Elbasynyń sara jolyn jalǵastyrý – asyl paryzymyz

Egemen el bolǵan 30 jyldaı ýaqyt ishinde táýelsiz el retinde dúnıe júzine tanyldyq. Onyń bir aıǵaǵy – 2010 jyly órkenıeti bıik Batys elderiniń basyn qosqan Eýropadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýimiz. Al 2011 jyly qazaq jerinde VII Qysqy Azııa oıyndarynyń týy jelbiredi. Tórt jylda bir keletin dúbirli dodany abyroımen atqaryp qana qoımaı, elimizdiń sańlaq sportshylary namysqa basyp, táýelsiz el bolǵaly tuńǵysh ret jalpy komandalyq esepte birinshi oryn aldy. Al álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi dúrdaraz bolyp júrgen dinbasylardyń bastaryn qosyp, syndarly dıalogqa jol ashty.

Buǵan bizdiń elimizdiń mo­ral­dyq quqyǵy hám ónegesi de bar edi. О́ıtkeni Qazaqstandaǵy kon­fessııalardyń ózara syılastyǵy men tatý qarym-qatynasy ámbege aıan. Beıbitshilikten artyq qun­dylyq, tynyshtyqtan artyq rahat bolmaıtynyn árbir sanaly adam baǵamdasa kerek. Sondyqtan da, qazaq eli álem halyqtarynyń da beıbitshilik pen kelisim aıasynda ómir súrgenin qalaıdy.

Elorda men elimizdiń barlyq óńiri kúsh jumyldyrǵanynyń arqasynda EXPO-2017 kórmesi de oıdaǵydaı ótti. «Bolashaqtyń energııasy» aıasynda ozyq ıdeıalar men tehnologııalardyń damýyna túrtki bolǵan jáne álemde ǵylymnyń ózara yqpaldastyǵyn nyǵaıtýǵa septigin tıgizgen kór­meniń birqatar jaǵymdy tusy bar. Osy jetistikterdiń barlyǵy Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaev salǵan sara joly ekenin barsha jurt biledi.

Elbasy táýelsizdik tańy at­qan alǵashqy kúnnen bastap etnos­­aralyq kelisimdi, el birligin basty qaǵıda retinde ustanyp keledi. Júz­den astam ult pen ulystyń basyn biriktirgen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń dúnıege kelýi osyǵan aıǵaq.

Jalpy, Elbasynyń álemdik deńgeıdegi parasat-paıymyna, saıa­sı arenadaǵy bedeline, jaýap­ty sheshim qabyldaýdaǵy kóre­gen­digine, at tepkendeı eseń­giregen ekonomıkany órken­detý jolyndaǵy tıimdi saıasaty­na, ýaqyt talabyna qaraı oılas­ty­rylǵan ádis-tásilderine, stra­tegııalyq ustanymdaryna qapysyz sengen qazaqstandyqtar únemi qoldaý bildirip keldi. Kózge kórine bermeıtin kedergilerdi baısaldy saıasattyń arqasynda jeńip, eń­sere bildik.

Elbasy táýelsiz el múddesi úshin jáne onyń órkendi jolmen damýyna qajetti degen nebir óte aýyr reformalardy tıimdi júrgize bildi. Tipti qajet bolǵan jaǵdaıda tótenshe sharalar qoldanýǵa da bardy. О́zine senim artqan, jaýapkershiliktiń bar júgin ózine ǵana artqan halqyna sendi. О́zi atqaryp jatqan qyzmetiniń ádil synshysy dep tek halqyn ǵana tanydy. Seriktesterine: «Árkim aıtqan synǵa mán bermeńizder! Eger biz tabysqa jeter bolsaq, halyq bizge baǵasyn beredi, sol kezde barlyq syn bos sóz bolyp qalady da, biz ústem bolyp shyǵamyz. Tabysqa senip jumys isteıik, tabys sonda keledi», dep aıtýdan tanbaǵan Elbasy neler qısynsyz syndar men popýlıstik baıbalamdarǵa eleń etpeı, eldi tirelgen tuıyqtardan aman-esen alyp shyǵyp, alǵa bastaı bildi.

Nursultan Nazarbaevtyń sonaý 1994 jyly astanany Saryarqa óńirine kóshirý jónindegi usynysy jurtshylyq úshin kútpegen jaıt boldy. Sebebi, halqymyz aýyr kezeńdi bastan ótkerip jatty. Ekonomıkalyq daǵdarys ta jan-jaqtan qyspaqqa alyp turdy. Dál sol bir qıyn-qystaý kezde astanany kóshirý jónindegi Elbasynyń bul bastamasyn batyldyq pen batyrlyq demeske amalyń joq. Jańa ásem astanany turǵyzýy Elbasynyń jasampaz saıasatynyń basty jetistiginiń sımvolyna aınalyp, erke Esil boıynda boı kótergen kerbez qala jańa dáýir shahary atandy. Búginde elimizdiń bas qalasynyń tórtkúl dúnıeni tamsandyrǵan tarıhı qubylysqa aınalǵany aqıqat. Arqa tósindegi sáni men saltanaty jarasqan elorda búginde ozyq ıdeıalardy, jańa ǵylymı sheshimder men sáýlet óneriniń ozyq úlgilerin ómirge ákelgen jeruıyq ispetti.

Jańa baǵyt-baǵdarǵa tyńnan jol salý, alǵashqy umtylystar, memlekettik shekarany aıqyndaý – qashan da qıyn ári kúrdeli bolatyny aqıqat. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Nur men kóleńke» («Svet ı ten») kitabynda atalǵan máselelermen qatar, dıplomatııalyq qyzmettegi tos­qaýyldardy Qazaqstan bas­shy­lyǵynyń tabandylyqpen sheshýin zor jetistik sanaıdy. О́zi kýá bolǵan saıası oqıǵalardy áser­li áńgimeleı otyryp, kitaptyń ataýyna sáıkes saıasatta kezdesetin túrli qarama-qaıshylyqtyń mánin ashyp, oı tolǵaıtyn týyndysynda elimizdiń syrtqy saıası beınesin qalyptastyrý men damýyna El­basynyń sińirgen eńbegi jaıly aıtylady. Búgingi táýelsiz qazaq memleketiniń qandaı asýlardan asyp, belesterdi baǵyndyrǵany, maqsatqa jetý jolynda qandaı kedergilerdi eńsergeni haqynda syr shertedi.

О́z tarıhyn tereń uǵynyp, ulttyq qundylyqtaryn shyn baǵalaı biletin halyqtyń ǵana bolashaǵy máńgi bolmaq. Búgingi jahandaný dáýirinde kez kelgen ultty saqtap qalatyn dúnıeler – sol ulttyń tól tarıhy, mádenıeti men tili ekeni anyq. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalyq maqalalary, Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemelulynyń «Qazirgi mindet – halqymyzdyń jańa bolmysyn qalyptastyrý, tutas ult sapa­syn arttyrý» tujyrymy, «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaq­stan» maqalasy osynaý az ǵana ýaqyt­tyń ishinde joǵymyzdy túgen­dep, sanǵasyrlyq qundylyq­ta­ry­myzdy qaıta qalpyna keltirýimizge óz septigin tıgizý ústinde.

Elbasynyń syndarly saıa­sa­tynyń arqasynda memlekettik tildiń damýyna erekshe mán be­rildi. Biz ozyq elderdiń qata­ryna memlekettik tilimizben enýimiz ke­rektigi basa aıtyldy. Osyǵan baılanysty Nursultan Nazarbaev: «Daýǵa salsa, almastaı qıǵan, oıǵa salsa, qorǵasyndaı balqyǵan, ómirdiń kez kelgen oraıynda ári qarý, ári qalqan bolǵan, ári baıyr­ǵy, ári máńgi jas, otty da oınaqy ana tilinen artyq, qazaq úshin bul dúnıede qymbat ne bar eken!» deı kele, «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde» dep uran tastaǵan. 

Qazaq tiliniń jańa deńgeıge, halyqaralyq dárejege shyǵýyna jol ashatyn birden-bir jol – latyn álipbıine kóshý. Sebebi, túbi bir túrki halqynyń ortaq dúnıesi bul. Rýhanı, ǵylymı, mádenı, ekonomıkalyq qarym-qatynasty, tyǵyz baılanysty nyǵaıtyp, jańa tehnologııalar arqyly halyq­aralyq aqparat keńistigine enýge tıimdi múmkindikter ashylady. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» irgeli maqalasynda jarııalanǵan bul másele basty jobalardyń birine aınalyp otyr.

Budan bir jarym ǵasyr buryn Shoqan Ýálıhanov: «Halyqtyń kemeline kelip, órkendeýi úshin, eń aldymen, azattyq pen bilim kerek» degen eken. Azattyqqa qolymyz jetti. Endi táýelsizdik týyn bıik tuǵyrǵa asqaqtatqan elimizdiń búgini men erteńi, tynysy men tirshiligi onyń eń basty qazynasy – Qazaqstan Respýblıkasy aza­matynyń bilimine, biliktiligine tikeleı baılanysty bolyp otyr.

Halqymyz adaldyq pen ádil­dikti kórsetken mereıi ústem, ur­paǵy ulaǵatty jurt bolatyny sóz­siz. Táýelsiz eldiń ulany ári qur­dasy retinde men de Qazaqstan­ymnyń ozyq damyǵan otyz eldiń qataryna qosylýy úshin óz úle­simdi qosýǵa kúsh salyp kelemin. Biz osynaý syn kezeńde «bir jaǵa­dan bas, bir jeńnen qol shyǵar­ǵan» yntymaq-birligimizben ju­dy­ryq­taı jumyla bilsek, bú­gingi tań­daǵy búkil adamzattyń bas­ty jaýy – pandemııany da je­ńetin bolamyz.

Dıdarhan QURMANǴAZYULY