«Qatań karantın kezinde saýda nysandarynyń jumysy tolyqtaı toqtap qaldy. Sol kezde biz 1 trln teńgeden astam saýda aınalymyn joǵalttyq. Degenmen bıylǵy bes aıdaǵy kórsetkishke qarasaq biz pandemııaǵa deıingi 2019 jylǵy kórsetkishten 0,5 trln teńge alda kelemiz. Birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha saýda salasy ishki jalpy ónimniń (IJО́ – red) 14,7 paıyzyn quraıdy. Byltyr ákimdikter 473 saýda ortalyǵy, 337 bazarmen jumys júrgizip, mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektileri úshin arenda tólemin tómendetti jáne toqtatty. Karantın jáne shekteý sharalaryna qaramastan saýda salasyna 181,7 mlrd teńge ınvestısııa tarttyq. Jyl basynan beri ınvestısııalyq belsendiliktiń qaıtadan jandana bastaǵanyn baıqap otyrmyz», dedi B.Sultanov.
Mınıstrdiń sózinshe, bıyl bes aıdyń ózinde salaǵa 142 mlrd teńge ınvestısııa kelgen. Bul byltyrdyń bes aıynan 20,1 paıyzǵa kóp. Azamattardyń nápaqany da negizinen osy saladan izdeıtini belgili. 2020 jyldyń qańtar-naýryzymen salystyrǵanda bıyl birinshi toqsanda jumyspen qamtylǵandar sany 20,8 myń adamǵa, 2019 jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda 57,3 myń adamǵa kóbeıgen. Qazir saýda salasynda 1,5 mln adam eńbek etip júr. Bul eldegi jumyspen qamtylǵandardyń 16,6 paıyzy eken. B.Sultanovtyń aıtýynsha, óndirýshi men treıder, logıst pen tasymaldaýshy, satýshy men tutynýshy arasynda balans bolýy kerek. Ol úshin barlyq prosester ashyq hám ádil úılesimdilikte iske asýy tıis. Osy baılanystardyń durys jumys istemeýi azyq-túlik baǵasynyń negizsiz ósip ketýine ákelip soqtyrǵan.
«Úılesimdiliktiń buzylýynyń bir dáleli – kartop tapshylyǵy. Soltústikte kúzdik kartoptar taýsylyp qalsa, ońtústikte ónim endi jınalyp jatyr. Osy jaǵdaı naryqtaǵy tepe-teńdikti buzdy» dedi mınıstr.
Jaqyn arada elimizde ulttyq taýar ótkizý júıesi iske qosylmaq. Atalǵan júıe aıasynda 24 kóterme-úlestirý ortalyǵy jumys isteıdi. Jobanyń birinshi kezeńinde 7 jobany júzege asyrý kózdelgen. Atap aıtqanda, Aqsý men Mıchýrın qalalarynda kartop pen sábiz qabyldaıtyn, al Qapshaǵaı men Shýda pııaz qabyldaıtyn, barlyǵy 4 kóterme-úlestirý ortalyǵy boı kótermek. Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkentte salynatyn 3 ortalyq ónimderdi bólshek saýda jelilerine, ınternet-dúkenderge jetkizip bermek. Munyń bári biryńǵaı aqparattyq júıe negizinde júzege asady. Sultanovtyń sózinen uqqanymyz – mundaı júıeniń engizilýi taýar aǵynynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, ishki naryqtaǵy suranys pen usynystyń teńesýine jol ashady.
Mınıstr tutynýshylar quqyǵy máselesine de toqtaldy. 2020 jyly vedomstvo 20 myńnan astam shaǵymdy qarastyryp, tutynýshylarǵa 250 mln teńgege jýyq aqsha qaıtarylypty. Máselen, bir ǵana «Bek Eır» áýe kompanııasyna qatysty shaǵymdarǵa baılanysty jalpy somasy 110 mln teńgege 1,7 myńnan astam tutynýshynyń quqyǵy qorǵalǵan. Jyl basynan beri tutynýshylarǵa qaıtarylǵan qarjy kólemi – 70 mln teńge. Shaǵymdar negizinen transport salasyndaǵy qyzmet kórsetý, bólshek saýda, turmystyq jáne týrıstik qyzmet sektorlarynyń jumysyna baılanysty jıi túsedi.
– Tutynýshylardyń ekonomıkalyq múddesin qorǵaý maqsatynda «Tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý týraly» zańǵa túzetýlerdiń birinshi paketi engizildi. Bıyl bes aıda 153 tutynýshynyń problemasyn sotqa jetkizbeı sheshtik. Buǵan e-Tutynushy biryńǵaı aqparattyq júıesiniń iske qosylýy da áser etti. Bıyl zańǵa túzetýlerdiń ekinshi paketin engizýdi daıyndaımyz. Pandemııa elektrondy kommersııa naryǵynda da tutynýshylar quqyǵynyń jıi buzylatynyn kórsetip berdi. Byltyrdyń ózinde 689 adam ınternet-dúkenderge baılanysty shaǵym jasady. Olarǵa 13,2 mln, bıyl shaǵymdanǵan 556 qazaqstandyqqa 7 mln teńge qaıtaryldy, – dedi vedomstvo basshysy.
Mınıstrdiń aıtýynsha, COVID-19-dan týyndaǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik tolqýlar álemdik saýdaǵa qatty áser etti. BUU IýNKTAD derekteri boıynsha, 2020 jyly halyqaralyq saýda kólemi 9 paıyzǵa, taýarlar saýdasy – 6, al qyzmet kórsetý saýdasy 16,5 paıyzǵa qysqaryp ketken. Osynyń saldarynan Qazaqstannyń da syrtqy saýda aınalymy 13 paıyzǵa, taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń shıkizattyq emes eksporty 13,5 paıyz, 20,4 mlrd dollarǵa tómendepti. Azyq-túliktik emes taýarlarǵa degen suranys ta 20 paıyzǵa quldyraǵan.
«Eksporttyń boljamdy kólemin jáne ishki naryq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin kórshiles Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Iran jáne Reseı elderimen oramjapyraq, sábiz, pııaz, kartop ónimderin jetkizýge qatysty forvordtyq satyp alý kelisimderin jasaýdy josparlap otyrmyz. Jappaı ónim jınaý kezinde kórshi elderge 765 myń tonna kókónis jetkize alamyz. Bul rette ózimizdiń naryq der ýaqytynda 280 myń tonna ımporttyq kókónistermen qamtylady. Nátıjesinde, bul ónimderge degen baǵa qubylýy 7-10 paıyz deńgeıinde bolady», dedi B.Sultanov.
Qazir Qazaqstanda 600-ge jýyq belsendi eksporttaýshy bar eken. Mınıstrlik 3-4 jylda olardyń sanyn 1 myńǵa jetkizýdi josparlap otyr.
«2020 jyly kásipkerlerdi qoldaý úshin QazTrade kompanııasy bazasynda eksporttyq akselerator quralyn engizdik. Maqsat – ıntensıvti eksporttyq damý, ónimderdi jańa naryqtarǵa shyǵarý boıynsha shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB – red) sýbektilerine qoldaý kórsetý. Byltyr Qytaı baǵytyn tańdap, tamaq ónerkásibi kásiporyndaryn oqyttyq. 500-deı kompanııa qatysýǵa ótinish bildirdi, sonyń arasynan eksporttyq áleýeti joǵary 35 óndirýshi iriktelip alyndy. Qazirgi kezde júrgizilgen jumystyń nátıjesinde 167 mln dollar somasyna 18 áleýetti kelisimshart jasalyp otyr. Akselerasııa kezinde ShOB sýbektilerinde óndiris kóleminiń jetkiliksiz ekenin baıqadyq. Qytaı kompanııalarynyń et ónimderi, ósimdik maıy, tuzǵa degen suranystary qazaqstandyq qatysýshylardyń múmkindikterinen 4 ese asyp túsip jatty» deıdi mınıstr.
Otandyq saýda salasynyń yqpyl-jyqpylyn túgel baıandaǵan mınıstr eksporttyq baǵytty keńeıtý úshin ınternet-saýdanyń da múmkindikterin molynan paıdalaný kerek ekenin aıtty. 2019 jylmen salystyrǵanda 2020 jyly elektrondy saýda naryǵy 2,5 ese keńeıip, qarjy kólemi 1 trln teńgege jetken. Mınıstr byltyrǵy esep berý jıynynda halyqaralyq saýda alańdaryna shyǵamyz dep ýáde bergenin, arada jyl ótkende sol ýádesiniń oryndalǵanyn da atap ótti. Iаǵnı endi otandyq kásipkerlerdiń esh alańsyz Amazon, eBay, Ozon saýda alańdaryna shyǵa alýy olardyń 190 elmen erkin saýdalasýyna múmkindik bermek. Sondaı-aq otandyq óndirýshiler Alibaba ınternet platformasynyń ıgiligin kórip jatyr. Qazirdiń ózinde «Aral tuz», Eurasian Foods, «Agro prodakt», «Saýmal» sekildi kompanııalar 45 mln dollar somaǵa kelisimshart jasasyp úlgergen. Bul oraıda spıker 15 maýsymnan bastap Alibaba.com-ǵa shyǵý boıynsha jańa 50 kompanııany irikteý bastalatynyn, irikteýdiń 15 shildege deıin sozylatynyn da jarııa etti.
«Sońǵy eki jylda EAEO-nyń 2025 jylǵa deıingi strategııasy bekitilip, EAEO men DSU organdarynda 200-den astam otyrys ótti. EAEO organdarynyń 1400 aktisi qabyldanyp, DSU-ǵa ishki naryqty qorǵaý sharalary boıynsha 100 notıfıkasııa jiberildi. Serbııa, Iran, Sıngapýr elderimen erkin saýda aımaǵy boıynsha kelisimder jasaldy. Mınıstrlik eksporttyq taýarlar men qyzmetterdiń básekege qabilettiligin arttyrý, saýda júıesin damytý boıynsha júıeli jumystardy ári qaraı jalǵastyrady. 2025 jylǵa deıin shıkizattyq emes eksportty 41 mlrd dollarǵa jetkizýdi kózdeımiz», dedi.
Sóz sońynda saýda salasyn sıfrlandyrýdyń da belsendi júrip jatqany, qazir 7 jobanyń júzege asa bastaǵany da aıtyldy.
