa kúrdeli jóndeý júrgizilgen. Sol sııaqty Jack álemdik brendiniń zamanaýı 12 tigin mashınasy satyp alynyp, qurylǵylar 0,01 paıyzben lızıngige berilipti. Qazir tigin kásipornynyń tolyqqandy jumys isteýine barlyq jaǵdaı jasalǵan. Seh atale túrinde jumys isteıdi, onda erler men áıelder kıimderin, arnaıy kıimderdi, qorǵanys betperdeleri tigiledi, kúrdeli restavrasııalar jasalady. Mamandardy oqytý men olardyń biliktiligin arttyrý máselesi de sheshilgen. Qazir sehtyń bolashaq 12 tiginshisi «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha tigin isiniń qysqa kýrsynda oqyp jatyr.
– О́zimiz sııaqty az qamtylǵan jáne kópbalaly analardy jumyspen qamtý úshin tigin sehyn ashý týraly oı kelgende, biz oblys ákimi Amandyq Batalovqa júgindik. Kezdesýdiń nátıjesinde bizge barlyq tıisti kómek kórsetildi. Búgin armanymyz aqıqatqa aınalyp, tigin sehy iske qosyldy. Biz birinshi kezekte kópbalaly analardy turaqty jumys oryndarymen qamtımyz, ekinshiden, kómekke muqtaj azamattarǵa kómek kórsetemiz. Bizge qoldaý kórsetip, senim artqandary úshin shyn júrekten rızamyz. Isimizdi dóńgelentip, ózgelerge úlgi bolamyz dep oılaımyn, – dedi Asyl Analar qory quryltaıshylarynyń biri Talshyn Týktynova.
Sondaı-aq Qapshaǵaı qalasynda turatyn kóp balaly ana Baıan Ordabaeva memlekettik baǵdarlama arqyly kondıterlik kásibin keńeıtip otyr eken. Baıan «Atameken» palatasy arqyly «Bıznes Bastaý» negizderin oqyp shyqqan. «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde 2,5 mln teńge qaıtarymsyz grant utyp alyp, búginde kondıterlik kásippen aınalysýda. Jalpy nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy oblysta sátti júzege asyp jatyr. Qapshaǵaılyq kásipker ana sonyń bir dáleli. Atalǵan baǵdarlamaǵa «jas kásipker» jáne kópbalaly ana retinde qatysqan Baıan Ordabaeva qolyna bıznes negizderin meńgergeni týraly sertıfıkat alǵan. Budan soń «Úıde pisirilgen nan ónimderin úıde júzege asyrý» bıznes jobasyn qorǵap shyqqan. Nátıjesinde, 2,5 mln teńge memlekettik grant ıelenip, jeke isin qolǵa alǵan.
– Bıznesimdi memleket tarapynan kórsetilgen qoldaý arqyly bastadym. Endi ony odan ári tabysty júrgizýge talpynys, eńbek, tabandylyqpen qatar, qazirgi ınternet jelisiniń de múmkindikterin mol paıdalanyp otyrmyn. Instagram jelisindegi paraqshamda 10 myńǵa jýyq oqyrmanym bar. Bıylǵy naýryz aıynda ózimniń kondıterlik bıznesimdi odan ári keńeıttim, onyń barlyq jańalyǵymen jáne múmkindigimen Bayan_cakes paraqshasynda oqyrmandarymen tanystyryp otyramyn. Aldaǵy ýaqytta jastarǵa, onyń ishinde jumyssyz azamattarǵa óz bilgenimdi úıretip, jańa jumys oryndaryn ashýdy josparlap otyrmyn, – deıdi kásipker kelinshek.
Al Ile aýdanynyń turǵyny Dınar Dúısenovanyń jeke kásibin dóńgeletip júrgenine tórt jyl tolypty. Ol 2017 jyly «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda «Bastaý» jobasy boıynsha bilim alyp, oqytý jobasynyń alǵashqy túlekteriniń biri bolǵan eken. Sol kezde ol «Bastaý» arqyly burynnan kele jatqan maqsatyn júzege asyratynyna senbegen kórinedi. О́zi mamandyǵy boıynsha teri jónindegi ınjener-tehnolog jáne agrohımık. Uzaq ýaqyt boıy kásiporyndar men veterınarlyq zerthanalarda jumys istedi. Ol kezde shaǵyn sharýa qojalyǵy bolǵanymen, tolyqqandy kásipkerlik qyzmetti júrgizý úshin qarajaty jetpegen-di. Al ózi árdaıym óz isin ashýdy armandap keldi. Sondyqtan «Bastaý» oqýyna naqty josparymen kelipti. О́ıtkeni Dınar mal sharýashylyǵymen aınalysyp, sút ónimderin shyǵarýdy aldyna maqsat etip qoıǵan bolatyn.
Dınar Dúısenova áý basta «Igilik» baǵdarlamasy boıynsha 6 mln teńge nesıe alyp, ol qarajatqa sıyr, jylqy, eshki jáne qoı satyp alǵan. Sharýashylyqtyń jerin keńeıtken. Sodan keıin sút jınap, odan sýlýgýnı, brynza, al eshki sútinen qurt jasaı bastady. Qazir Dınardyń sharýa qojalyǵy aı saıyn 500 lıtr sút shyǵaryp, sútten qaımaq, maı, aıran, brynza, chechel, irimshik, qurt, ıogýrt, súzbe, sýlýgýnı sııaqty 12 túrli ónim daıyndap, naryqqa jóneltip otyr.
– Qazir elimizdiń aýyl sharýashylyǵy damýǵa baǵyt aldy. Bul óz ıdeıalarymyzdy júzege asyrýdyń, ata-babalarymyzdyń isin jalǵastyrýdyń tamasha múmkindigi. Men óz aýylymnyń órkendeýine úles qosyp, Qazaqstannyń úzdik 30 sharýashylyǵynyń qataryna qosylǵym keledi. О́tken jyly «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 50 mln teńge kóleminde nesıe aldyq. Sharýashylyqty keńeıtip, mal basyn arttyramyn. «Bastaý» jobasyna, kásipkerler palatasyna rızamyn. Sebebi ómirim túbegeıli ózgerdi. Qazir qaı jerge barsam da adamdarǵa «Atamekenge» oqýǵa jazylyp, jańa daǵdylardy úırenýge shaqyramyn, – deıdi kásipker ana.
Jalpy, búginde el boıynsha «Bıznestiń jol kartasy», «Eńbek» baǵdarlamalary arqyly kórsetilgen qoldaýlar óz tıimdiligin kórsetip otyr. Al oblys boıynsha «Damý» qory tarapynan bólinetin qoldaý qarajatynyń jalpy qory 15 mlrd teńgege deıin kóterilgeni de shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna kómegin tıgizip otyr. Nátıjesinde, karantın kezeńinde nesıeler boıynsha paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý, granttar, mıkrokredıtter túrindegi kómekterdi 4 myńdaı kásipker aldy. Sondaı-aq daǵdarysqa qarsy jospar sheńberinde bıznestiń 119 myń nysany salyqtyq yntalandyrýǵa ıe bolsa, 641 shaǵyn kásipkerlik ókili 24 mlrd teńge shamasyndaǵy kredıt somasy boıynsha tólemdi keıinge shegerý múmkindigin alǵan eken.
Almaty oblysy
