Atalmysh kórmeniń negizgi jádigeri retinde aǵartýshynyń Serik Jamantaıuly Ýaqbaev esimdi týysqany tarapynan mýzeı qoryna 1989 jyly tabystalǵan jeke qalta saǵatyn («Pavel Býre» zaýyty) erekshe ataýǵa bolady. Jary Aıǵanys, uldary Abdolla men Ábdirahman, qyzy Shárıpa jáne nemeresi Naǵıma Abdolqyzynyń, ustazdyq qyzmettiń ár jyldary týǵan óńirinde saldyrǵan oqý oryndarynyń (mektepter, ınternattar, ýchılısheler) túpnusqa fotosýretteri (1959 jyly Memlekettik ortalyq mýzeıiniń Qostanaı oblysy, Amangeldi aýdanyna jasaǵan ekspedısııasy kezinde jınaqtalǵan) jáne kóshirme sýretter de osy ekspozısııa tórinen oryn alǵan.
Aǵartýshynyń Orynbor qalasynda ózi negizin qalaǵan mektepke qabyldanǵan qazaq balalarynyń alýan túrli máselelerin qozǵap, 1864 jyly N.I. Ilmınskııge (1822-1891), 1880 jyly Syrtqy ister mınıstrliginiń Orynbor general-gýbernatoryna jazǵan hattary, gazetke bastyrýǵa daıyndaǵan 4 bettik qoljazbasy, Torǵaı óńirinde 1884 jyly bolystyq mektepter salý jónindegi málimetter jáne jat jurt balalary úshin bastaýysh mektepter ashý týraly erejelerdiń kóshirmeleri (1986 j. QazKSR Ǵylym Akademııasy kitaphanasynyń sırek kezdesetin qoljazbalar men basylymdar bóliminen alynǵan) kórmeniń derektik arqaýyn arttyra túsken.
Y.Altynsarınniń Qostanaıdaǵy eki synyptyq ýchılısheniń oqýshylarymen birge túsken, Obaǵan bolystyq jáne ózi ashqan mektepterdiń shákirtteriniń, aǵartýshynyń hattaryn zerttegen Bekejan Súleımenovtiń (1912-1984), izbasarlary Ábdiǵalı (1866-1942) men Ahmet Balǵymbaevtardyń, Názıpa Quljanovanyń (1887-1934) fotosýretterin de osy ekspozısııadan tamashalaýǵa bolady.
XIX ǵasyrdyń aıaǵynda Qazaq dalasynyń Batys aımaǵynda jáne Jetisý óńirinde mektepter saldyryp, qazaq balalarynyń musylmansha jáne orys-qazaq tilderinde bilim alýyna jol ashqan alǵashqy shúleńgerler (mesenattar) Jáńgir han (1801-1845) men Esenqul Mamanov (1888-1932) jáne ult ustazy Ahmet Baıtursynov (1872-1937) keskinderine, týysqany Halyq jazýshysy, kórnekti aqyn Márııam Hakimjanovanyń (1906-1995) jeke keshenine arnaıy vıtrınalar arnalyp otyr.
Sondaı-aq óz zamanynyń asqan qaıratkeri bolǵan pedagogtiń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty mýzeı kitaphanasynan alynǵan basylymdar, áýlettik shejire, ustaz ashqan oqý oryndarynyń kartasy, shákirt kıiminiń atrıbýttary, arab álipbıi jazylǵan jylqy jaýyryny, sııasaýyt pen qaýyrsyn, Qostanaı óńiriniń Aqsýat aýylyndaǵy S.Kóbeev atyndaǵy mekteptiń qońyraýy (mýzeıge 1976 j. túsken) jáne t.b. ıllıýstrasııalyq materıaldar kórmeniń kompozısııalyq mán-mańyzyn ashyp tur.
Sanaly ǵumyryn qazaq balalaryn bilim nárimen sýsyndatý jolyna arnaǵan aǵartýshynyń ómiri men murasy – keıingi urpaq úshin ádildik pen adamgershiliktiń jarqyn úlgisi. Almatylyqtar men qala qonaqtaryna qushaq ashqan aıryqsha kórme qyrkúıek aıynyń sońyna deıin jalǵasady.
ALMATY
