Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekova apta basynda jýrnalıstermen kezdesken kezde álemdik qarjy naryǵynyń dınamıkasyna áser etken oqıǵalar týraly aıtyp berdi.
«Inflıasııalyq kútýlerdiń kúsheıýi rıtorıkanyń kúsheıýine, álemdik ortalyq bankterdiń aqsha-kredıt saıasatynyń tikeleı qatańdaýyna alyp keldi. Maýsymda birqatar ortalyq bank ózderiniń bazalyq mólsherlemelerin arttyrdy: Brazılııa ortalyq banki 4,25%-ǵa, Meksıka ortalyq banki 4,25%-ǵa, RF ortalyq banki 5,5%-ǵa deıin mólsherlemesin ulǵaıtty», deıdi Álııa Moldabekova.
Bazalyq mólsherlemelerdiń kóterilýine basty sebep – maýsym aıynda AQSh-tyń Federaldy rezerv júıesi amerıkalyq valıýtaǵa qatysty bazalyq mólsherlemeni 1%-dan 1,25%-ǵa deıin kóterýi bolǵany anyq.
Uıym osy jyl ishinde mólsherdi osymen ekinshi ret kóterip otyr. Sarapshylar FRJ Basqarýshylar keńesiniń músheleri 2023 jyldyń sońyna deıin mólsherlemeni taǵy eki ret kóterýi múmkin ekenin alǵa tartady.
Jalpy, AQSh FRJ rıtorıkasynyń ózgerýi AQSh dollarynyń nyǵaıýyna áser etti. Damyǵan elderdiń valıýta qorjynyna qaraǵanda AQSh dollarynyń DXY ındeksi 2,9%-ǵa ósti. О́z kezeginde bul damýshy naryqtardyń tartymdylyǵynyń tómendeýine áser etti. Osylaısha, álemdik valıýta biraz álsiredi. Al teńgeniń jaǵdaıy qandaı?
Osyǵan deıin teńgeniń dınamıkasyna áser etýi múmkin negizgi faktorlar týraly sarapshylar ártúrli boljam aıtyp kelgen bolatyn. Mysaly, sarapshy Erlan Ibragımniń aıtýynsha, qymbat munaı teńgege kúsh beredi degen mıf kúıregen, muny jyl basynan beri munaı baǵasy qymbat bolǵan kezde de teńgeniń oǵan selt ete qoımaǵanynan ańǵarýǵa bolady. Sarapshy munyń sebebi munaı sektoryndaǵy kompanııalardyń basym kópshiligi sheteldikterdiń ıeliginde bolǵandyǵymen túsindiredi. Sarapshy naqtylap ótkendeı, teńgeniń negizgi tiregi, Ulttyq qordyń donory rólin atqaryp kelgen basty faktor munaıdan túsip jatqan salyq kózderiniń túsimi ǵana. «Munaı kompanııalary qazaqstandyq ınvestorlardyń qolyna ótkende ǵana biz munaı men teńge arasyndaǵy tylsym kúshtiń ara-jigin ajyrata alamyz. Biz Qazaqstannan táýligine, aıyna jáne jylyna qansha munaı ketip jatqanyn bizge bergen esepterden ǵana bilemiz», deıdi E.Ibragım.
Al Ulttyq bank ókilderi táýelsiz sarapshylardyń mundaı pikirimen kelispeıdi. Bizdiń valıýtamyzǵa áser etetin faktorlar aıqyn. Ulttyq banktiń uzaq nemese qysqamerzimdi valıýta baǵamyna baılanysty saıasaty osy faktorlarǵa qarap aıqyndalady eken.
Ulttyq bank ókili saralap ótkendeı, teńgege áser etetin faktor bir emes, úsheý eken. Bul maýsym aıynda taǵy da baıqaldy. Naqtylasaq, munaı baǵasy – negizgi eksporttyq taýar jáne ishki valıýta naryǵyndaǵy usynysty anyqtaıtyn faktor, biraq munaı naryǵy qubylmaly. UB ókili shildeniń basynda OPEK+ óndirýdi shekteý týraly mámileniń keıingi taǵdyry týraly kelissózderiniń úshinshi raýndy joıylǵannan keıin munaı baǵasynyń ósýi jedeldegenin aıtady. Sonyń nátıjesinde Brent markaly munaıdyń quny 2018 jylǵy 30 qazannan bastap alǵash ret bir barreli úshin 77 dollardan asty. Aldyńǵy eki kezdesý BAÁ-niń mámileni 2022 jyldyń sońyna deıin uzartý talaptary týraly qaǵıdattyq ustanymyna baılanysty nátıjesiz aıaqtalǵan. «AQSh-ta munaı qorynyń tómendeýi jáne Saýd Arabııasy tarapynan satylym baǵasyn orta eseppen bir barreli úshin 80 sentke ósirý aıasynda aǵymdaǵy baǵa bir barreli úshin 75 dollar deńgeıinde tur. Jalpy, munaı naryǵy boıynsha úlken belgisizdik baıqalady, OPEK+ qatysýshylarynyń kelisimge qol jetkizbeýi de jaǵdaıdy kúrdelendire túsken. Budan basqa, Delta shtamy vırýsynyń asqynýy da qarjy naryǵyna áser etip otyr», deıdi Ulttyq bank ókili.
Kóptegen sarapshynyń pikirinshe, OPEK+ músheleri kelissózderdi jalǵastyrady jáne bir ymyraǵa keledi. Bul damýshy elderdiń valıýtalaryna áser etedi.
Degenmen de optımıstik kózqaras ta joq emes. EO men AQSh-tyń vaksınalar eksporty aldaǵy aılarda ósedi, bul damýshy naryqtyń turaqtylyǵyn saqtaý úshin mańyzdy faktorǵa aınalýy múmkin. О́ıtkeni vaksınalardyń jetkizilýi damýshy elderdiń vırýstan qorǵanysyn arttyryp, bul óz kezeginde iskerlik jáne ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrady. Bul bizdiń elge de qatysty. «Qazaqstandaǵy iskerlik belsendilik ındeksinde ósim bar. Bıylǵy maýsym aıynda ındeks ónerkásipte 49,6-dan 50,4-ke deıin, qyzmet kórsetý sektorynda 52,3-ten 52,7-ge deıin jáne qurylysta 47,5-ten 47,6-ǵa deıin ósti. Tutastaı alǵanda, álemdik qarjy naryǵynda perspektıvalardyń turaqsyzdyǵy men ekiushtylyǵy saqtalyp otyrǵanyna qaramastan, álemdik qarjy uıymdarynyń jańartylǵan boljamdary optımızmge toly. Dúnıejúzilik bank pen Eýropalyq Qaıta qurý jáne damý bankiniń jańartylǵan boljamdary boıynsha álemdik ekonomıkalyq ósim – 4,1%-dan 5,6%-ǵa deıin, EQDB ózi qatysatyn óńirlerde – 3,6%-dan 4,2%-ǵa deıin ósedi», dep sózin túıindedi Ulttyq bank ókili.
ALMATY
