Álem • 25 Mamyr, 2021

Jańa zań jarylqaı ma?

36 ret kórsetildi

Eýropa komıssııasy kompanııalardy adam quqyǵyn buzý men qorshaǵan ortaǵa zaqym keltirý boıynsha jaýapkershilikke tartý boıynsha ózgerister engizýdi keıinge qaldyrǵannan keıin lobbıs­ter jaǵdaıdy óz paıdasyna qaraı ózgertýge kóshti. 

Eýropa komıssııasy maýsym aıynda aımaqtaǵy kompanııalarǵa qa­tys­ty talaptardy kúsheıtýge bel býǵan-dy. Buǵan Qytaı kom­panııa­larynyń balalar kúshin paı­da­lanýǵa qatysty oqıǵasy sebep boldy. Naqty aıtar bol­saq, Shyńjan provınsııasynda kakao jınaý kezinde balalar máj­búr­li túrde jumysqa tartylady eken. Degenmen Brıýssel sheshim qabyl­daýdy keıinge qaldy­ryp otyr. Sarapshylar buǵan lobbıs­ter­diń qatysy bar degen pikir aıtady.

Kompanııalardy alańdatyp otyrǵan taǵy bir másele – osy qu­jattyń basy-qasynda júr­gen Ádilet komıssary Dıde Reın­derstiń endi máseleden al­shaq­­tatylýy. Qazir qujat Ishki naryq boıynsha komıssar Terrı Breton­nyń quzyretinde. Ol – kezinde Fransııadaǵy birqatar kelissózdi basqarǵan bilikti maman desedi.

Komıssııa taýarlardy jetkizý­de shekten shyǵýdan bólek, ujym­dyq basqarý, dırektorlar ke­ńesiniń jumysyn da qamtı­dy. Bul jańalyq Soltústik Eýro­pa­daǵy jáne aımaqtaǵy úlken kompa­nııalardyń kóńilinen shyqpady. Al qatardaǵy kompanııalar ákim­shilik is jetkizý úrdisin odan sa­ıyn qıyndatady degen oıda.

Komıssııa ókili sheshimniń ke­shik­­­t­iriletinin resmı málimdep, kúz­­ge taman ǵana habar beriletinin aıt­­­ty. Ol buǵan jan-jaqty da­ıyn­­­dyq­tyń qajet ekenin, bar­lyq ta­­rap­­tyń ártúrli talaby men teń­ge­­ri­mi saqtalýy kerektigin alǵa tartady.

Komıssııanyń taǵy bir ókili bul iske Bertonnyń aralasýyn qup kórip, birlesip basqarylǵan dúnıeniń jaqsy ekenin aıtady. О́ıtkeni eki basshy da óz tájirıbesine súıenip, qujatty odan da tıimdi ete alady.

Degenmen Berton engizgen «jańalyqtar» Eýropadaǵy adam quqyqtaryn qorǵaý boıyn­sha jumys isteıtin Global Witness kompa­nııasyna unaı qoımady. «Bas­shylyqtyń ózgerýi eski erejeniń qaıtarylýyna sebep bola­dy. Al eski ereje tek qys­qa­merzimdi paıdaǵa negizdel­gen. Al eski ereje bizdi daǵdarysqa alyp keldi», deıdi úkimettik emes uıym ókili Rıchard Gardıner.

Belsendi zańgerler men zań jobasyn jasaýǵa qatysýshylar komıssııa kásipkerlerge qysym jasamaýy kerek degen oıda. «Eýropa Parlamenti komıssııadan ne kútetinin anyq ári ashyq aıtty. Eger jaǵdaıdy baqylaýdan shy­ǵaryp alsaq, túgel Eýropa oda­ǵyn da joǵaltyp alamyz. She­shim­niń keshiktirilýi eski ere­je­ler­diń qalýyna alyp kelmes dep senemiz. Erikti mehanızmder kási­bı jaýapkershilikti sezine oty­ryp, ońtaılandyrýy kerek. Basqa jol joq», deıdi Eýropa Parla­mentiniń múshesi, «Jasyl keńes» partııasynyń depýtaty Heıdı Haýtala.

«Zań qabyldaý prosesin je­del­detý kerek. Bul Odaqqa mú­she el­derdiń múddesi qorǵalyp, tarap­­tyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı bur­malanbaýy úshin mańyzdy», deıdi Parlamenttiń taǵy bir mú­shesi Lara Ýolters. Sonymen qatar de­pý­­tat adam quqyǵy men qor­sh­aǵan ortaǵa qatysty másele kóp kút­­tir­meýi kerektigin aıtty. «Bul máse­le arnaıy zańdy qajet etedi. Biz bir negizge súıenip qana sheshim qabyl­daı alamyz», dedi saıasatker.  

Degenmen bul vetony jaqsy qabyldaǵan úkimetter men kompanııalar az emes. Ásirese erkin saýda júıesi boıynsha jumys isteı­tin Soltústik Eýropadaǵy kom­panııalar qýanyshty. Kásip­kerler ujymdyq basqarýǵa qatysty tusty qaıta qaraýdy usynady. Olardyń oıynsha, bul ózgeris aımaq ishinde kásip júrgizýge kedergi keltirmek.

«Bul jaqsy jol emes. Durys ári erejege saı jumys istep júrgen kompanııalarǵa shekteý bolmaýy kerek. Eýropa Odaǵy degenimizben, ár elde ejelden qalyptasqan alýan dástúr, qurylym men model bar. Osyny eskersek, ortaq ereje qandaı jaqsy nátıje bere alatynyn elestetý qıyn», deıdi Danııanyń Indýstrııa, bıznes jáne qarjy isteri mınıstri Sımon Kollerýp.

Sońǵy jańalyqtar

Amanatqa adaldyq

Ádebıet • Keshe

Jantórın jańalyǵy

Kıno • Keshe

Azattyq úshin arpalysqan

Tarıh • Keshe

Dıllıan Ýaıt qaharyna mindi

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar