Ekologııa • 25 Shilde, 2021

Qazaqstannyń jasyl beldeýi ulǵaıyp keledi

37 ret kórsetildi

QR Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi ókilderi Aqmola oblysynyń Shýchınsk qalasy men «Býrabaı» ulttyq parkine jumys saparymen bardy. Delegasııa memlekettik orman qoryn tolyqtyrý maqsatynda iske asyp jatqan jumystarmen tanysty.

QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev 2020 jyly Qazaqstan halqyna Joldaýynda bes jyl ishinde elimizdi aýqymdy kógaldandyrý mindetin qoıǵan bolatyn. Tapsyrma aıasynda 2 mlrd aǵash egý josparlanǵan. Ol úshin barlyq oblys jáne mınıstrliktiń vedomstvolyq baǵynysty mekemelerinde ormandy kóbeıtý men ósirýdiń bes jyldyq keshendi jospary bekitildi. Mekemelerdiń is-qımylyn úılestirý jónindegi shtab quryldy. Aldaǵy bes jyl ishinde respýblıkalyq bıýdjetten 22 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetterden 60 mlrd teńge bólý josparlanyp otyr.

Tapsyrma aıasynda 2 mlrd aǵashtyń 1 455,7 mln danasyn – ákimdikter, 294,3 mıllıonyn – orman paıdalanýshylar men halyqaralyq donorlar, 250 mıllıonyn Ekologııa mınıstrliginiń vedomstvolyq baǵynysty uıymdary otyrǵyzady. Solardyń biri – Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetiniń «Respýblıkalyq orman seleksııalyq tuqym ósirý ortalyǵy» RMQK «Soltústik aımaq» fılıaly.

Fılıal laboratorııasynda alty ekolog jumys isteıdi. Laboratorııa bóliminiń basshysy Valentına Aleevanyń aıtýynsha, jyl saıyn on myń kóshet ormanǵa otyrǵyzý úshin daıyndalady. Bul jumys tórt kezeńnen turady.

«Eń birinshi bir jyldyq óskinderi kesip alyp, 2-3 santımetrge bólemiz. Ol úsh túrli zalalsyzdandyrýdan ótedi. Keıin bólip qorektik ortaǵa otyrǵyzamyz. Onyń quramy ár ósimdik úshin ártúrli bolady. Lamınar-boksta fotoperıodtan ótedi. Aı boıy qalaı ósip jatqanyn baqylaımyz. О́se bastaǵanda basqa ortaǵa otyrǵyzamyz. Bir aı taǵy baqylaımyz. Klonymyz ósken soń, odan 5-6 óskin ala alamyz. Kelesi kezeń – tamyry jetile bastaǵan ósimdikti shymtezek tabletkasyna otyrǵyzyp, jylyjaıǵa kóshirý. Eki aptadan soń, aqyryndap ashyp, polıgonǵa otyrǵyzamyz. Bul jerde kóshetter jergilikti aýa raıyna beıimdeledi. Daıyn bolǵan soń kelisimshart boıynsha elimizdiń ár óńirine alyp ketedi. Jylyna osylaı on myń dana daıyndaımyz», deıdi laboratorııa basshysy. Osylaısha, ár tuqymnyń daıyn kóshetke aınalý prosesi 8-9 aıǵa sozylady.

Jalpy joba bastalǵaly beri 81,5 mln aǵash otyrǵyzylǵan. Kúzde taǵy 48,2 mln túp aǵash otyrǵyzý josparlanyp otyr. Onyń ishinde sekseýildiń úlesi basym.

«Qyzylorda oblysy Qazaly aýdanyndaǵy fılıalymyz jyl saıyn 1 mln-ǵa jýyq sekseýil kóshetin daıyndap, Aral teńiziniń tartylyp qalǵan tabanyna egip jatyr. Sebebi sekseýildiń ekologııa júıesinde alar orny óte úlken. Onyń bir ǵana túbi tórt tonna tuzdy ustap turady. Sondyqtan sekseýil ósken jerde basqa shópter de shyǵa bastaıdy. Bul elimizdegi jem-shóp máselesin sheshýge oń yqpal etedi», deıdi «Respýblıkalyq orman seleksııalyq tuqym ósirý ortalyǵy» RMQK Bas dırektory Álibı Ǵazız.

Qazirgi ýaqytta elimizdegi orman qorynyń jalpy alańy 12 mln gektar jerdi alyp jatyr. Bul  Qazaqstan aýmaǵynyń 4,8%-yn quraıdy. Olar Qyzylorda, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystarynda  shoǵyrlanǵan. Endi, shamamen, 610 myń dana sekseýil, 555 myńnan astam qaraǵaı, 193 myńnan astam úıeńki, 132 myńnan astam shegirshin, 100 myńnan astam qaıyń jáne basqa da aǵash túrlerin otyrǵyzý josparda bar. Mınıstrlik ókiliniń habarlaýynsha, otyrǵyzý kólemi 2021 jylǵy 129,7 mln aǵashtan 2025 jyly 642,8 mln aǵashqa deıin ulǵaıatyn bolady.

Tapsyrma oryndalyp, 2 mlrd aǵash otyrǵyzylǵan kezde elimizdegi orman kórsetkishi tolyq 5%-ǵa jetedi.

Sońǵy jańalyqtar

Pavlodarda taǵy da qus tumaýy tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 16:00

Urlanǵan 28 kólik tabyldy

Oqıǵa • Búgin, 15:11

Qazgıdromet aldaǵy qysqa boljam jasady

Qazaqstan • Búgin, 14:11

Atyraýda 23 adamdy shaıan shaqqan

Aımaqtar • Búgin, 13:35

Túrkistan oblysynda brakonerler ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:40

Aqtaýda er adam bıikten qulap mert boldy

Aımaqtar • Búgin, 10:53

Sport jańalyqtaryna sholý

Sport • Búgin, 09:11

Bárimiz bir aspannyń astyndamyz

О́ner • Búgin, 09:10

Sýretshiler úıi ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Bal bulaq bolyp aqty

Aımaqtar • Búgin, 09:07

Ońaılyqpen em qonbaıdy

Medısına • Búgin, 09:05

Bárekeldi, Vıktorııa!

Sport • Búgin, 09:02

Taı elinde qola medal buıyrdy

Sport • Búgin, 09:00

Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 08:57

Mazmun men sapaǵa mán berilse

Bilim • Búgin, 08:55

Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Uqsas jańalyqtar