Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy • 23 Maýsym, 2021

Mádenı damýdyń máıegi

47 ret kórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵan basym baǵyttardyń biri álem qaýymdastyǵy aldynda qazaq mádenıetiniń alar orny men onyń ǵalamdyq yqpaldastyǵy týraly bolatyn. Osy oraıda, «Jahandyq álemdegi zamanaýı qazaq mádenıeti» atty baǵdarlamalyq joba qabyldanyp, turaqty túrde júrgizilip kele jatyr.

Respýblıkalyq «Rýhanı jańǵyrý» Qazaqstandyq qo­ǵamdyq damý ınstıtýty maman­dary atalǵan baǵdarlama negi­zinde atqarylýǵa tıis ju­mys­tar úsh baǵyt boıynsha iske asyp jatqanyn aıtady.  Atap aıtqanda, birinshi baǵyt – sheteldegi mate­rıal­dyq mádenıet pen ónerdiń úzdik jetistikteriniń kórme-tusaýkeserleri; ekinshi baǵyt – qa­­zaq­­standyq avtorlardyń úzdik ádebı shy­ǵarmalaryn shetel tili­ne aýdarý jáne álem oqyr­mandaryna tanysty­rý; úshinshi baǵyt – teatrlar men ujym­dardyń sheteldegi gastrolderi.

Atqarylǵan sharýalarǵa qatysty naqty derek pen dáıekke júginer bol­saq, osy jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵyna deıin elimiz jáne shetelderde «Ja­han­dyq álemdegi zamanaýı qazaq mádenıeti» jobasy boıynsha – 150-den astam mádenı-rýhanı is-sha­ra ót­kizilgen eken. Atap óter bolsaq, osy­lar­dyń 86-sy ártúrli deńgeıdegi mádenı-saıası-rýhanı basqosýlar, 12-si ki­tap jáne fotokórmeleri, sonymen birge, 8 týyndynyń tusaýkeseri, 8 dóń­­gelek ústel, semınar-dárister, 9 beıne­­kon­ferensııa, Qazaqstannyń tarıhy men mádenıeti týraly 5 kınokartına kórsetilimi, elimiz ártisteri men shyǵarmashylyq ujymdardyń 4 konserti uıymdastyrylyp, Abaı jáne Ál-Fara­bı ortalyqtary qatarly 6 nysan ashyl­ǵan eken. Atalǵan oqıǵalardy nasıhattaý maqsatynda sheteldik BAQ-tarda 60-qa jýyq maqala jarııa­lanypty.

Jobada kórsetilgen mádenı baǵyt­tar boıynsha 2018 jyly Fransııa­nyń Kot-d Azýr qalasynda 8-19 mamyr ara­ly­ǵynda ótken halyqaralyq 71-shi Kann festıvalinde elimizdiń ult­tyq pa­vılo­nynyń kórmesi ótip, onda sońǵy jyldardaǵy úzdik kınokar­tına jáne jas rejısser Ádilhan Erja­nov­tyń «Álemniń tenderlik beı-jaıy» jumysy kınofestıvaldyń ­«Erek­­she kózqaras» atty arnaıy baǵ­dar­­lamasy­na engizilse, Jannat Al­sha­novanyń «Maý­symnyń sońy» fıl­mi «Kı­nofond» baǵ­darlamasyna usy­nylypty.

Baǵdarlamalyq jobanyń alǵash­qy jyly (2018) qazaq, orys, aǵylshyn til­­­derinde «Zamanaýı qazaq beıneleý óne­riniń antologııasy» katalogy shy­ǵa­­rylyp, QHR, AQSh, Túrkııa, Re­seı, Fın­­lıandııa, Koreıa, Malaızııa, Majar­stan, Shvesııa qatarly 28 memlekette qa­zaqstandyq ádebıet ortalyǵy ashylyp úlgerdi. Sondaı-aq «proza» jáne «poezııa» janrlary boıynsha Qazaqstan ádebıetiniń shyǵarmalary BUU-nyń 6 tiline (aǵylshyn, fransýz, ıspan, arab, qytaı, orys) aýdaryldy. Jalpy, taralymy 120 000 dana qazaqstandyq poe­zııa antologııalarynyń tusaýkeserleri – 2019 jyly 25 qyrkúıekte Londonda, 27 qyrkúıek kúni Madrıd jáne fransýz astanasy Parıjde, 30 qyrkúıek kúni Más­keýde, osy jyly qazan aıynyń 15 jul­dyzynda Kaır qalasynda ótkizilipti.

– «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy mańyzdy oqıǵanyń biri – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıden­ti Q.Toqaevtyń bıylǵy jyldyń basynda shetelde jarııalanǵan «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasy boldy, – deıdi «Rýhanı jań­ǵyrý» Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary, saıası ǵylymdar doktory Ásem Qaıdarova hanym.

Memleket basshysynyń maqalasy – «EU Reporter» (Belgııa), «Prazsky zpravodaj», «Halo noviny» (Chehııa), «Faktı» (Bolgarııa), «Inside Recent» (Sıngapýr), «Post of Asia» jáne «IRNA» AA (Iran), «Sozvýchıe» (Belarýs), «Qyrǵyz týýsý» jáne «Pıkır» (Qyr­ǵyzstan), «Tajikistan times» (Tájikstan) jáne t.b. sheteldik gazet-jýrnaldarda jarııalanǵan eken.

О́tken jyldyń birinshi jartyjyl­dyǵynda qazaq ádebıetiniń klassıkteri men basqa da otandyq avtorlardyń 12 ki­taby qyrǵyz, malaı, mońǵol, nıderland, portýgal, túrik jáne ýkraın tilderine aýdarylyp jaryq kóripti. Olardyń ishinde Abaı shyǵarmalary (qarasóz­deri men poemalary) qyrǵyz, malaı, mońǵol, nıderland, portýgal jáne ýkraın tilderine aýdarylyp óz oqyrmandaryn tapsa, jazýshy Sherhan Murtazanyń «Qyzyl jebe» romany, professor Myrzataı Joldasbekovtiń «Jambyl Jabaev – Uly dala aqyny» týyndylary túrik tilinde jaryq kóripti.

Sondaı-aq atalǵan baǵdarlama aıasyn­da atqarylǵan mańyzdy oqıǵanyń biri – Qazaqstannyń sheteldegi resmı me­ke­meleri qazaq ádebıeti týyndyla­ryn sheteldik ǵylymı jáne bilim berý ıns­tıtýttaryna joldaýy desek qate­lespeımiz. Bul shara negizinde shetel tilderine aýdarylǵan Qazaqstan qa­lam­gerleriniń kitaptary – Stokgolm qoǵamdyq kitaphanasyna, Shvesııa Res­pýb­lıkasynyń Lýnd ýnıversıtetine, Slovakııa Respýblıkasy Ǵylym aka­de­mııa­­synyń Fılosofııa ınstıtýtyna, Ázerbaıjandaǵy Túrki mádenıeti men murasy halyqaralyq qoryna, Ma­jarstandaǵy Seged ýnıversıtetiniń kitaphanasyna jáne Ispanııa eliniń Ka­ta­lonııa Ulttyq kitaphanasyna joldanypty.

Osy oraıda qazaq mádenıetin nası­hattaýǵa arnalǵan taǵy bir eleýli is – bıylǵy mamyr aıynda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Brazılııadaǵy elshi­ligi Argentına, Bolıvııa, Kolýmbııa, Paragvaı, Perý, Ýrýgvaı, Chılı, Ekva­dor elderinde qyzmet jasap júrgen dıp­lomatııalyq ókildikteri arqyly ıspan tiline aýdarylǵan «Qazaq ádebıeti antologııasyn» atalǵan elderdiń ulttyq kitaphanalaryna, joǵary oqý orynda­ryna jáne ǵylymı ortalyqtaryna joldaýy bolsa kerek.

Qazaq mádenıetin shetelde nası­hat­taýdyń taǵy bir baǵyty – otandyq fılm­der. Osy oraıda kıno týyndy­lar arqyly Qazaqstannyń tarıhy men má­denıetin nasıhattaýǵa erekshe kó­ńil bólinýde. Otandyq kıno re­jıs­­­ser­­ler – T.Arǵancheevtiń «Abaı. О́mir­­­­-

baıa­ny jáne shyǵarmashylyǵy», D.Jol­jaqsynovtyń «Qunanbaı», A.Sady­qova pen Ǵ.Nasyrovtyń «Qazaq bıi», R.Ábdirashovtyń «Qazaq handyǵy. Al­tyn taq», «Almas qylysh», A.Sataev­tyń «Jaýjúrek myń bala» jáne t.b. fılmderi BAÁ, Shvesııa, AQSh, Efıo­­pııa, Bolgarııa sııaqty elderde kór­se­tildi.

Sonymen birge qazaqstandyq avtor­lardyń eń úzdik ádebı shyǵarmalaryn sheteldik aýdıtorııaǵa tanytýǵa baǵyt­talǵan aýqymdy joba qolǵa alynǵan eken. Nátıjesinde, 2020 jyldyń 5-9 aqpanda postkeńestik keńistik elderi úshin eń iri kitap kórmesi sanalatyn 27-shi Mınsk Halyqaralyq kitap jármeńkesine jáne 20-23 aqpanda Baltyq elderi arasynda ótetin eń iri 21-shi Halyqaralyq Vılnıýs (Vilnius Book Fair) kitap jár­meńkesine qazaq qalamgerleriniń týyndysy qoıylǵany qýantarlyq oqıǵa retinde atap ótilýde.

Sońǵy jańalyqtar

Kelisimde keleshek bar

Qoǵam • Keshe

Teńiz túısigi

О́ner • Keshe

Ańshylyq – asyl óner

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar