Qonys aýdarýshylarǵa qolaıly meken

Jýyrda, osynaý memlekettik iske sal­ǵyrttyq tanytyp, qonys aýdarý­shylarǵa salynǵan úılerdiń sapasyn qadaǵalamaǵan eki birdeı aýdannyń ákimi ornynan alyndy. Aıtalyq, Esil aýdanynyń ákimi Altynbek Abdýl­laev­tyń byltyr Nıkolaevka aýy­­lyna saldyrǵan 10 úıine eshkim tús­pegen. Bul aýyl Petropavl-Jezqazǵan res­pýblıkalyq trassasynyń boıyndaǵy ınfraqurylymy basqalarmen salys­tyrǵanda joǵary aýyl. Salynǵan úıler úlken jolǵa jaqyn, qyzdyń jınaǵan júgindeı, syrttary qulpyryp, alys­tan qaraǵan kisiniń kózin súrindiredi. Alaıda bul úıler quddy «Potemkın derevnıalary» sııaqty bolyp, syrty jaınap kóringenimen ishki jumystary sapaly aıaqtalmapty. Sondyqtan kelip qaraǵan qonys aýdarýshylar saqyldaǵan sary aıazda bul úılerdiń sapasyz bolatynyn bilip, jolamaǵan. Aqylaryn durys tólemegendikten úılerdi salǵan jergilikti qurylysshylar da bul mań­nan ǵaıyp bolǵan. Al osy úılerdiń janynda taǵy bir brıgada qurylys jumystaryn júrgizýde. Olardyń bas­shysy – túrkistandyq Rysbek Jana­dilov. Ol qazir qurylystyń sapasyn qadaǵalaýshylar kóbeıgenin aıtty. Brıgadır úıdiń qabyrǵasyn gazbloktan qalap, syrtyn penoplastpen qaptaıtyndaryn, tóbesin aǵashtan, onyń ústine qaraqaǵaz tósep, 10 sm penoplast, al ústine 20 sm aǵash úgin­dilerin salatyndaryn jetkizdi. Abdýllaev ket­keli kelgen tekserýshiler osy talaptan shyqsaq qana úıdiń baǵasyn tolyq tóleımiz dep jatyr, sondyqtan biz de tyrysýdamyz, deıdi ol.

Osy trassanyń boıyndaǵy eń úl­ken eldi mekenderdiń biri – Sergeev qalasy. Bul Shal aqyn aýdanynyń ortalyǵy. Turǵyndary 7 myń bolsa da qala már­te­besinen aıyrylmaǵan. Oblystyń burynǵy shekarasynyń aýmaǵyna en­gen jolaýshy úlken joldyń boıyn­da qazaq ataýly aýyldardy tek osy aýdannan ǵana kóp kezdestiredi. Birlik, Keńes, Jańajol, Jańatalap degen sııaqty qatar jatqan aýyldar bul aýdandaǵy qazaq turǵyndarynyń kóptigin aıǵaqtaıdy. Aýdan halyq arasynda «bilikti kadrlardyń ustaha­nasy» degen de ataq alǵan. Oblys qana emes, respýblıkaǵa tanymal N.Bo­­lat­baev, E.Shaıkın, J.Ysqaqov sııaq­­ty basqarýshylar, akademıkter E.Bóketov pen A.Qoshanov, ǵaryshker A.Vıktorenko, saıasatker A.Bashmakov jáne t.b. osy aýdannan túlep ushqandar. Aqyn-jazýshylardan da kende emes. Tipti oblysqa, respýblıkaǵa tanymal Ǵ.Maldybaev, K.Salyqov, A.Nurtazın, E.Qonarbaev, Z.Imanbaev, J.Nurqanov, J.Súleımenov sııaqty qalamgerler de osy aýdannan shyqqan. Mine, osy aýdanda qonys aýdarýshy­lardy qarsy alýda birshama oń ózge­rister bary baıqaldy. 2019 jyly Túrkistan oblysynan kelgen Temirzat Asylbek­uly esimdi jigit brıgada jınap, qonys aýdarýshylarǵa Sergeevka qalasynda jańa úıler salýdy qolǵa alady. Sol jyly 8 úı turǵyzǵan eken, onyń bárine kóship kelýshiler qonystanyp­ty. Byltyr 10 úı salǵan eken, onyń 4-ýine qonys aýdarýshylar qystap shyǵypty. Sonyń biri – Shymkent qa­la­synyń Qarataý aýdanynan kóship kelgen Nursultan Kamalovtyń otbasy. Ol úıdiń jyly, jaıly bolǵanyn maqtanyshpen aıtty. Bul úılerdiń taǵy bir artyqshylyǵy – olar orta­lyq­tandyrylǵan jylý júıelerine qosylǵan. Úılerdiń ishki-syrtqy sapasy da jaqsy. Bıyl Temirzattyń brıga­dasy taǵy da 5 úı turǵyzýda. Byltyrǵy aıaqtalmaı qalǵan alty úıdi qosqanda bıyl olar 11 úıdi paıdalanýǵa bermek. Memlekettik mańyzy bar másele­ge osyndaı jaýapkershilikpen qarap otyr­ǵan aýdanda búginge deıin 358 adam qonystanǵan. Aýdan ákimi Rahat Smaǵulovtyń aıtýyna qaraǵanda, eki jylda munda qonys aýdarýshylarǵa 83 úı paıdalanýǵa berilgen. Bárine aýyz sý jetkizilgen. Jýyndy sý shyǵatyn septıkterge deıin ornatylǵan. Mundaı ınfraqurylym burynnan turyp kele jatqan turǵyndarda da joq. Al bıyl jalpy aýdan boıynsha taǵy da 56 úı paıdalanýǵa berilmek. Árıne, bári de joǵary deńgeıde dep aıtýǵa bolmas, biraq bireýge masyl bolýdy oılamaǵan kóship keletin eńbekqor jandar joq-jitikti ózderi jetildirip alýǵa tyrysary anyq.

Qonys aýdarýshylardyń basy bol­ǵan Temirzat Asylbekuly munda qu­rylystan basqa shaǵyn kásipti de dóń­geletip áketipti. Qurylys materıalda­ryn jergilikti shıkizattan daıyndaıtyn seh ta ashyp alǵan. Ákimdiktiń qoldaýymen 50 ga jer alyp, onyń 25 gektaryna kartop, qalǵanyna qaýyn-qarbyz, asqabaq sııaqty kókónis ekti. Kartop ónimin aýdannyń turaqtandyrý qoryna satyp alý úshin shart jasalǵan. Basy osylaı bolǵan soń basqalary da kásipkerlikke umtylyp jatqan kórinedi.

Jýyrda eki aýdan ákiminiń naq osy qonys aýdarýshylarǵa qatysty Pre­zıdenttiń talabyn oryndamaǵany úshin jumystan bosatylǵanyn aıta kelip, Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń oryn­basary D.Abaev ta qonys aýdarýshylar da ákimdikterge shaǵyna bermeı jańa jerge úırenip, óz taǵdyryn óz qoldaryna alýǵa tyrysýy kerektigin atap ótti. Iá, aspanǵa qarap alaqan jaıa bermeı ózderi de qımyldasa kóship kelýshiler jergilikti turǵyndarmen úılesip keteri anyq.

Shal aqyn aýdanyna qonys aýdarý­shylar úırenise kele bul aýdannyń jeri qut­ty, maly sútti ekenine kózderi je­tedi. О́mirdiń qaı jaǵynan bolsa da mun­da ortasynan ozyq shyqqan adamdar kóp ekenin joǵaryda aıttyq. Jaman indet­tiń qysýyna qaramastan aýdan eko­nomıkasy da damýyn toqtatqan joq. Byltyr aýyl sharýashylyǵynyń ósimi 2019 jylmen salystyrǵanda 9,5 paıyzǵa artyp, 42 mlrd teńgeniń jalpy ónimi alynǵan. Al bıylǵy 4 aıda onyń ósimi byltyrǵy sáıkes merzim­men salystyrǵanda 6,8% artyq. Negizgi ka­pıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 21,3 paıyzǵa artqan. Al qurylys 3,9, turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý 2,2 ese artqan.

Aýdan byltyr gektarynan 16,9 sent­nerden astyq, barlyǵy 313 myń ton­na astyq jınaǵan. Bıyl AО́K salasy boıyn­sha 9,2 mlrd teńge kóleminde qarajat tartylatyn 12 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp jatyr. Bul jobalar iske asqanda jańadan 212 jumys orny ashylmaq. Sonyń ishinde ZHA-GROUP LTD JShS Sergeevka qalasynda 400 basqa shaqtalǵan taýarly sút fermasyn (TSF) salýdy qolǵa alyp jatyr. Bul jobanyń quny – 1 mlrd teńge. Saýyn apparattaryn Izraılden jetkizýdi jos­parlap otyr, joba tolyq iske asqanda jańadan 30 jumys orny ashylmaq. Buryn bul aýdandy TSF degen múlde bolmaǵan edi, endi sol olqylyqtyń orny tolady. Iri jobalardyń qata­rynda «Asyl logıstıks» JShS Sýho­rabovka jáne Krıvoshekovo aýylda­rynda árqaısysy 10 myń tonna astyq qabyldaı alatyn eki astyq qabyldaý pýnktterin turǵyzý qolǵa alynǵan. Jab­dyqtary Germanııadan jetkiziletin bul jobalardyń quny da 1 mlrd teńgeden artyq. Qalǵan 10 joba da aýdan ekonomıkasyn qaryshty damytýǵa qolǵabys tıgizeri sózsiz.

Aýdanda turǵyn úı qurylysynyń qarqyny joǵary. Byltyr 10 300 shar­shy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen bolsa, bıyl 11 443 sharshy metr nemese 121 páter tapsyrylmaq. So­nyń ishinde 46 páterden turatyn kóp­qabatty úıdiń 9 páterden turatyn birinshi kireberisi paıdalanýǵa berilgeli otyr. Esepten shyǵarylýǵa jaqyndap qalǵan osy úıdi qazirgi ákim qolǵa alyp, saraptama jasatyp, qalpyna keltirip jatyr eken.

Sońǵy jyldary Sergeevka qala­synda ilgerileý bar. I.Toqymbetov aq­saqal «Buryn qap-qarańǵy bolyp tu­ratyn talaı kósheler qazir samaladaı jarqyrady, úılerge jylý tartyldy. Qalanyń ishindegi joldar jóndelip, ishki qatynasqa jaqsy boldy», deıdi. Byltyr eki kóppáterli, 6 jekemenshik úılerge, Mádenıet úıine, «Bóbek» ba­la­­baqshasyna ortalyqtandyrylǵan qazandyqtan jylý tartylypty. Bıyl bul jumystar odan ári jalǵasýda eken. Jol jóndeýge byltyr aýdan boıynsha 523 mln teńge bólinip, 113,2 shaqyrym jóndelgen. Sonyń ishinde Sergeevka qalasynyń 18 shaqyrym joly 150,6 mln teńgege ońdalǵan. Al bıyl taǵy 5,1 shaqyrymǵa sozylatyn tórt kóshe jóndelýde jáne qalaǵa kireberisten bastalǵan 7 shaqyrymdyq jolǵa asfalt tóselýde. Oǵan 325 mln teńge bó­lingen. Jaryqtandyrýǵa byltyr 107 mln teńge bólinip, oǵan barlyq aýyl­darǵa 2 myń sham ornatylǵan eken. Osy jumystardy jalǵastyrý úshin bıyl taǵy 245 mln teńge bólinipti. Aýyldyq okrýgterdiń 94,8 shaqyrym joly jóndelgen, oǵan 372,4 mln teńge jumsalǵan. Al bıyl aýdan arqy­ly ótetin respýblıkalyq mańyzy bar «Vo­lo-
shınka-Sergeevka-Tımırıazev» jo­ly­na jóndeý júrgizý úshin quny 2,1 mlrd teńgeniń jobalyq-smetalyq qu­jat­tary jasaldy. Sonymen birge aýdan­ishilik birneshe joba iske asyrylýda. Sonyń ishinde «Aýyl – el besigi» baǵ­darlamasynyń sheńberinde «Mergen-Povozochnoe-Aqanbaraq-Novopokrov­ka» aýyldaryn qosatyn 16,3 shaqyrym­dyq jol 344 mln teńgege jóndelýde. Aýdan boıynsha mańyzy bar taǵy birneshe jolǵa jóndeý júrgizý úshin 1,7 mlrd teń­geniń JSQ jasaldy.

Aýdan aýmaǵynda ornalasqan 43 eldi mekenniń aýyz sýmen jabdyqta­lýy da únemi nazarda. Byltyr Sergeevka qalasynyń sý taratý qubyrlary birshama jóndelgen. Bıyl taǵy da 64,5 mln teńge aqsha bólinip, jóndeý jumystary jalǵastyrylýda. Bir kezde «Esildiń ústinde otyryp sýǵa jarymaǵan qala» degen keleńsiz ataq alǵan Sergeevka endi taza aýyz sýǵa tolyq qol jetkizgeli tur. Aýdandaǵy basqa aýyldardyń da sýmen jabdyqtaý qurylǵylary jóndeýden ótkizilýde. Sondaı-aq 16 aýyl­dy ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaýǵa jetkizý úshin 2,5 mlrd teń­geni qajet etetin JSQ jasalǵan.

Áleýmettik-ekonomıkalyq damýy osylaı qaryshtap bara jatqan aýdanǵa qonys aýdarýshylardyń da suranysy basqalarmen salystyrǵanda artyq. Bıyl paıdalanýǵa beriletin 56 úıge de kóship kelýshilerge tolatyn shyǵar degen úmit bar.

Soltústik Qazaqstan oblysy,

Shal aqyn aýdany