Erte dáýirden bizge jetken erlik jyrynda babalarymyzdyń el men jer úshin namysyn tý etken batyrlyǵy aıshyqty sýrettelgen. Belgili ádebıet zertteýshileri alǵashynda jyr sıýjeti ańyz túrinde týyp, bertin kele eposqa aınalǵanyn aıtady. Al kórnekti ǵalym Áýelbek Qońyratbaev qundy muradaǵy onomastıkalyq ataýlardyń syryna tereń boılap, jyr jelisiniń keıbir nusqalary Syr boıynda týǵan degen tujyrym jasaǵan.
Al bizdi kóne jyrǵa úńildirgen ne sebep deseńiz, ol kórnekti qylqalam sheberi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Aǵymsaly Dúzelhanovtyń «Qambar batyr» týyndysy. Osy eńbeginde sýretshi Qambar batyrdyń aıbyndy beınesi men jyr sıýjetin túrli boıaý syrymen kórkem úılestire bilgen. Asyl erdiń atoılaǵan rýhyn kórip, kúsh-jigerińiz tasıdy. Kartınanyń kompozısııalyq qurylymy da sátti sheshimin tapqan.
Ulttyq beıneleý ónerinde eshkimge uqsamaıtyn qoltańbasy bar Aǵymsaly aǵamyz osy salanyń biraz janrynda ónimdi eńbek etip, tuǵyrly týyndylardy ómirge ákeldi. Ásirese onyń keskindeme baǵytynda salǵan eńbekteriniń ózi – bir tóbe. Máselen, osy janrdyń kókjıegin keńeıtken «Altyn sarbaz», «Túrkistan», «Ordabasy», «Kóroǵly», «Oǵyz han» kartınalaryndaǵy kórkemdik qana emes, tarıhty boıaý tilimen sóıletken sheberligi tánti etedi. Al tarıhı tulǵalarymyzdy bederlegen «Abylaı han», «Ábilqaıyr han», «Áıteke bı», «Qazybek bı», «Tóle bı», «Qorqyt» sekildi portretter serııasyndaǵy shynaıylyqqa tamsanasyz.
Sondaı-aq Dúzelhanovtyń beıneleý ónerimizdegi áıel beınesin ásem bederlegen eńbekteri de erekshe aıtýǵa turarlyq. Sýretshi «Tumar patshaıym», «Qyz Jibek», «Qyz uzatý», «Aıman-Sholpan» atty kartınalaryndaǵy qazaq arýlarynyń sulýlyǵyna sóz jetkize almaısyz. Avtor ol beınelerdi tarıhpen baılanystyryp, salt-dástúrmen sabaqtastyra bilgen.
О́nertanýshy Aıjan Túmenbaı qylqalam sheberi 2003 jyly salǵan «Qyz Jibek» kartınasynda-aq kenep betine bas keıipker men onyń taǵdyryn tamasha bergendigin aıtady.
«Aq boz atqa mingen «Qyz Jibek» obrazyn keneptiń ortasyna keltirgen. Kóshý joryǵyn aspanda qalyqtap ushqan aqqýlardyń birin syńarsyz beınelegen sheshimi, týyndynyń joǵarǵy bóliginde Jaıyqtyń boıyn jaǵalaı shapqan jylqy úıiri «Qyz Jibek» fılmin eske túsiredi» deıdi.
Sonymen qatar atalǵan ónertanýshy maman sýretshiniń shyǵarmashylyǵyna toqtala kelip: «Beıneleý ónerinde ózindik qoltańbasymen erekshelengen Aǵymsaly Dúzelhanov – qazaq óneriniń qazirgi jaǵdaıyn tolyq túsinip, onyń bolashaǵynyń aqıqatyn paıymdaýdaǵy jańasha izdenisterin kóremiz. Sýretshi qoltańbasynyń dara, ereksheligi tirshiliktiń ózindik fılosofııasyn óz boıaýynda beınelep, ómir týraly hıkaıa shertip turǵandaı áser qaldyrǵandyǵynda» dep jazady.
Aıtpaqshy, Aǵymsaly aǵamyzdyń esimi ulttyq teńgemizdi bezendirýshilerdiń biri retinde de qurmetpen atalady.
«Máskeýdegi grafıkalyq fakýltetti bitirgendikten grafıka tehnologııasynan habarym bar edi. Sýret salýǵa da ıkemdimin degendeı. 1992 jyldyń qańtar aıynan bastap, qazan aıyna deıin jumys istedik. Ol kezde kompıýter, prınter joq, sondyqtan eskızderdi qolmen jasadyq. Tipti shrıfterdiń ózin qolmen jazýǵa týra keldi. Kóbine karandash, týsh qoldandyq. Taýdyń arasynda Mınıstrler kabınetiniń saıajaılary bar edi. Sol jaqta bolyp, eskız syzýmen aınalystyq. Al qazan, qarasha, jeltoqsan aılarynda banknottyń túpnusqasyn jasaýdy Anglııada jalǵastyrdyq. Boıaý quıý prosesi sol jaqta jasaldy. О́ıtkeni onda qajetti tehnıkalar jetkilikti boldy» dep sol tarıhı sátti eske alypty bir suhbatynda sýretshi.
Syr ólkesindegi qazynaly Qazaly jerinen túlep ushyp, otandyq beıneleý ónerin súbeli týyndylarymen baıytqan, kórnekti qylqalam sheberi keshe, ıaǵnı 19 tamyzda mereıli jetpis jasqa toldy. Soǵan oraı Almatydaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada daryndy tulǵanyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Jańa ǵasyr sýretshisi» degen kitap kórmesi ashylǵan edi. Bizdi atalǵan mádenı is-sharanyń taqyryby eleń etkizdi. Qalaı dál taýyp qoıǵan, shynynda da Aǵymsaly Dúzelhanov − jańa ǵasyr sýretshisi...
