Atap aıtqanda, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kásipkerlik, áleýmettik kásipkerlik jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qabyldandy. Oǵan Parlament depýtattary bastamashy bolǵan. Qujatta elimizdegi áleýmettik kásipkerlikti zańnamalyq retteý jáne damytý tetikterin júıeleý kózdelgen.
Atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan senator Erik Sultanovtyń aıtýynsha, alǵash ret zańnamalyq deńgeıde áleýmettik kásipkerlik uǵymy anyqtalyp otyr.
«Áleýmettik kásipkerliktiń negizgi úsh mindeti zańnamalyq túrde bekitilgen. Birinshisi – áleýmettik problemalardy sheshý, onyń ishinde áleýmettik ınnovasııalardy engizý jáne áleýmettik qyzmetter kórsetýge járdemdesý arqyly sheshý. Ekinshisi – halyqtyń áleýmettik áljýaz toptaryn jumyspen qamtýǵa járdemdesý jáne olardyń qoǵamdyq paıdaly qyzmetke qatysýy úshin basqa azamattarmen teń múmkindikter jasaý. Úshinshisi – áleýmettik kásipkerlik sýbektileri óndiretin taýarlardy, oryndaıtyn jumystardy, kórsetetin qyzmetterdi naryqqa shyǵarý», dedi depýtat.
Zań jobasyndaǵy taǵy bir jańashyldyq – halyqtyń áleýmettik áljýaz toptaryn anyqtaý. Buǵan 9 sanat kirgen. Olardyń qatarynda múgedekter, múgedek balany tárbıelep otyrǵan ata-analar men basqa da zańdy ókilder bar. Sondaı-aq tizimge zeınetkerler jáne zeınetaldy jastaǵy azamattar, balalar aýyldarynyń tárbıelenýshileri jáne balalar úıleriniń, jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa arnalǵan mektep-ınternattardyń túlekteri (29 jasqa deıin) kirgen. Budan bólek, qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerinen jazasyn óteýden bosatylǵan adamdar (bosatylǵannan keıingi 12 aı ishinde), belgili bir turǵylyqty jeri joq adamdar áleýmettik áljýaz topqa jatqyzylady. Az qamtylǵan, kóp balaly nemese tolyq emes otbasylarǵa jatatyn ata-analar jáne basqa da zańdy ókilder, sondaı-aq «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen, «Batyr ana» ataǵymen nemese I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen marapattalǵan kóp balaly analar da osy tizimge engizildi. Narkologııalyq naýqastardy medısınalyq-áleýmettik ońaltýdan nemese psıhıkaǵa belsendi zattarǵa táýeldilikti emdeýden ótken adamdar (ońaltý nemese emdeý júrgizilgennen keıingi 12 jyl ishinde) jáne qandastar da áljýaz top qataryna jatqyzylady.
Senatordyń E.Sultanovtyń aıtýynsha, memlekettik qoldaý sharalary áleýmettik kásipkerler úshin úlken demeý bolmaq. Olarǵa qarjylyq qoldaý, granttar berý jáne salyq jeńildikteri sekildi qoldaý sharalary qarastyrylyp otyr.
Zań jobasyna sáıkes endi áleýmettik kásipkerler áleýmettik jaǵynan az qamtylǵandar qataryna jatatyn óz qyzmetkerlerin oqytyp, olardyń biliktiligin arttyratyn bolsa, salyq jeńildikterine ıe bolady. Sondaı-aq memleket áleýmettik kásipkerlik sýbektilerin qoldaý maqsatymen olardy ınfraqurylymmen qamtamasyz etedi jáne osy saladaǵy kásipkerlerge qarjylyq, aqparattyq, konsýltasııalyq, ádistemelik kómek kórsetedi.
«Memleket basshysy áleýmettik máselelerdi sheshýge, sondaı-aq az qamtylǵan jáne múmkindigi shekteýli azamattarǵa qoldaý kórsetýge únemi basa mán berip keledi. Bul rette áleýmettik kásipkerlikti damytýdyń mańyzy zor. Sonyń aıasynda zańdarǵa engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlarǵa Senat depýtattary bastamashy boldy. Osy rette otandyq zańnamada alǵash ret áleýmettik kásipkerlik degen baǵytqa anyqtama berilip otyrǵanyn aıta ketken jón», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar Senat Tóraǵasy Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatymen zań aıasynda ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirýge jáne pandemııadan zardap shekken kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan qosymsha sharalar qarastyrylǵanyn tilge tıek etti.
«О́ńdeý ónerkásibiniń jańa kásiporyndary úshin qosylǵan qun salyǵyn 70 paıyzǵa azaıtý, óńdeý ónerkásibiniń jańa negizgi qorlaryna qaıta ınvestısııalanǵan tabysty korporatıvtik tabys salyǵynan bosatý sııaqty sharalar qarastyrylǵan. Sondaı-aq jeke kásipkerlikti qoldaý úshin arnaıy mobıldi qosymshany paıdalaný arqyly júrgiziletin arnaýly salyq rejimi engizilýde. Bul jeke kásipkerler qyzmetiniń jekelegen prosesterin jáne olardyń salyq organdarymen ózara is-qımylyn jeńildetedi», dedi Senat Spıkeri.
Otyrys barysynda Senat depýtattary «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine (Salyq kodeksi) jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasyn qabyldady.
Odan bólek senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ınklıýzıvti bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qarap, qabyldady. Bul zańǵa da Parlament depýtattary bastamashy bolǵan.
Atalǵan zań erekshe bilim berýdi qajet etetin azamattardyń qoljetimdi bilim alýǵa quqyqtaryn iske asyrýǵa jáne oqytýdyń barlyq deńgeıinde olardy ınklıýzıvti bilim berýmen qamtamasyz etýge arnalǵan.
Depýtat Narıman Tóreǵalıevtiń aıtýynsha, zań jobasynda múmkindigi shekteýli balalardy áleýmettik jáne medısınalyq-pedagogıkalyq túzeý arqyly qoldaý máselelerin memlekettik retteý turǵysynan quzyretti organdardyń fýnksııalary naqtylanady.
«Zań jobasynda bilim berýdiń barlyq deńgeılerinde oqytý úshin arnaıy jaǵdaılar jasaý esebinen erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar úshin memlekettik kepildikter qarastyrylǵan.
Buǵan qosa memleket erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa, bilim alý nysandaryn tańdaý quqyǵyn berýdi qosa alǵanda, bilim berý júıesi usynǵan shekte, olardyń jeke damý erekshelikterin eskere otyryp, olardyń ózin-ózi jetildirýine, bilim berýdiń barlyq deńgeıinde ómir boıy oqýyn jalǵastyrýyna, ózderiniń qabiletterin erkin damytýǵa jaǵdaı jasaıdy», dedi senator.
Soǵan sáıkes budan bylaı erekshe qajettilikteri bar balalardy oqytatyn uıymdar bilim berý baǵdarlamalaryn bilim alýshylar men tárbıelenýshilerdiń jeke damý erekshelikterine jáne áleýetti múmkindikterine saı beıimdeýi tıis. Múmkindigi shekteýli balalardy balabaqshalar men mektepterge qabyldaý tártibi zańmen naqtylanady.
«Memleket basshysy óz Joldaýynda múmkindigi shekteýli azamattarǵa bilim alý úshin tıisti jaǵdaı jasaýdy tapsyrdy. Sonyń aıasynda Parlament depýtattary osy zańdy arnaıy ázirledi. Aldaǵy ýaqytta bul zań memlekettiń bilim berý saıasatyn jetildiredi jáne múmkindigi shekteýli azamattardyń kemsitýsiz bilim alýlaryna teń múmkindikter týǵyzady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Senat otyrysynda depýtattar «1994 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý shartyna ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy polıar mańyndaǵy orbıtalarǵa soltústik baǵytta ǵarysh apparattaryn ushyrý úshin «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan «Soıýz-2» tıpindegi tasymaldaǵysh zymyrandardy ushyrýdy júzege asyrý jónindegi yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalaryn qabyldady.
Bul qujattarda taraptardyń halyqtyń jáne aýmaqtyń ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi mindettemeleri aıqyndalǵan. Zań jobalary burynǵy mindettemelerdi úılestirýge, sondaı-aq «Baıqońyr» kesheniniń ǵylymı-tehnıkalyq, óndiristik jáne áleýmettik-mádenı áleýeti men ınfraqurylymyn damytýǵa múmkindik beredi.
«Respýblıkalyq bıýdjetke jyl saıyn Reseı tarapynan «Baıqońyr» keshenin paıdalanǵany úshin 115 mln dollar somasynda qarajat túsedi. «Baıqońyr» keshenin jalǵa alǵan 27 jyl ishinde respýblıkalyq bıýdjetke shamamen 3,1 mlrd dollar qarjy tústi. Taraptardyń ózara múddelerin eskere otyryp, 2004 jyly «Baıqońyr» keshenin jalǵa alý merzimi 2050 jylǵa deıin uzartyldy.
Bul rette 2004 jylǵy 9 qańtardaǵy «Baıqońyr» keshenin tıimdi paıdalaný jónindegi yntymaqtastyqty damytý týraly memleketaralyq kelisimde Qazaqstannyń ǵarysh aılaǵynda birlesken jobalardy iske asyrýǵa qatysý múmkindikteri qarastyrylǵan. Sondaı-aq ǵarysh aılaǵyn jańǵyrtý, jańa ekologııalyq qaýipsiz ǵarysh zymyran keshenderi arqyly ǵarysh aılaǵy qyzmetiniń ekologııalyq qaýipsizdigin arttyrý kózdelgen.
2020 jylǵy qańtarda qol qoıylǵan Baıqońyr qalasyn damytýdyń uzaq merzimdi baǵdarlamasy ázirlendi. Oǵan sáıkes kásipkerlikti, týrızmdi damytý, ınjenerlik ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý jónindegi jumystardy júrgizý, qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý qarastyrylǵan», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın.
«Soıýz-2» tıpindegi tasymaldaǵysh zymyrandardy ushyrý jónindegi yntymaqtastyq týraly Kelisimde zymyrannyń bólikteri qulaıtyn arnaıy aýdan qarastyrylǵan. Munyń ótemi retinde 460 myń dollar tólemaqy belgilendi. Bul – úsh ret ushyrý aqysynyń quny. Qosymsha zymyran ushyrylsa, 50 myń dollar kóleminde tólemaqy beriledi.
«Baıqońyr – adamzatqa ǵarysh áleminiń qaqpasyn ashqan alǵashqy ǵarysh aılaǵy. Qazirgi tańda da Baıqońyrdyń ǵaryshty ıgerýdegi orny bólek. Sondyqtan ony tıimdi paıdalaný asa mańyzdy. Soǵan baılanysty qabyldanǵan bul zań jobalary osy salada eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi Máýlen Áshimbaev zań jobasyn talqylaý kezinde.
Palata otyrysynda depýtattar Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıalaryn saılaý jáne qyzmetinen bosatý týraly máseleni qarady. El Prezıdentiniń usynýy boıynsha Qanat Mýsın Joǵarǵy Sot sýdıasy bolyp saılanyp, ant berdi. Sondaı-aq senatorlar Memleket basshysynyń usynýy negizinde jáne Konstıtýsııaǵa sáıkes Joǵarǵy Sot Keńesiniń Tóraǵasy qyzmetine taǵaıyndalýyna baılanysty Denıs Shıppti Joǵarǵy Sottyń sýdıasy laýazymynan bosatty.
Senat otyrysynda depýtattyq saýaldar da joldandy. Joldanǵan eki saýal da Atyraý oblysyndaǵy máselelerge qatysty boldy. Senator Ǵumar Dúısembaev óńirdegi eki balyq ósirý zaýytynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qaıta qurý, jańartý jáne olardyń qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterý qajet ekenin aıtty. Depýtat Saǵyndyq Luqpanov oblysqa «Bıznestiń jol kartasy-2025» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» memlekettik baǵdarlamalary aıasynda bólingen qarajattyń jetkiliksizdigine nazar aýdardy.
