Hattamanyń maqsaty – teńiz ortasy men teńizdiń jaqyndyǵy áserine ushyrap otyrǵan qurlyqtyń lastanýyn boldyrmaý, azaıtý jáne baqylaý. Sondaı-aq bul qujat bıologııalyq áralýandyqty saqtaýǵa jáne onyń tabıǵı resýrstaryn utymdy paıdalanýǵa múmkindik bermek. Oǵan qosa, adam densaýlyǵyn qorǵaýǵa járdemdesý úshin transshekaralyq turǵydan teńiz ortasyna jáne qurlyqqa eleýli transshekaralyq áser etýi múmkin josparlanyp otyrǵan qyzmettiń qorshaǵan ortaǵa áserin tıimdi jáne ashyq baǵalaý rásimderin júrgizý kózdelgen.
«Qazaqstan Kaspıı teńiziniń soltústik bóliginde ornalasqan. Mamandardyń paıymdaýynsha, teńizdiń osy aımaǵy qorshaǵan orta turǵysynan teris áserlerge meılinshe sezimtal, osal bóligi sanalady. Sondyqtan bul qujat elimiz úshin óte mańyzdy. Kaspıı teńizinde kómirsýtegi shıkizatynyń iri qorynyń bolýy osy sý basseınindegi ekologııalyq ári bıologııalyq resýrstaryn saqtaý máselesin ózekti etedi. Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý maqsatynda Qazaqstan Negizdemelik konvensııaǵa qatysty birqatar hattamalarǵa qol qoıdy. Solardyń biri – Kaspıı mańy memleketteri 2018 jylǵy 20 shildedegi Máskeýde qol qoıǵan qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý jónindegi hattama», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev.
Aıta keterligi, bul qujatty Qazaqstan, Ázerbaıjan, Iran, Reseı jáne Túrikmenstan birlesip qabyldaǵan edi. Sondaı-aq osy hattama arqyly birqatar qyzmet túrleri rettelmek. Atap aıtqanda, munaı óńdeý zaýyttary, jylý qýaty 300 megavatt nemese odan joǵary jylý elektr stansalary men basqa da jaǵý qondyrǵylary, atom elektr stansalary, avtomobıl joldaryn salý, rekonstrýksııalaý jáne keńeıtý máseleleri kózdelgen.
«Konvensııa erejelerin iske asyrý úshin jańa Ekologııa kodeksinde transshekaralyq ekologııalyq áserdi retteý, olardy júzege asyrý tártibi, quqyqtary men mindetteri qarastyrylǵan. Qazaqstan transshekaralyq áserlerdi baǵalaýǵa qozǵalatyn tarap retinde qatyssa, onda shyǵý tarapynan kelip túsken qujattar mınıstrliktiń biryńǵaı ekologııalyq portalynda ornalastyrylady.
О́z kezeginde, múddeli memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdarynyń elektrondy qujat aınalymynyń biryńǵaı júıesi arqyly jiberiledi. Al eger Qazaqstan transshekaralyq áserlerdiń shyǵý tarapy retinde qatyssa, onda qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý rásimi eldiń ishinde ǵana emes, sonymen qosa qozǵalatyn taraptar da qatar júrgiziledi.
Mysaly, Kaspııde jańa obektiler salynǵan jaǵdaıda qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý qujattary tıisti jergilikti atqarýshy jáne múddeli memlekettik organdarǵa, sondaı-aq qozǵalatyn taraptarǵa qatar jiberiledi. Qozǵalatyn taraptardyń organdarymen konsýltasııalardy eskere otyryp, qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy ótkizý merzimi shamamen 6 aıdy (180 kún) quraıdy. Bul Qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý hattamasynda jáne Ekologııa Kodeksiniń 81-babynyń 7-tarmaǵynda aıqyndalǵan», dedi mınıstr.
Sonymen qatar jalpy otyrysta Palata komıtetteri birqatar jańa zań jobalaryn jumysqa aldy. Atap aıtqanda, qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy. Budan bólek, Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııaǵa qatysty jáne Qazaqstan men Reseı úkimetteri arasyndaǵy «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaıtyn zań jobalary bar.
Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Depýtat Darıǵa Nazarbaeva Úkimet basshysy Asqar Mamınniń atyna joldaǵan saýalynda ınvestısııalyq saıasatty iske asyrý máselesin kóterdi.
«Investısııalyq ahýaldy jaqsartý úshin 2017 jyly 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan Ulttyq ınvestısııalyq strategııa ázirlendi. Tutastaı alǵanda, memleket ınvestısııalyq ahýaldy jetildirý jóninde birqatar keshendi sharalar qabyldap jatyr. Sonymen qatar Syrtqy ister mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes 2020 jyly elimizdiń ekonomıkasyna tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵyny 30 paıyzǵa tómendegen», dedi D.Nazarbaeva.
Depýtat osy oraıda Úkimet basshysyna birqatar suraq qoıdy. Ol strategııany iske asyrýdyń qazirgi mártebesine alańdaýshylyq bildirdi. 2018-2020 jyldardyń nátıjeleri boıynsha negizgi nysanaly ındıkatorlarǵa qanshalyqty qol jetkenin surady.
«Strategııa jańa ınvestısııalar tartý úshin eń tıimdi bolyp sanalatyn «perspektıvaly salalardy» anyqtaıdy, atap aıtqanda AKT, týrızm jáne qarjy. Eldiń osy salalardaǵy básekelestik pozısııalary kúsheıtildi me, strategııany iske asyrý jyldarynda qandaı negizgi ınvestısııalyq jobalarǵa bastamashylyq etildi? Osy esepti jyldary eldegi qazirgi ınvestorlardy ustap qalý jáne qaıta ınvestısııalaýdy yntalandyrý úshin qandaı naqty sharalar qabyldandy? Strategııa tıimdi operasııalyq sharalardy júzege asyrýdy jáne ınvestısııalardy tartýdyń jańa tásilderin engizýdi qarastyrady. Investısııalyq jumysta qandaı jańa tásilder qoldanylady, olardy tájirıbege engizýdiń nátıjesi qandaı?» dedi D.Nazarbaeva.
Sondaı-aq strategııada kózdelgen ınvestorlardyń shaǵymdary men máselelerin sáıkestendirý júıesi qurylyp-qurylmaǵanyn surady. Budan basqa, ınvestısııalyq jobalardyń monıtorıngtik júıesi qanshalyqty engizilgenine, eldegi ınvestısııalyq ahýaldyń jaı-kúıine júıeli túrde taldaý qalaı júrgizilip jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi.
«Strategııa sheńberinde ony iske asyrý barysyn taldaýǵa negizdelgen «Qazaqstannyń ınvestısııalyq ahýalynyń jaı-kúıi týraly jyl saıynǵy baıandamany» jarııalaý josparlanǵan edi. Osy baıandama jarııalandy ma? 2020 jyly qandaı negizgi tujyrymdar jasaldy?» dedi depýtat.
Depýtat Qazybek Isa Jeltoqsan kóterilisin atap ótýdegi olqylyqtarǵa toqtaldy. Ol Keńes Odaǵynyń qyzyl ımperııasyna qarsy shyqqan Jeltoqsan kóterilisi nelikten ult-azattyq kóterilisi retinde tanylmaýyna narazylyq bildirdi.
«1986 jylǵy 17-18 jeltoqsandaǵy Keńestik qyzyl ımperııaǵa qarsy shyqqan Jeltoqsan kóterilisi – ult azattyq kóterilis retinde tanylyp, baǵalanýy qajet. Jeltoqsandyqtarǵa «Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy» quqyqtyq mártebesi berilýi kerek. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi aıryqsha ataýly kúnder qatarynda ataǵan Jeltoqsan kóterilisiniń 35 jyldyǵy resmı deńgeıde atap ótilýi kerek. Jappaı saıası qýǵyn-súrginder qurbandaryn aqtaý týraly zańǵa Jeltoqsan kóterilisine qatysýshylardy qoldap, kótermeleıtin arnaıy ózgeris engizilýi kerek. Jeltoqsan kóterilisine qatysyp, oqýdan, jumystan shyǵyp qalǵanyn áli rastaı almaı júrgen azamattardy «Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy» retinde tanýda qoldan jasalǵan qaptaǵan kedergilerdi joıyp, anyqtama alýdy jeńildetý kerek. Azattyqtyń alǵashqy qarlyǵashtary – Jeltoqsan qaharmandarynyń azamattyq erligi laıyqty baǵasyn alyp, josparly túrde nasıhattalýy tıis. Jastarymyzǵa patrıottyq tárbıe berý úshin oqýlyqtarda jetkilikti jazylýy qajet. Qazaqstan qalalarynda Jeltoqsan qaharmandaryna arnalǵan alańdar ashylyp, monýmentter ornatylýy tıis», dedi Q.Isa.
Depýtat Elnur Beısenbaev joǵary oqý oryndarynda jataqhana jetispeıtinine alańdap, másele kóterdi. «Elimizde
1,1 mıllıonnan astam stýdent bilim alady. Onyń tek 16 paıyzy ǵana (174 myń) jataqhanamen qamtamasyz etilgen. Qazirdiń ózinde jataqhana jetispeýshiligi 80 myń oryndy qurap otyr. Bul máseleni ýaqytynda sheshý úshin Elbasy 2022 jyldyń sońyna deıin stýdentterge arnap 75 myń oryndyq jańa jataqhana salýdy tapsyrǵan. Biraq aımaqtarda bastama árkelki júzege asyp jatyr. Ásirese, ctýdentter jataqhanasynyń eń úlken jetispeýshiligi Nur-Sultan jáne Almaty qalalaryna tıesili. Mysaly, Almaty qalasynda 170 myńǵa jýyq (38 ýnıversıtet, JOO) stýdent bilim alsa, onyń tek 31 myńy ǵana jataqhanamen qamtylǵan. Dál qazirdiń ózinde Almaty qalasy boıynsha jataqhana jetispeýshiligi 35 myń oryndy qurap otyr. Joǵaryda berilgen tapsyrmaǵa sáıkes Almaty qalasynda 2022 jyldyń sońyna deıin ýnıversıtetterde 16 myń oryndyq 38 jataqhana qurylysy aıaqtalýy qajet. Biraq sońǵy úsh jyldyń ózinde 1600 orynǵa jýyq tek 6 stýdenttik jataqhana boı kóterdi. Bul kórsetkish tıisti memlekettik organdardyń júıeli jumysynda olqylyqtardyń bar ekendigin ańǵartady», dedi E.Beısenbaev.
Sondaı-aq jalpy otyrysta Fahrıddın Qarataev, Lázzat Ramazanova, Samat Musabaev, Erlan Smaılov, Sergeı Reshetnıkov, Serik Erýbaev, Andreı Lınnık, Azat Perýashev depýtattyq saýal joldady.
