M.Maqataevtyń Otan týraly tolǵanystary

El, halyq týraly óleńder bir saryndy emes. Bir-birine jalǵasqan, sabaq­tas­qan salmaqty oılardyń, júrek­jar­dy sú­ıis­penshilik seziminiń úılesimdi ún­de­sýi.

Qaıter deısiń qara bastyń tolǵaǵy,

О́ter-keter, sharýa ǵoı qoldaǵy.

Abdyrasaq arqa tirer aıbynyń,

Asqar taýyń kúrsinbese bolǵany.

Kóleńkeli kúnderde halqyna muń-syryn jaıýǵa qushtar aqyn áldekimder sııaqty qara bastyń qamyna aldanyp qalmaıdy. Arqa tirer aıbyny, asqar taýy týǵan eline arqa súıeıdi. Ol kúrsinbese, qaıǵylanbasa eken dep tileıdi.

Kóp oılanyp, az kúrsingen halqyma,

Qaraımyn da, qaırattanam, shydaımyn.

Halqyn tereń súıgen azamaty onyń qasiretin de kóre biledi. Halqyn kóp oılaýy da – erteńgi eldigin, erkindigin, yntymaq, birligin boljap turǵandaı.

«Az kúrsiný» degen poetıkalyq uǵym­nyń astarynda halyq tózimdiligi, shy­dam­dylyǵy, qıyndyq kezdesse de, kúızelip, kú­ńirenbeı, qaısarlanyp, qaırattanyp, aldaǵy kúnniń jaqsylyǵyna umtylǵan ómirsheń, úmitker bolmysy baıqalady. «Kóp oılaný» uǵymynyń tereńinde ha­lyq­tyń armanshyldyǵy da tunyp qalǵan.

(Erikti elmiz, búlinbegen qorǵany,

Bárimizge belgili ǵoı ol jaǵy.)

Qaıter deısiń qara bastyń tolǵaǵy,

Tek jurtymyz kúrsinbese bolǵany.

Osy óleńniń eki jolynyń jaqshaǵa alyn­ýy da beker emes. Erikti eldiń bıligi de, baılyǵy da basqanyń qolynda eke­nin as­tarlap meńzeıdi. Bodandyq bu­ǵa­ýy de­gendi ishten tynyp, únsiz astar­laǵan. Aqyn jurtynyń qaıǵy-muń kesh­­­peı, qatardan qalmaı, ómir súrýine ti­lek­tes. Aqyn – el azamaty, el júregi, el ti­re­gi. Uly daryndar ár kez ózin osylaı se­zin­gen. Eli­niń kúreskeri, ary men aı­bary, me­reıi men maqtanyshy.

Týyń qaıda, týǵan elim?

Tabynaıyn, ardaqtaı.

Jaýyń bar ma, týǵan elim?

Atylaıyn sadaqtaı.

О́ziniń kórgen qorlyǵy, tartqan azaby azdaı, ómiriniń sońǵy sátine deıin el pa­ryzyn, el múddesin oılaýdan tartyn­baı­dy. Taý tarlany taýyna tabynady. Tolaǵaıdaı qýat alady. Týǵan eline jaý tıse, sadaqtaı atylýǵa da ázir. Qaı dáýirde de aqyndar el basyna kún týyp, jaý shapqan qan maıdanda, qarýyn qolǵa alyp, jyrymen demeý bolyp, ulty­nyń rýhyn kótergen, erleriniń namysyn janyǵan, jeńiske jigerlendirgen. Aqtamberdi de, Qaztýǵan da, Shalkıiz de, Táttiqara da, Úmbeteı de, Mahambet te – mine osyndaı tarlan tulǵalar, batyrlyq bol­mys ıeleri. Muqaǵalı da óziniń ótkir úni­men sol kúreskerlik, erlik, batyrlyq, qaısarlyq rýhyna batyl qosyldy.

«Adamzattyń bárin súı, baýyrym» dep asqaq azamattyq parasatymen pa­ıym­daý jasaǵan Abaı únin jańǵyrtady.

Talaı nóser tógiler, bolar jasyn,

Alapat kún áıteýir jol almasyn.

Myna nurly ómirge tirek bolǵan,

Adamzattyń urpaǵy joǵalmasyn!

Jer dúnıeniń tynyshtyǵyn, adam­zat­tyń amandyǵyn tileýden týǵan aq tileý. Qazirgi kúnderge, keleshekke amanat, ósıet­teı. Álemde nebir daýyl da, sel de, tas­qyn da, alapat apattar da birinen soń biri bolyp jatyr. Tabı­ǵat­tyń tosyn minezi tyıylar emes. Biraq sum soǵys, qasiret, ta­bıǵat, apat zarda­byn shektirmesin, adam­zat urpaǵy joǵal­maı, jer betinde tátti tir­ligin máńgi jal­ǵas­tyrsyn degen tilek qan­daı pák! Aq pe­ıil­den, aq júrekten aqtarylǵan taza tileý.

Ol jer betiniń gúldenip, jaıqalyp, ker­e­metteı túrlenýin ańsaıdy. Aram­ta­maq, az­ǵyn, aqymaqtardy aqyldylardyń úı­­re­tip, sezim men sananyń shattyqqa keneler shaǵyn kútedi.

Adamzatty máńgi-baqı áldıler,

Aqyr túbi aqyl menen parasat! – degen ǵalamdyq ǵıbratty oı qorytady. Qa­zirgi zamanǵa da aqyl menen parasat aýa­daı qajettiligi kún sanap aıqyndalýda. Onsyz mynaý álemdi zulymdyq pen ja­ýyz­dyq, aramdyq pen azǵyndyq bılep barady.

Basymdy ıip, tizemdi búgip turyp,

Ajarymda aıdyndaı shýaq tunyp.

Otanymdy súıemin kúlip turyp,

Otanymdy súıemin jylap turyp.

«Ajarynda aıdyndaı shýaq tunýy» – Otanǵa uly mahabbaty, sheksiz súıis­pen­shiligi. Basyn ıip, tizesin búgip turyp, Ota­nynyń aldynda taǵzym etýi de aza­mattyq asyl qasıeti. Ol Otanyn súıdi. Hal­qyn súıdi. Otanynyń aldynda basyn ıdi. Otanǵa degen shynaıy qurmet, adaldyq, meıirim men mahabbat – aqyn óleń­deriniń ómirsheń ózegi. Keýdedegi ot ja­lynyn, jyr jalynyn Otanyna ar­na­dy.

Meıli, meni shyǵarsyn shirik qylyp,

Meıli meni tastasyn laqtyryp.

Otanymdy súıemin kúlip turyp,

Otanymdy súıemin jylap turyp.

Aqynǵa eń qymbaty – Otan. Otanǵa de­gen sheksiz mahabbaty jyrda jasyndaı jarqyrap tur. Otanǵa degen súıis­pen­­shiligin esh joǵaltpady, kóz jumǵansha saq­tady.

«Otanym jat kórmese eken» dep te maza­syzdyqqa beriledi. Sóıtedi de, ózin qaırap: «Qaısybir pendelerge bola qapa­lan­­ǵanymmen, Otanǵa ókpeleýim betsiz­di­gim», dep taǵdyrynyń aýyrlyǵyna bola, Otanǵa renish, ókpe artpaıdy. Otan –
aqyn júregindeı asqaq uǵym. Qasıetti uǵym. Ol ony óle-ólgenshe júreginen óshir­gen joq. Ǵajaıyp jyrlarynda kún­deı jaınap, aıdaı shýaqtanyp tur. Esh­qashan sónbeıdi!

Otan, odaq, dostyq, ınternasıonalızm týraly keńestik kezeńde aqyndar az jyr­lamady. Sol óleńderde qurǵaq, madaq, ma­rapattaý, ásireqyzyl lepirý bar. Muqaǵalıdyń «Otan» týraly óleńi Otan­nyń qadirin shyn sezindiretin, ony súıý­diń uly kúreskerlik murat ekenin paıym­datady.

Semseri bol Otannyń qynabynda,

Sertke ustasa, selt

etpeı jaltyldaǵan.

Naǵyz otansúıgish, elim, jerim degen pat­rıot kelbeti kóz aldyǵa keledi. Sertke usta­ǵan semserdeı ótkir bolý, selt etpeı jaltyldaý – shynaıy kúreskerlik, patrıot­tyq bolmysty sezdiredi.

Súı, Otandy!

Shynyńmen súıip ót te.

Gúl bop qadal oıyna, qyryna da! – dep aqyn júrekten tolǵanady. Gúl bolyp qadalý – eldiń naǵyz arqasúıer tiregi, qorǵany, qamqory bolý. Eldi gúldendirý, kórkeıtý, baqytty ómirge keneltý, jaıly, jaqsy turmysqa jetkizý jolynda jan-tánin aıamaǵan asyl azamat kelbeti. Otan­dy shyn súıýdiń asqaq maǵynasyn kókeıge tereń uıalatady. Bilimińmen, qa­bi­letińmen, qajyryńmen, oıyńmen, ar­man-muratyńmen Otanǵa qyzmet et degen ulaǵatty oı jalyndaǵan. Osy qanat­ty qaǵıda búginge de, erteńge de kerek.

«Ala jibin eshkimniń, basa kóktep, attaman» dep aqyn «Otanym, saǵan aıtamyn» tolǵaýynda tebirene oı tolǵaı kele, ómirdegi arman, muratyn, ustanymyn bildiredi. Aqynnyń asyl maqsaty, berik muraty, kóńil kredosy, júrek alaýy jyrda juldyzdaı jarqyraıdy.

Muqaǵalı poezııasyn, kúndeligin, prozasy men estelikterin saralap, saraptap, tanym talqysynda tarazylasaq, onyń adal ómir súrgeni, aqyndyq ónerge aq nıetin tanytqany, adamdarǵa aqjarqyn kó­ńilin syılaǵany aıqyn ańǵarylady. Ol tirliginde ala jipti attamady, ónerde esh­kimdi alalamady, adamdardy, olardyń eńbegi men talantyn aıalady.

«Tıme, namysyma» óleńi aqynnyń namys­tylyǵyn, namysqoılyǵyn ańǵar­tady. «Erdi namys óltiredi» degen halyq­tyq qaǵıdany oıǵa nyq túıgen aqyn na­­mystyń týyn kótergen ótken dáýir­de­gi ata-babalarynyń rýhyna, órligine súıe­nedi.

Jaqynynan, jaýynan,

joldastardan,

Ata-babam namysyn qorǵap qalǵan.

Momyn qazaq namysyn jibermegen

Jońǵar, Shyńǵys, jóıt

pen qalmaqtarǵa.

Munda jóıt sózi ornynda shúrshit turýy kerek sııaqty. О́ıtkeni qazaq halqy ir­ge­les eldermen uzaq jyldar shap­qyn­shy­lyq soǵystarǵa taısalmaı tótep ber­ge­ni aıan. Aqynnyń el, ult atynan sóıleýi de zańdy. Bul ultshyldyq kózqaras emes. Ult­­jandylyq, ultty súıýden týǵan na­mys­­tyń alaýy. Keńestik kezeńde qazaq hal­­qyn kemsitý, qorlaý oqýlyqtardan bas­­tap baspasózde jıi oryn alǵanda, bu­la­­­ǵy­nan sý iship, nanyn jep júrgen basqa ulttardyń keıbireýleri talaı na­mys­qa tıgen. Sondaıda aqyn:

Sol qazaqtyń men de bir japyraǵy,

Arqasy bar, Almaty, Atyraýy.

Ar-namysyn aıaqqa taptatpaıdy,

Qashannan da qazaqtyń topyraǵy, – dep qazaq jeriniń keńdigin medet tu­ta­dy da, batyl da baıypty baılam bildiredi. Keńestik kezdegi ultymyzdy tómen­shik­te­tip, tóbeden basyp, eńsesin ez­gi­si kelgen kerdeńdegen kelimsekterdiń keı­bir ersi qylyqtaryna osylaı ótkir jaýap beredi. Bálkim osy óleńder 1986 jylǵy jeltoqsan oqıǵasynda jastardyń ulttyq namysyn mazdatyp,

sana-sezimine ushqyn tastaǵan da bolar. О́ıtkeni 1976 jyldan bastap aqyn kitaptary ár qazaqtyń qym­bat ta qundy qazynasyna aınalyp ketti, árkim Muqaǵalı óleńderin izdep júrip oqydy.

Ultty súıý, Otandy súıý aqynnyń aza­mat­­tyq, áleýmettik lırıkalarynda bir­shoǵyr. Muqaǵalıdyń Otan, týǵan el, atameken jaıly óleńderi kóp aqyn­dar­ǵa tán she­matızmge, taqyryptyq tar sheńberge, ja­lań dıdaktıkaǵa, uranshyldyq pen ásire­­qyzyl, ásireleý, marapattaýlarǵa uryn­baıdy. Aqyn halyqpen emin-erkin syr­lasady, aq kóńilimen muńdasady. Sol arqyly elin súıetindigin, muń-azabyna kúıetindigin tanytady.

О́tkennen ónege alý bar da, onyń qun­­dy­lyqtary men jaqsylyqtaryn úl­­gilep, ba­ǵalaý da – zor izgilik. Muny ta­­nym-túı­sigi tereń, kókirek kózi kóre­gen, ót­ken­nen mol óris alǵan, rýhanı ke­mel­­den­gen talant qana uǵynyp, ulaǵat­taıdy. Osynaý jyrdyń zańdy jalǵa­syn­daı asa bir rızashylyqpen jazylǵan «Ba­ba­larym, raqmet senderge» atty óleńi M.Maqa­taevtyń bıik aqyndyq talantyn aıqyn­daıdy.

Babalardy qurmettep baǵalaý – qazaq áde­bıe­tinde baıqalmaǵan úrdis. Aqyn al­dy­men babalar qaldyrǵan asyl qazyna­lar­dy, mádenı qundylyqtardy ekshep, ereksheleıdi.

Babalarym, raqmet senderge,

Balalarym bolmasyn dep kór keýde,

Qobyzyńmen qosyp án men til berdiń,

О́mirge men mylqaý bolyp engende.

Babalarym, raqmet senderge!

Jyraýlardyń jazbaı ketken

jyrlaryn,

Arýlardyń aıtpaı ketken syrlaryn,

Qorqytyńnyń qorqynyshty

muń-zaryn,

Qobyzyńnyń shanaǵynan tyńdadym.

Sonaý dáýirlerde kúńirente tartqan qo­byz­daǵy qońyr kúılerimen birge áni men tilin de baǵalaıdy. Babalar ur­paq­tary ónersiz qalmasyn, ıaǵnı kór keýde bolmasyn dep osyny mura etip qal­dyrǵanyna rızashylyq tanytady. Qa­sıet­­ti qyl qobyzdyń atasy Qorqyt jaıly biletinin ári kóne qobyz shanaǵyna ótken zamannyń muń, zaryn, arman-ańsaryn jetkizgen kúılerin tyńdaǵanyn tebi­renispen eske alady. Jyraýlardyń jaz­baı ketken jyrlaryn, ıaǵnı eli, jeri jaıly oı-tolǵanystaryn, arýlardyń ash­pa­ǵan syryn, ıaǵnı mahabbat hıkaıattaryn qobyz sarynyna qosyp jyrlaǵanyn da qurmetteıdi.

Qulazyǵan seniń qula túzderiń,

He bilmegen, ne kórmegen, izgi elim.

Jazylmaǵan tarıhymnyń

joldaryn,

Aýyzeki ańyzyńnan izdedim.

Osylaısha, oıdy halyqtyń ejelgi áde­bı muralaryna aýdarady. Qulazyǵan qula túz tunǵan tarıh betterin aýyz­eki aqyn­­dardan izdeýi de ǵylymı bilim­di­ligin, halqymyzdyń tarıhyna, mol aýyz áde­­bıetine jete qanyqtyǵyn ańǵar­tady. Osynaý óleńnen búgingi elimiz­de júr­gi­zilip jatqan «Rýhanı mura» murat­ta­ry­men úndestik sezemiz. Ádette tarıhymyzdy, dańqty qaıratkerlerimizdi zertteýde sol dáýirden qalǵan, búginge aýyzsha jet­ken ańyz-áńgimeler men tarıhı jyrlar, tolǵaýlardan sol kezeńdegi basty tarıhı oqıǵalardyń tynysyn sezindik, uly qolbasshy, batyr babalarymyzdyń erlik ónegesimen qýattandyq. Aqynǵa bul óleńdi jazýǵa ataqty ǵalym Á.Marǵulan eńbekterin oqý áser etti me eken? Tipti kóne ádebı muralardy qoldaý arqyly M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty ǵalymdary ázirlegen 100 tomdyq «Baba­lar sózin» boljap ketkendeı kóri­ne­di. Osynaý ulttyq baǵa jetkizgisiz baı­ly­ǵymyz halqymyzdyń sóz óneriniń álemde joǵary turatynyn ańǵartady. Sóıtsek, munymyz da az eken. О́leńdi oqy­­ǵanda aqyn kórgendiligi taǵy da aldy­myz­dan shyǵady.

Men bilmeımin.

Basyńa álde ornap baq,

Shahar salyp, jasadyń ba

jannat-baq.

...Áldeqalaı tasqa túsken tańbany

Tabynamyn, tarıhymdaı ardaqtap.

Árıne, basyna baq ornap, dańqy dú­bir­legen dáýirlerde beıbit ómir baqy­ty­na bólengen babalarymyz nebir shaharlar salǵan. Dál Iran baǵyndaı bolmasa da jannat baq jasaǵanyn tarıhshylarymyz jańa dálel, dáıektermen anyqtap júr. Muqaǵalı kóripkel tasqa túsken tańbalardy tarıhyndaı ardaqtap ta­bynýmen búgingi ýaqytta keń kólemde júr­­­gi­zilip jatqan «Máńgilik mura» mem­­le­ket­tik baǵdarlamasyna nusqap tur­ǵandaı. Qa­zir­gi ýaqytta tastaǵy tań­­ba­lar, ja­zý­lar, sýretter arqyly ta­­rıh­shylar ta­­rı­hy­myzdy jańa zertteý, derek, dáıe­k­­ter­men túgendep, to­lyqtyrýda.

Aqyn tarıh tereńine oıdy tarta kele, ult­tyq qundylyqtarymyzdy qasterlep, qa­sıetteıdi.

Syr ashpaıdy seniń qula túzderiń,

Syr ashpaıdy taý-tastaǵy izderiń.

Seniń búkil bolmysyńnyń taǵdyryn,

Dombyrańnyń pernesinen izdedim.

Izdedim de, sátterimde, túńilgen,

Tastap ketken ańyzyńa júgingem.

Júgingem de, qaıta týǵam, tirilgem:

Tarıhymdy jazýdamyn búgin men,

Babalarym, seniń Ana tilińmen!

Qulazyǵan qý dalań, taý-tastaǵy qo­nys mekeniń, izderiń de tarıhtan syr ashpaıdy. Seniń búkil tarıhı taǵ­dyryń, bol­mys-bitimiń, tirshilik, tyny­syń dom­by­ranyń pernesinde degen taǵy­lym­dy tujyrym túıedi.

Muqaǵalı – tereń bilimdi aqyn. Únemi iz­dengen, izdengenin kókirek qazyna­sy­na saqtaǵan. Dombyra arqyly sonaý zamandardan halqynyń nebir ba­sy­nan keshken alasapyran tarıhı oqıǵa­la­ry, babalarymyzdyń erlik isteri men danalyq ónegeleri, dástúr-salttary dá­rip­telip búginge jetkenin zerek zerdemen zeıinge zerdelegen. Osynaý jyrlardy oqyǵan sátte «Máńgilik mura», «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalarymen tyǵyz sabaqtastyq tabamyz.

...Meniń myna qaıta týǵan kúnimde,

Sóıle, orkestr, dúrilde bir, dúrilde!

Sóıle, Mosart, meniń Ana tilimde,

Sóıle, Dante, meniń Ana tilimde.

Keńes ókimeti kezinde ult tarıhyn shy­naıy jazý qatań ıdeologııalyq zańdy­lyq­ta múmkin bolmady. Folklorlyq muralar jarııalanbady. Aqyn el tarıhyn, ótken zaman bolmysyn dombyranyń pernesinen izdeýi azdaı, endi urpaqqa qaldyrǵan nebir ańyz-áńgimelerinen, jyr-tolǵaýlarynan izdeýdi, soǵan jú­gi­ný­­di usynýy táýelsizdik talaptarymen úndesedi.

Dombyra, qobyz saryndarymen saq­tal­ǵan ári tastaǵy tańbalar, jazý­lar­men jetken ańyz-qıssa, jyrlarda jal­ǵas­qan, ta­rıhqa júginýmen eldigimiz­diń qaıta ti­ril­genin pash etedi.

Muqaǵalı uly ǵoı, uly. Ulylyǵyn qa­laı moıyndamaısyń. Osynaý joldy oqyp otyrǵanda, dál bir táýelsizdikti bol­jap, bilgendeı, «sál myzǵyp alyp», búgin qata­rymyzǵa qosylyp aqsııa kúlip, alshań­daı basyp kelgendeı-aq.

«Babalar sózinde» qanshama qundy ańyz-áńgime bar. Bizdiń folklo­ry­myzdyń baılyǵyn oqyp, tanysqanda keýdeni maqtanysh kerneıdi. 100 tom qaı elde bar eken. Joq bolsa, álem ǵa­lym­daryna sóz óneriniń baılyǵymen qazaq­tar eń aldynda turǵanyn dálel­deıik. Oǵan kedergi ne? Til me? Dalamyz qan­daı keń, baıtaq bolsa, oı-tanymymyz da sondaı keń, sondaı shalqar, keremet. Muny sezindiretin baı da berekeli tilimiz bar. Muqaǵalı sáýe­geı kezinde qazaq tiliniń qandaı qııa­nat, qorlyq kórgenin jaqsy biledi. Ǵa­la­mat poezııasynda ǵajaıyp tilimizdiń baılyǵy men qundylyǵyn, bilimdiligi men ilimdiligin, Abaı, Muhtar ǵulamadaı aı­shyqtap aıǵaqtap ketti emes pe?! Al Muqaǵalı «tarıhymyzdy jazýdamyn bárin men, babalarymnyń Ana tilinde!» dep qalaı shattana jar salady. Apyr-aý, Muqaǵalı ómir súrgen kezeńde tarıhymyz Keńestik saıasat qursaýynda, kommýnıstik ıdeologııanyń qatań, qatal shartymen jup-juqa jazylǵan edi ǵoı. Endi mine, babalarymyz tilinde, aqyn maqtanyshpen aı­shyqtap kórsetkendeı, Ana tilimizde ja­zylýda.

Aqyn ana tili degende oıyn aǵyl-tegil aqtarady. Sońǵy shýmaqta ana tilimiz­diń dana, baba tilimizdiń óris, órke­nin ónegelep turǵany da anyq. Kó­regen kóńil týǵan tilimizdiń túptiń tú­bin­de memlekettik mártebe alaryn sezgendeı. «Myna meniń qaıta týǵan kú­nimde» dep aqyn bolashaqty boljap, óziniń ekinshi ómiriniń el egemendigimen, táýelsizdigimen ulasatynyn qalaı sezinip, túısingen!Orkestrdi ana tilinde sóıletip, dúrildep uly dúbir dúrmeginde dúbirlep qosylýyna tileýlestik tanytady. Bu­ryn oblystardy aıtpaǵanda, jalǵyz Qurmanǵazy atyndaǵy halyq-aspaptar or­k­estri bolsa, búginderi «Otyrar sazy», basqa da kameralyq, sımfonııalyq orkestrler halqymyzdyń uly muralaryn, kúılerin dúnıege dúbirletýde. Mosart pen Danteni ana tilinde sóıletýi de – ult tiliniń abyro­ıyn asyrý. О́zi de biriniń «Rekvıeminen» jan dúnıe tolǵanysyn toǵystyrsa, Italııa klassıginiń «Qudiret­ti kome­dııa­syn» ana tilinde sátti aýdardy. Árı­ne, Mosart shyǵarmalary ulttyq or­kes­tr­lerimizdiń repertýarynan be­­rik oryn alsa, Dante jáne kúlli dúnıe ta­lanttarynyń týyndylary ana tili­miz­de keńinen tárjimalanýda. Bul da – táýelsizdiktiń jemisi. Qalaı desek te, kóregen Muqaǵalı Ana tilin bas árippen kórsetý arqyly elimizdegi eń basty, eń birinshi til ekenin ári týǵan tilimizdi tú­letip, ulttyq qundylyqtarymyzdy ja­­hanǵa jarqyrata kórsetip, tereń tany­týǵa barshamyzdy mindettep otyr. Kózi tirisinde Ana tiliniń baılyǵy men bere­kesine kenelgen aqyn qazaq tiliniń ǵalamdyq ǵajap til ekenin uly shyǵar­ma­la­rynda, taǵylymdy aýdarmalarynda da dáleldep kórsetti.

«Kúı qalsa ǵoı» óleńinde halyq ara­syn­­­daǵy ismer, sheber, aǵashtan nebir bu­­ıym jasap shyqqan ári dombyra­shy Ahmet shaldy beıneleıdi. Seksenge ke­lip ómirden ótken qarııanyń ónerine qur­met se­zimderin bildire kelip: «Kúı qalsa ǵoı ar­tynda buzylmaıdy, Eskir­meı­di, tozbaıdy, syzylmaıdy», dep dom­by­rashylyq qabiletin urpaqtarynyń jal­ǵastyrýyna tileýlestik tanytady. Aqyn qazaqtyń kúı óne­rine asa zor súıis­penshiligin bildirdi, ha­lyq barda, urpaq barda máń­gilik úzil­meı, úzdiksiz órkendeı bere­tinine se­nim­di. Osy jyrdy oqyp otyr­ǵanda bú­gin­gi «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­la­masyn boljap, bilgendeı, ulttyq kúı óneri­miz­diń qa­dirin arttyrýǵa janashyrlyǵyn da baı­qatady.

Ánýar Taraqov,

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń fılologııa jáne álem tilderi fakýltetiniń professory, f.ǵ.d.