О́ner • 31 Mamyr, 2021

Ajaldy tik turyp qarsy alǵan orkestr

255 ret kórsetildi

Bir adamnyń ólimi – qasiret, mıllıonnyń ólimi – statıstıka degen aýyr sózdiń biz keıde salmaǵyn shyn sezinbeı ersili-qarsyly qoldana beretindeı kórinemiz. Tarıh betterin aqtarsaq janymdy aldymen ókinishke qaraı, qısapsyz qyrylǵan jazyqsyz adamdardyń qasiretteri mazalar edi. Adam tragedııasy ultqa ne násilge bólinbese kerek. Eger Germanııadaǵy bir evreıdiń tisi aýyrsa, Amerıkadaǵy búkil evreıdiń basy aýyrady degen sózdiń astary áldeqaıda tereń dep oılaımyz. Bul sózdiń naqylyn násil aınalasynda shektep qaraýǵa kelmes. Aıtalyq Afrıkada ashtyqtan qyrylǵan beıkúná sábılerdiń opaty bizdiń de qabyrǵamyzdy qaıystyrýy kerek.

Iá, bul oıǵa biz osydan bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn búkil álemniń janyn túrshiktirgen «Tıtanık» tragedııasyna oı júgirtip otyryp keldik. Alyp muztaýmen betpe-bet soǵylǵan laıner aınalasy eki jarym saǵattyń ishinde tuńǵıyq túbin qushqan qasiretti kún – shynymen adamzat tarıhyndaǵy qaraly datalardyń biri edi. Jeti qarańǵy túnde 2224 adam, 2224 taǵdyr Atlant muhıtynyń muzdaı sýyq aǵysynda ajalmen arpalysyp, onyń 1513-i ókinishke qaraı keleńsiz oqıǵadan kóz jumady.

Aıtpaǵymyz qanshama jannyń tosyn apattan tuńǵıyq túbine shyrqyraı batqany degenimizben, biz sol qaıǵyly oqıǵa oryn alǵan jerdegi adam janyn osyp ótetin taǵy bir sumdyq kórinisti aınalyp óte almaıtyndaımyz. Árıne, «Tıtanıkpen» birge bárimiz muztaýǵa soǵylmaǵan shyǵarmyz, biraq sol túni muzdaı sýyq qara muhıtty qarmana sabalap, ulardaı shýlap jatqan myńdaǵan adamnyń daýystary áli qulaǵy­myzda jańǵyryp turǵandaı. Ony sol oqıǵany kózimen kórgen tiri kýágerler de aıtady. Eva Hart esimdi kýáger sol kezde «Tıtanıkte» bolǵan segiz jasar jolaýshy eken. «Tıtanık batyp bara jatqandaǵy eń qorqynyshty sát – ol adamdardyń ashy daýystary edi», deıdi ol. Evanyń ózi, anasy, ápkesi tiri qalǵanymen ákeleri kishkene qaıyqtarǵa syımaı sý túbine ketken myń­daǵan adamnyń ishinde kóz jumypty.

Bizdińshe sol qasiretti daýystarmen aralas, batyp bara jatqan laıner palýbasynan shyqqan muńdy mýzyka da adam janyn shyrqyratyp jibergen bolar. Ol qandaı mýzyka dersiz?..

Iá, qaı ýaqytta bolsyn adamdar apatpen betpe-bet kelgende aldy­men er adam­dar áıelder men balalardy qut­qarady. Eva Harttyń ákesi de sol qaharmandyqpen kóz jumǵan. Biraq sondaı erlikterdiń de er­ligi ol – «Tıtanık» tuńǵıyqqa ketkenge deıin skrıpkalary men vıolonchelderin qol­darynan túsir­me­gen mýzykanttar der edik.

Jalpy ondaı ólim men ómir arpalysy aldynda adam balasy shybyn jany úshin bárine daıyn bolatyny ras. «Tı­tanık» týraly estelikterge kóz jú­gir­tip otyryp nebir oqıǵaǵa kýá bolasyz. Tosynnan kelgen qyrǵyn kezinde aıar­lyq ta, adamgershilik te, satqyndyq ta, meıirimdilik te, mahabbat ta, saýda da, tonaý da, para da oryn alatyn kórinedi. Keıbir aqsúıek tuqym ózderiniń asqaq bol­mystaryn alasartpaı, ólimdi tik turyp qarsy alsa, keıbir baı-manap kedeı-kep­shikti qaǵyp-soǵyp az qaıyqqa aldymen ózderi otyrysyp alǵan. Onyń týra aqı­qatyna qazir eshkim kýálik ete almas. Degen­men adam tabıǵatynyń ajalmen arpalysta nebir oıǵa kelmes áreketterge baratyny bizdi árkez alańdatpaı qoımaıdy.

Biz sol túni qaıǵyly oqıǵany shyn ónerpazdardyń qalaı qarsy alǵany týraly, sońǵy sátterde olar qandaı áýendi qaıǵymen aralastyryp qaıyrǵanyn aıt­qymyz keledi. О́lim aldyna ónerdiń áz basyn ıgisi kelmegen orkestr ómirleriniń sońǵy sátterinde de aspaptaryn qoldarynan tas­tamaı, esteri shyǵyp, boılaryn úreı bılegen jurttyń kóńilin uly mýzykalarmen aýlaǵylary kelgen.

Orkestr jetekshisi 33 jastaǵy Ýollas Hartlı óziniń jeti áriptesimen birge djen­telmendik jasap, tipti qutqarýshylar qol­daryna ustatqan qorǵanysh kıimderin de kımeı, ysyryp qoıa salǵan desedi. Olar «Tıtanık» batyp bara jatqan qasiretti mınýttarda da kóbine shirkeýde oınalatyn muńdy da aýyr áýen – «Qudaı, men saǵan sapar shektim» týyndysyn oryndap turǵan eken.

Qaı maǵynasynan alyp qarasań da olar­dyń bul áreketteri shyn ónerge degen adaldyq, Qudaı aldyndaǵy sońǵy sóz­derin osy qaıǵyly mýzykamen aıtyp ket­kendeı kórinedi.

Biz kóbine sazgerler men aqyndardyń jany názik keledi degen tirkesti kóp qol­da­namyz. Alaıda naǵyz erjúrek qahar­man jandar ónerdiń osy ókilderi desek qatelespegen bolar edik. Oǵan jáne ózimizdiń qazaq tarıhyn­da­ǵy Qaztýǵan, Dospanbet, Shalkıiz jyraý­lar­dyń joryq jyrlarynan da kesek-kesek mysaldar keltirýge bolady. «Tıtanık» tragedııa­synda sońǵy sátterge deıin zarly áýendi ajaldyń aldynda qaımyqpaı sarnatqan álgi segiz mýzykanttyń jany shynymen erjúrek, batyr edi. Biz ol jerde olardy mýzykant ıa batyr dep bólýimiz qate. Batyrlyq degenimiz shyn máninde – jan kúıi. Ol meıli naıza ustap jaý qolynda ólsin, ıa bolmasa arnaly aspabyn ustap halyqtyń rýhyn janysyn, ekeýi aınalyp kelgende bir ǵana paryz.

«Tıtanık» qasiretinde oryndalǵan soń­ǵy áýen kóbine shirkeýlerde adam qaıt­­qan­da oınalatyndyǵy aıtylady. Biz­dińshe bul áýenniń máni týra «Tıtanık» kon­teksinde kóbine dinı astardan góri jalpy adamzattyq gýmanızm turǵysynan tere­ńirek kórinedi. 

Erjúrek segiz mýzykant týraly «Tıta­nık» apatyn kózben kórgen, keıin jantúr­shigerlik oqıǵa jaıly kitap jazǵan Archı­bald Greısı kóp estelik jazǵan eken.

Orkestr jetekshisi Hartlıdiń múrdesin keıin taýyp alǵandar onyń keýdesine qu­shaqtap qysyp alǵan skrıpkasy bolǵanyn aıtypty. Qandaı aıanyshty sýret edi... Qasiretke toly bul kórinisten biz jalǵyz «Tı­tanık» tuńǵıyqqa batyp bara jatqan­da oınalǵan kúıdi ǵana keshpeımiz, biz jal­py óner ataýlyny qorǵap, túgel adamzat­tyń janyn emdep kele jatqan barlyq óner­pazdyń tragedııasyn ón boıymyzdan ótkiz­gendeı haldi de qosa kesher edik. VVS tilshisi Dankan Kennedı «Tıtanık» ajal aýzyna juty­lyp bara jatqanda segiz mýzykanttyń bireýi oınaǵan skrıpkanyń keıin aýksıonǵa qo­ıylyp 1,5 mıllıon dollarǵa satylǵa­nyn jazypty.

Bizdi tolǵandyrǵany onyń qanshaǵa ıa bolmasa qashan saýdalanǵany emes, ajalmen betpe-bet kelgen shyn talanttyń qo­lynda qashanda óner týdyrýshy qasıetti aspaby bolatyndyǵy edi.

Sońǵy jańalyqtar

16 tamyzǵa arnalǵan valıýta baǵamy

Ekonomıka • Búgin, 09:47

16 tamyzǵa arnalǵa aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:38

1453 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:06

Jigittermen kúsh synasqan arý

Ulttyq sport • Búgin, 08:43

Qytaıdan qalyp qoıdyq

Sport • Búgin, 08:42

Tabystary – 2 117 000 dollar

Sport • Búgin, 08:40

Sınsınnatıdegi týrnır bastaldy

Sport • Búgin, 08:38

Úzdik qurylysshylar marapattaldy

Qoǵam • Búgin, 08:37

Olımpıadadan keıingi oılar

Sport • Búgin, 08:35

Jarys qyzǵan shaǵyna jetti

Sport • Búgin, 08:34

Tehnopark tegin oqytady

Qoǵam • Búgin, 08:32

Balalarǵa arnalǵan startaptar

Qoǵam • Búgin, 08:30

Julynqurt laboratorııasy áshkerelendi

Aımaqtar • Búgin, 08:27

«Talgodaǵy» talan-taraj

Qoǵam • Búgin, 08:25

Shalǵaıdaǵylar shaǵym aıtady

Bilim • Búgin, 08:22

Jańa mektepter kóbeıedi

Bilim • Búgin, 08:20

Jalbyz ben jaýynqurt ósiredi

Qoǵam • Búgin, 08:17

Moıynqumda mańyzdy máseleler aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Jańa Qazaqstan – sheteldikter kózimen

Saıasat • Búgin, 08:10

Qamystan óndirilgen qumsheker

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly eńbek

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar