Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń málimeti boıynsha, Qazaqstannyń OA elderimen saýda aınalymy 4,6 mlrd dollardy qurapty. 2020 jyly О́zbekstan men Tájikstannan keletin taýar sany azaıyp, esesine bul elderge taýar tasymaldaý kólemi artty degen derek aıtady vedomstvo. О́zbekstanǵa jasalǵan eksport 6,9 paıyzǵa ósip, 2,1 mlrd dollardy qurasa, Tájikstanǵa taýar tasý 6,1 paıyzǵa ósip, 693 mln dollar bolypty.
2021 jyldyń tórt aıynda Qazaqstan О́zbekstanǵa 899,2 mln dollardyń ónimin jibergen. Bul byltyrmen salystyrǵanda 21 paıyzǵa joǵary kórsetkish. Qazaqstan negizinen jemis-jıdek, kókónisterdi ımporttaıdy. Importtaý úlesi boıynsha da О́zbekstan birinshi orynda. Qazaqstan kórshi elden 783,1 mln dollardyń taýaryn satyp alypty. Árıne, eksport pen ımporttyń arasy onsha alshaq emes. Biz úshin eksporttyń óskeni tıimdi. Osy baǵytta ózbek jáne tájik elderimen ártúrli qazaqstandyq ónimderdi jetkizýge qatysty 6 kelisimshartqa qol qoıylǵan. Quny 3 mln dollardy quraıdy.
Alys-beristiń artýy, onyń qolaıly jaǵdaıda óristeýi úshin túrli ákimshilik, kásiptik kedergiler joıylýy tıis. Máselen, ózbek tarapy 2021 jylǵy 1 qańtarǵa deıin qazaqstandyq ónimderdi satyp alý kezinde birqatar taýarlarǵa aksızder qoldanǵan, bul ózara saýda kólemine jaqsy áser etken joq. Qosymsha qun avtomobıl benzıni, dızel otyny, mazýt, motor maıy, kompressorlyq maılaý maıy, týrbınalyq maılaý maıy, kir jýǵysh mashınalardyń bólikteri, kondıterlik ónimder, un sekildi taýarlarǵa qosylǵan. Bul barer 2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshin joımaq. Iаǵnı ózbek tarapy endi aksızderdi qoldanbaıdy. Bıyl tórt aıdyń ózinde ózbek eline jalpy somasy 50,3 mln dollar bolatyn 85 taýar pozısııasy eksporttalypty. Olarǵa ımporttyń aksızdik salyǵy qoldanylǵan.
Eske salsaq, osyǵan deıin qazaqstandyq bıznes Tashkentte 52 mln dollarlyq 7 kelisimshartqa qol qoıǵan edi. Sonyń nátıjesinde ózbek dúkenderiniń sórelerine 50 mln dollar kólemindegi qazaqstandyq ónimderdi jetkizý týraly kelisim jasalǵan. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanovtyń aıtýynsha, Qazaqstan men О́zbekstan – Ortalyq Azııanyń bir-birin úılesimdi túrde tolyqtyratyn eki iri ekonomıkasy. «2021 jyldyń 5 aıynda memleketter arasyndaǵy taýar aınalymy 1,5 mıllıard dollardy qurady. Bul ótken jylǵy kólemnen 46 paıyzǵa joǵary, al eń bastysy, daǵdarysqa deıingi 2019 jylǵy ındıkatordyń 20 paıyzǵa jýyq joǵary», degen edi vedomstvo basshysy.
О́zbekstan taýar aınalymynyń 50 paıyzynyń bizdiń el aýmaǵy arqyly ótip jatýy da ózara saýda-sattyqty mıdaı aralastyryp damytýǵa sep bolyp otyr. Azııa Damý Bankiniń baǵalaýy boıynsha aımaqtar arasyndaǵy tranzıttik saýda 2019 jyldyń deńgeıimen salystyrǵanda 2025 jyly 35, al 2030 jyly 65 paıyzǵa artpaq.
Dúnıejúzilik banktiń boljaýy boıynsha bıyl álem ekonomıkasy 5,6 paıyzǵa, onyń ishinde Ortalyq Azııa elderiniń ekonomıkasy 3,7 paıyzǵa ósedi. Halyqaralyq uıym ekonomıkalyq ósim boıynsha jetekshi rólge О́zbekstan (4,8 paıyz) ben Tájikstannyń (5,3 paıyz) ıe bolatynyn aıtady. Tipti qyrǵyz eliniń de ósimi (3,8) bizden joǵary bolmaq. Qazaqstannyń ósim deńgeıi 3,2 paıyz dep kórsetilgen. Árıne, realdy jaǵdaıdaǵy jetekshi róldiń qazaq pen ózbekke tıesili ekenin bilemiz. Mınıstrdiń de «Qazaqstan men О́zbekstan – Ortalyq Azııanyń bir-birin úılesimdi túrde tolyqtyratyn eki iri ekonomıkasy» dep aıtýy, eki eldiń óńirdegi eń iri básekeles ekenin ańǵartady. Halyqaralyq ekspertterdiń aıtýynsha, Ortalyq Azııadaǵy ósimge sebep bolyp otyrǵan basty faktor – ınvestısııalyq tartymdylyq. Aımaqta tabıǵı qazba baılyqtardyń kóptigi, saýdalyq emes sektorlarǵa arnalǵan jańa naryqtardyń bolýy, makroekonomıkalyq turaqtylyq, ishki naryqtyń aýqymdylyǵy, arzan jumys kúshiniń qalyptasýy jáne bıznes ortanyń kúsheıip kele jatqany shetel ınvestorlaryn qyzyqtyrmaı qoımaıdy. 2019 jyly tikeleı sheteldik ınvestısııa (TShI) 32,2 mlrd dollardy qurasa, 2020 jyly pandemııa saldarynan OA-ǵa baǵyttalǵan tikeleı ınvestısııa kólemi 20,7 mlrd dollarmen shekteldi.
«Qazir OA elderi ınvestısııalyq klımatty jaqsarta otyryp bir-birimen belsendi básekelesýde. Bul óńir bedeline oń áser etedi. Sońǵy jyldary О́zbekstan joǵary nátıjelerge jetip otyr. Bul el daǵdarysqa deıin TShI boıynsha óńirde kóshbasshy boldy. Bir jylda syrtqy ınvestısııa somasy birden 2,3 ese artyp, 4,2 mlrd dollardy qurady. Investorlar О́zbekstandaǵy munaı óńdeý, munaı óndirý jáne hımııalyq ónerkásip salalaryna qyzyǵady. Ásirese, Qytaı, Reseı, Germanııa, AQSh qyzyǵýshylyq tanytqan. Qazir memleket ınvestısııalyq klımatty odan ári jaqsartý boıynsha jumystar júrgizýde. Qolǵa alynǵan sharalar eldiń bıznesti júrgizý boıynsha jasalǵan halyqaralyq reıtıngtegi pozısııasyn nyǵaıta tústi. 2020 jyly О́zbekstan 7 satyǵa joǵarylap, 69-orynǵa jaıǵasty. Bul óńirdegi úzdik kórsetkishterdiń biri. Al Qazaqstan damý jyldamdyǵy jáne ınvestısııa tartý turǵysynan О́zbekstanǵa jol berip otyrǵanyna qaramastan 28-den 25-orynǵa kóterildi», delinedi Finprom aqparatynda.
Reseılik «Nezavısımaıa gazeta» basylymyna bergen suhbatynda prezıdent keńesshisi, reformalar boıynsha joǵary keńes tóraǵasynyń orynbasary Sýma Chakrabartı 30 jylda Qazaqstan óz ekonomıkasyn túzý jolǵa saldy dep esepteıtinin aıtady. Degenmen tabıǵı resýrstarǵa ıek artqandy doǵaryp, naqty tabys ákeletin sektorlarǵa moıyn burýy kerek degen oıdy jetkizedi.
«Memleket aýyl sharýashylyǵy, týrızm sekildi salalardy damytýdy oılastyrǵany jón. Osy salalarǵa qaıtsek shetel ınvestısııasyn alyp kelemiz degen josparmen bas qatyrý qajet. Ekonomıkany ártaraptandyrý – basty maqsat. О́ńirdegi ekinshi iri ekonomıka О́zbekstanǵa tıesili. Olar reformalaýdy 2017 jyly bastap, qazir birshama belsendi júrgizip jatyr. Endi osy OA-daǵy eki iri ekonomıka ózderine «biz birigip ne isteı alamyz» degen suraq qoıýy kerek. Jeke damyǵanǵa qaraǵanda ekeýi birigip úlken jetistikterge jete alady. Bul rette «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy óńirlik hab retinde úlken ról oınaıdy», deıdi sarapshy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, elder arasyndaǵy yntymaqtastyq básekege jol ashady. Al báseke túbi – nátıje.
«Qazaqstan men О́zbekstan – Ortalyq Azııadaǵy negizgi memleketter. Eki el arasyndaǵy keń aýqymdy áriptestik ekonomıkalyq básekelestikke bastaıdy. Bul týraly bir sátke de esten shyǵarmaý qajet. Qazaqstan óziniń kóshbasshylyq pozısııasyn saqtaýǵa mindetti. Ol úshin elde turaqtylyq bolýy kerek», degen edi Memleket basshysy.
Qalaı bolǵanda da Qazaqstan men О́zbekstan ekonomıkasynyń damýy eki elge de paıda ákeledi. Olardyń ózara saýda qatynasyna kedergi keltiretin túıtkilderdi joıýy, túzý pıǵylǵa negizdelgen áriptestik ornatýy jáne geosaıası turǵyda týyndaýy múmkin qaýipterden qorǵaný maqsatynda ortaq ekonomıkalyq baılanys qura alýy – qazirgi kúnniń eń mańyzdy sharýasy bolǵaly tur.
